جاھاندانۋ ۇدەرىسى جەدەلدەگەن سايىن كوپ ءتىلدى مەڭگەرۋدىڭ ماڭىزى دا ارتا ءتۇستى. بۇل ءۇردىس ءبىزدىڭ جاستار اراسىندا قارقىندى تارالا باستادى. سونداي تالاپتى ازاماتتىڭ ءبىرى – ون ەكى ءتىلدى مەڭگەرگەن مەيىرجان تاشتاي.
بۇۇ ءححى عاسىردى «ساياسات عاسىرى» دەپ جاريالادى. بۇل دۇنيە جۇزىندەگى ادامداردىڭ باسقا حالىقتاردىڭ جەتىستىكتەرى مەن وركەنيەتتى دامۋىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتتى دەگەندى بىلدىرەدى. تاريحقا كوز جۇگىرتەر بولساق, وتكەن عاسىرلاردا ءوز ورنى بار عۇلاما, عالىمداردىڭ بارلىعى دەرلىك بىرنەشە ءتىلدى مەڭگەرىپ, قابىلەتتەرىن شىڭداعان. كوپكە بارماي, ۇلى ويشىل ءال-ءفارابيدى, اباي مەن شوقاندى الايىق. بۇل تۇلعالاردىڭ ءبارى بىرنەشە تىلدە ەركىن سويلەپ, الەمگە ءوز اتتارىن ءماشھۇر ەتكەن.
بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز – جاس پوليگلوت مەيىرجان تاشتاي. مەيىرجان – الەۋمەتتىك جەلىدە جاستارعا ءتىل ۇيرەنۋدىڭ ارتىقشىلىقتارىن, ءتىل ءبىلۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن ءتۇرلى كونتەنتتەر ارقىلى ءتۇسىندىرىپ جۇرگەن بەلسەندى. ول اعىلشىن, قىتاي, يتاليان, يسپان تىلدەرىن, سونداي-اق ءبىزدىڭ قوعام ءۇشىن تانىس تا بەيتانىس سۋاحالي, ۋردۋ, حيندي, سومالي تىلدەرىن مەڭگەرگەن.
مەيىرجاننىڭ ءتىل بىلۋگە دەگەن قۇشتارلىعى جوعارى وقۋ ورنىندا باستالعان. وعان دەيىن ءتىپتى اعىلشىن, ورىس تىلدەرىن دە بىلمەگەن, ءتىل ۇيرەنۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى دا بولماعان ەكەن. تەك ءۇشىنشى كۋرسقا اياق باسقاندا جانىنداعى دوستارىنىڭ ىقپالىمەن اراب ءتىلىن ۇيرەنگەن. سودان ونىڭ ءتىل بىلۋگە دەگەن ىنتاسى ارتىپ, قاتار ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا تۇسكەن.
– ءار ءتىلدىڭ ارتىندا ۇلكەن ماعىنا مەن فيلوسوفيا جاتىر. كەي مەملەكەتتەردەگى تايپالاردا سان جوق. برازيليادا پيرياحيا تايپاسى بار. ولاردىڭ ءتىلىن «باقىت گرامماتيكاسى» دەپ اتايدى. ويتكەنى ولاردا سان, ءتۇس جوق. وتكەن شاق پەن كەلەر شاق جوق. وسىنىڭ بارلىعى ولاردىڭ الەمدى قابىلداۋىنا اسەر ەتەدى. ماسەلەن, بىزدەگىدەي 1, 2, 3, 4 دەگەن ساننىڭ ورنىنا از, كىشكەنە, كوبىرەك, كوپ دەگەن ەسەپتەۋ جۇيەسى بار. وسىنداي تاڭعاجايىپ قۇبىلىستار مەنىڭ ءتىل ۇيرەنۋىمە دەگەن قۇلشىنىسىمدى ارتتىردى, – دەيدى مەيىرجان.
بۇگىندە ول الەۋمەتتىك جەلىدە «Kimotashy» ەسىمىمەن تانىمال. اۋديتورياسىنا ۇسىناتىن كونتەنتتەرىنىڭ تاقىرىبى دا اۋقىمدى. قازىر سانى بار, ساپاسى جوق, جاستاردىڭ ساناسىن دۇنيە, بايلىقپەن ۋلايتىن بلوگەرلەر كوپ. وزىق ويلى, كوزى اشىق مەيىرجان ولاردىڭ قاتارىنان ەمەس. ونىڭ بار ماقساتى – حالىقتىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ كوكىرەگىن ءبىلىم نارىمەن تولتىرۋ. جاستاردى الەمدىك ايدىنعا الىپ شىعۋ.
مەيىرجاننىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىن اشىپ قالساڭىز, تاڭدانىپ, تامساناسىز! وندا ءسىز بەن ءبىزدىڭ رۋحانياتىمىزدى كەڭەيتەتىن پايدالى اقپارات جەتەرلىك. ءتىل ۇيرەنۋ, ساياحاتتاۋ – ءبارى قامتىلعان. ونىڭ ەسىمى جارنامانى قاجەت ەتپەيدى. ويتكەنى ءبىلىمدى ءارى بىلىكتى ازامات ءوز ءيميدجىن قالىپتاستىرىپ العان.
زەيىندى جاس ەلىمىزدەگى بەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بىرىندە زاڭ فاكۋلتەتىندە وقىعانىن, الايدا كەيىن بۇل ماماندىقتىڭ يەگەرى بولعىسى كەلمەگەنىن العا تارتادى. ءتىل مەڭگەرۋ بارىسىندا كوپ قيىندىققا تاپ بولعانىن دا جاسىرمادى.
– باستاپقىدا ءتىل ۇيرەنۋ بىلاي تۇرسىن, زاڭ سالاسىنداعى قۇقىقتىق نورمالاردى, تەرميندەردى جاتتاۋ قيىن بولدى. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنى «فورس-ماجورى» دەگەن سەريالدى تاماشالادىم. بۇل تۋىندىدا وتە كەرەمەت جادىعا يە كەيىپكەر بار. ول كىتاپتىڭ كەز كەلگەن بەتىن ءبىر وقىپ, وقىعان اقپاراتىن ەش ۇمىتپايدى. وسى سەريالدان سوڭ, مەن ءوزىمدى زەرتتەي باستادىم. سوندا تۇسىنگەنىم, ءبىز اقپاراتتى تەك جاتتاپ ەسىمىزدە ساقتايدى ەكەنبىز. سايكەسىنشە ونى ۇنەمى قايتالاپ وتىرۋىمىز كەرەك. ال شىندىعىندا, اقپارات تۇسىنگەندە عانا بىلىمگە اينالادى, «ۇزاقمەرزىمدى جادىعا» سالىنادى. وسىنى ۇققاننان كەيىن عانا كودەكستەردى, زاڭنامالاردى ميىما سىڭىرە باستادىم. بىرنەشە ءتىلدى مەڭگەردىم. شەت تىلدەرىن ۇزبەي ۇيرەنۋىمە بىرنەشە جاعداي اسەر ەتتى. قاتار مەملەكەتىندە ءبىلىم الىپ جۇرگەن كەزىمدە كولىك جۇرگىزۋشىلەرى مەن كۇزەتشىلەردىڭ كوبى كەنيالىق, تانزانيالىق جىگىتتەر ەدى. ساباققا بارا جاتىپ تا سۋاحيلي ءتىلىن كەنيالىق كولىك جۇرگىزۋشىدەن ۇيرەندىم. جىراقتا جۇرگەندە تۋعان توپىراعىڭمەن بايلانىستى كەز كەلگەن نارسەنى ساعىناسىڭ. قاتاردا جۇرگەنىمدە جۇمىسقا بارا جاتىپ, كۇزەتشىگە سۋاحالي تىلىندە «سالەم, قالايسىڭ؟» دەدىم. سول مەزەتتە جاڭاعى جىگىتتىڭ جۇزىندەگى بار ساعىنىشىن, وتباسىن باعىپ-قاعۋداعى قيىندىعىن, ۋايىمىنىڭ بارلىعىن ءوز انا ءتىلىن ەستىگەندەگى «ەرەكشە قۋانىش» ۇمىتتىرىپ جىبەرگەندەي بولدى. سول كەزدە اتاقتى پوليگلوت كاتو لومبتىڭ: ء«تىل – ول دۇنيەدە از دا بولسا بىلۋگە تۇرارلىق جالعىز نارسە» دەگەن ءسوزى ەسىمە ءتۇستى. ءبىز ادامبىز جانە بارلىق ادامزاتقا ورتاق ءبىر ءتىلىمىز بار. بىلەسىز بە, ول قانداي ءتىل؟ ول – ماحاببات ءتىلى, قۋانىش ءتىلى, جاناشىرلىق ءتىلى جانە ادامگەرشىلىك ءتىلى, – دەدى مەيىرجان.
راسىندا, ءتىل – مەملەكەت پەن مەملەكەتتى بايلانىستىراتىن, ادام مەن ادامدى جاقىنداستىراتىن نەگىزگى قۇرال. ءتىل – بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ باستاۋى. حالقىمىزدا: «جەتى جۇرتتىڭ ءتىلىن ءبىل, جەتى ءتۇرلى ءىلىم ءبىل» دەپ تەكتەن-تەككە ايتىلماعان. سول سەبەپتى الەۋمەتتىك جەلىنىڭ كوسەمى ەمەس, ءتىل ءبىلۋدىڭ شەشەنى بولۋعا ۇمتىلۋ قاجەت-اق.
داريعا قۇرمانالى,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى