بەلگىلى قالامگەر, اقىن امانعالي سۇلتان دۇنيەدەن وزدى دەگەن قارالى حاباردى ەستىپ, كوڭىلىمىز قۇلازىپ قالدى. ول تۋعان جەردەن شالعايدا ءومىر سۇرسە دە, جۇرەگى ەلىم دەپ سوققان اردا ازامات ەدى…
امانعالي ساعىن ۇلى 1936 جىلدىڭ 5 جەلتوقسانىندا باتىس قازاقستان وبلىسى اقجايىق اۋدانى تالپىن اۋىلىندا تۋدى. ونىڭ بالالىق شاعى كۇردەلى كەزەڭمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. امانعالي 5 جاسقا قادام باسقاندا الاپات سوعىس ءورتى تۇتانىپ, دۇنيە استان-كەستەن بولدى. اكەسى ساعىن سۇلتان ۇلى كوزى اشىق, ساۋاتتى كىسى, كولحوز بۋحگالتەرى بولعانىنا قاراماستان, قاندى مايدانعا اتتانىپ, وتانىن قورعاپ, اۋىر جاراقاتپەن اۋىلىنا قايتىپ كەلەدى.
زەرەك بالا قيىندىقتارعا قاراماستان, ءبىلىم السام دەپ تالاپ قىلدى. مەكتەپتە جاقسى وقىپ, 1955 جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. الماتىداعى وقۋىمەن قاتار ماسكەۋدەگى م.گوركي اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىندا ءبىلىم الدى.
امانعالي سۇلتان 1961-1975 جىلدار ارالىعىندا مادەنيەت مينيسترلىگىندە, تەلەۆيدەنيە مەن راديودا اۋدارماشى, قازتاگ-تا رەداكتور بولىپ جۇمىس ىستەدى. 1975 جىلدان باستاپ كەڭەس وداعى ىدىراعانعا دەيىن 16 جىلدان اسا ۋاقىت كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ اپپاراتىندا قىزمەت ەتتى.
ول وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ابىرويمەن اتقارا ءجۇرىپ, قولىنان قالامىن تاستامادى. اقىننىڭ تىرناقالدى تۋىندىسى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ «ەكپىندى قۇرىلىس» گازەتىندە جاريالاندى. ال 1961 جىلى ء«تالتۇس» اتتى جىر جيناعى جارىق كوردى. امانعالي اعا ماسكەۋدە جاۋاپتى قىزمەتتە بولعان جىلدارى وندىرە جازىپ, «كەڭ دالا» (1977), «ايدىن شالقار» (1979), «انتيلوپيا تراۆا» (1982), «جازعىتۇرىم جارشىسى» (1984), «قۇتتى مەكەن» (1987) سياقتى جيناقتاردىڭ اۆتورى اتاندى. تۋعان جەر, وسكەن ولكە, زامانداستار, ادامگەرشىلىك, ماحاببات تاقىرىبى اقىن شىعارمالارىنا ارقاۋ بولدى.
امانعالي ساعىن ۇلى اۋدارماشىلىقپەن دە اينالىسىپ, بەلگىلى فرانتسۋز جازۋشىسى ۆيكتور گيۋگونىڭ «توقسان ءۇشىنشى جىل» رومانىن قازاق تىلىنە ءتارجىمالادى.
قالامگەردىڭ شوقتىعى بيىك شىعارماسى – «سكيفيادا» ەكى تومدىق تاريحي داستانى. بۇل – اۆتوردىڭ شيرەك عاسىرعا جۋىق تاريح كىتاپتارىنىڭ شاڭىنا باتىپ, ىجداعاتتى ىزدەنىسىنىڭ جەمىسى. تۋىندىدا باعزى زاماندا ەۋرازيا كەڭىستىگىن مەكەندەگەن ساق-سكيف تايپالارىنىڭ تاياۋ شىعىسقا جاساعان جورىعى سۋرەتتەلگەن. سول ارقىلى اقىن ساقتاردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن, سالت-ءداستۇرىن, وزگە مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناسىن جىرلاعان. كوشپەلى قاۋىمنان كوشپەيتىن ىزگى قاسيەتتەردى كوركەم سوزبەن كەستەلەگەن. وسى ورايدا بۇل ەڭبەكتى ەۋرازيا وركەنيەتىن جان-جاقتى ناسيحاتتايتىن شىعارما دەۋگە ابدەن بولادى. 2011 جىلى الماتى, استانا جانە تۋعان ولكەسى ورال قالالارىندا تۇساۋكەسەر ءراسىمى وتكەن تاريحي داستاندى اقىننىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا جاساعان تارتۋى دەپ قابىل العان ءجون. «سكيفيادا» پوەماسى كوزى قاراقتى وقىرماننىڭ جانە قالامگەرلەر قاۋىمىنىڭ, سونىڭ ىشىندە قادىر مىرزا ءالي, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ سىندى زامانداس دوستارى ءارى قالامداس ارىپتەستەرىنىڭ جوعارى باعاسىن الدى.
امانعالي ساعىن ۇلى جارتى عاسىرعا جۋىق ۋاقىت تۋعان جەردەن جىراقتا ءومىر سۇرسە دە, وتانشىلدىق سەزىمىنە سىزات تۇسىرمەدى. قازاقستان اقىن-جازۋشىلارىمەن شىعارماشىلىق بايلانىستا بولىپ, پىكىر الماسىپ تۇردى. تۋعان اپاسى قىمبات ساعىنقىزى مەن جەزدەسى اكادەميك شورا سارىباەۆتىڭ شاڭىراعىندا قازاق زيالى قاۋىمىنىڭ اسىلدارىمەن كەزدەسۋلەردە ەلدەگى مادەني جانە ادەبي جاڭالىقتار جايىندا ديدارلاسىپ, تۋعان ەلىنە دەگەن ساعىنىشىن باساتىن. ماسكەۋدە دوستاسقان كەڭەس وداعىنىڭ تانىمال اقىنى راسۋل گامزاتوۆ سىندى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە قازاقتىڭ مادەني بولمىسىن تانىتىپ ءجۇردى.
اقىن انا ءتىلىن, اتامەكەنىن, ۇلت مادەنيەتىن, ءتول تاريحىن ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن دارىپتەپ ءوتتى. رەسەيدەگى قازاق قوعامدىق ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتىنە بەلسەنە اتسالىسىپ, جاستارعا جول كورسەتتى. قازاقستاننىڭ ماسكەۋدەگى ەلشىلىگى ۇيىمداستىرعان ءتۇرلى ءىس-شاراعا قاتىسىپ, ەكى ەل ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوستى.
امانعالي سۇلتان – ۇلت مۇددەسىنە قىزمەت ەتىپ, جۇرتىنىڭ ءسوزىن سويلەگەن اردا ازامات. ال وتباسىندا قاراپايىم, اياۋلى جارى سكريپكاشى رايا اپاي ەكەۋى ءتورت بالا ءوسىرىپ, نەمەرە ءسۇيدى. ارتىندا مول ادەبي مۇرا قالدىرعان اقىننىڭ جاۋھار جىرلارى ەلىمەن بىرگە ماڭگى جاساي بەرمەك.
اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا,
اقىن, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
كارىمبەك قۇرماناليەۆ, ۇعا اكادەميگى