انا ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن, مادەنيەتىن قايماعى بۇزىلماعان كۇيدە ساقتاپ كەلگەن موڭعوليا قازاقتارى دا يگى ءىستىڭ الدىڭعى قاتارىندا ءجۇر. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العالى موڭعوليا قازاقتارىنىڭ ءبىر بولىگى تاريحي وتانىنا ورالدى. ۇرپاقتار ءوسىپ-جەتىلدى.
ولار ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ ءجۇر. ەندى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى ارتتىرۋ ءۇشىن ءبىرىنشى, وڭىرلىك كولىك لوگيستيكاسى اياسىندا ءوزارا بايلانىستى نىعايتۋ اسا ماڭىزدى. بۇرىنعى ولگەي اۋماعىنان شىعىس قازاقستانعا توتە جول سالۋ – وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. ەكىنشى, بايان-ولگەي اۋماقتارىنداعى قازاقتىلدى مەكتەپتەر مەن كىتاپحانالاردى قازاق تىلىندەگى قاجەتتى كىتاپتارمەن قامتاماسىز ەتۋ, ۇلتتىق تەاتر, راديو, تەلەارناعا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق كومەك بەرىپ, قولداۋ كورسەتۋ دە موڭعولياداعى قانداستاردىڭ رۋحاني يگىلىگىنە اينالىپ, مەرەيىن تاسىتادى. ءۇشىنشى, ۇلانباتىر قالاسىندا قازاق دياسپوراسى اتباسىن تىرەيتىن ۇلكەن ءبىر مادەنيەت ورتالىعىن, سونداي-اق ءجاسوسپىرىم ۇرپاقتارعا ۇلتتىق ءتالىم-تاربيە بەرۋ ءۇشىن قازاق تىلىندەگى بالاباقشالار اشۋ – كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى ماسەلە. ءتورتىنشى, ۇلانباتىردا قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالىن جانە قازاق, موڭعول, اعىلشىن تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن حالىقارالىق مەكتەپ-ينتەرنات اشۋ موڭعولياداعى قازاق جاستارىنىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ۇلەسى زور بولارى ءسوزسىز. ارينە, بۇلاردى ماڭىزدىلىعى مەن ىسكە اسىرۋ ىقتيمالدىلىعى جاعىنان ارقيلى بولعانىمەن رەت-رەتىمەن تولىق جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىن يگىلىكتى ءىس-شارا.
باكەي اعىپار,
موڭعوليا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى
ءبىر مۇددەگە ۇيىسۋى – ۇلكەن ماقتانىش
شەتتەگى قازاقتار ءۇشىن مۇنداي فورۋم كەرەك. قازىرگىدەي الماعايىپ, الەمنىڭ ءوزى جالت ەتپە سىرعىما مىنەز تانىتىپ تۇرعان ۋاقىتتا وسىنداي القالى جيىن ۇلتتىق تامىرىمىزدى تەرەڭگە بويلاتا ءتۇسۋ ءۇشىن قاجەت.
ەۋروپا ەلدەرىندەگى, باسقا قۇرلىقتاعى قازاقتاردىڭ اراسىندا سالت-ءداستۇرىمىز, ادەت-عۇرپىمىز جىل وزعان سايىن جۇتىلىپ بارا جاتىر. ال قازاقىلىعىنىڭ قايماعى بۇزىلماعان قىتاي, موڭعولياداعى قازاقتارمەن ەۋروپاداعى, اقش-تاعى قازاقتاردىڭ اتامەكەندە باس قوسىپ, فورۋم اياسىندا ءبىر ماقسات-مۇددەگە ۇيىسۋى – ۇلكەن ماقتانىش. سىرتتا جۇرگەندىكتەن اتامەكەننىڭ, وتاننىڭ قانداي قاستەرلى, قاسيەتتى ەكەنىن بۇل ازاماتتار جەتە بىلەدى. موڭعولياداعى قازاقتار موڭعول ۇلتىمەن بىتە قايناسىپ ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقانىنا قاراماستان ۇلتتىق سالت-سانامىزدى شىتىناتپاي, سىزات تۇسىرمەي ساقتاپ وتىر. ميللياردتان استام حالقى بار قىتايدىڭ ۋىسىنداعى اتتوبەلىندەي عانا قازاقتار دا جۇتىلىپ كەتپەي ۇلتتىق بولمىسىن ساقتاي الدى. مەنىڭ دە ەۋروپا قۇرلىعىنا قونىس اۋدارىپ, ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقانىما 43 جىلدان اسىپتى. ادام ءوزىنىڭ انا ءتىلىن ۇمىتپاي, دارىپتەپ, قاستەرلەي العاندا عانا وزگە ەلدە قۇرمەتى ارتادى. سوندىقتان دا جەر بەتىندەگى ءار قۇرلىقتا جۇرگەن ازاماتتارىمىز ءوز دىڭىنەن اجىراپ قالماي, ۇلتتىق ۇستىنىن ۇلىقتاي بىلگەنى دۇرىس. مۇنداي فورۋمنىڭ جاس ۇرپاققا بەرەرى مول دەپ بىلەمىن.
وڭايشا ماندوكي,
ماجارستانداعى قازاق قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى
قازاق تىلىندە وقۋلىقتار تاپشى
قازىر وزبەكستاندا قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن 70-كە جۋىق مەكتەپ بار. ول مەكتەپتەردە فيزيكا-ماتەماتيكا, حيميا, بيولوگيا سىندى بىرقاتار پاندەردە قازاق تىلىندە ساباق بەرەتىن مۇعالىمدەر جەتىسپەيدى.
وسى تۇرعىدا بالالاردىڭ قازاق ءتىلىن ءبىلۋ دەڭگەيىن جەتىلدىرۋ قاجەت. سونداي-اق قازاقتىلدى مەكتەپتەردە وقۋشىلارعا ارنالعان قازاق تىلىندەگى ادەبي جانە عىلىمي ادەبيەتتەر جوقتىڭ قاسى. ول وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمى مەن دۇنيەتانىمىن جەتىلدىرۋگە, قازاق ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسىن جەتىك مەڭگەرۋگە قيىندىق تۋعىزادى.
اتاجۇرتقا كەلىپ, وقىعىسى كەلەتىن جاستار وتە كوپ. دەگەنمەن ولار قازاقستاندا ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسۋ ءۇشىن مىندەتتەلگەن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن وتە المايدى. قازاقستان وقۋشىلارىنىڭ كەمىندە 5-6 جىل مەڭگەرگەن ءبىلىمىن قازاق دياسپورلارى ءبىر جىلدىق دايىندىق كۋرسپەن يگەرىپ, ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن ءوتىپ كەتەدى دەۋ مۇلدە قيسىنسىز. سوندىقتان شەتەلدەگى قازاق جاستارىن ارنايى ەمتيحانمەن قابىلداۋ دەگەن الىنىپ تاستالسا نەمەسە قانداي دا ءبىر جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلسا. ەكى ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ديپلومدارىن تانۋ, نوستريفيكاتسيالاۋ ۇدەرىستەرىن ىنتىماقتاسا وتىرىپ جەڭىلدەتۋ ماسەلەسىن شەشۋ قاجەت. وكىنىشكە قاراي, وزبەكستاننىڭ وزىندە قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن ستۋدەنتتەر ديپلومىن زاڭداستىرۋ ءۇشىن جىلدار بويى اۋرە بولىپ جۇرەدى. كەيىنگى كەزدە ورتالىق ازيادا ەكولوگيالىق تۇيتكىلدەر كوبەيىپ كەلەدى. ماسەلەن, ارال تەڭىزىنىڭ قاسىرەتىن تەك ەكى ەل ەمەس, بۇكىل الەمنىڭ ورتاق ماسەلەسىنە اينالىپ وتىر. وسىنى نەگىزگە الا وتىرىپ, وزبەكستان مەن قازاقستاننىڭ تابيعاتىن قورعاۋداعى ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ, گرانتتار جاريالاۋ وسى باعىتتاعى كادرلاردى دايارلاۋ ماسەلەسىنە كوپ كوڭىل ءبولۋ قاجەت.
راسۋل كوشەرباەۆ,
وزبەكستان رەسپۋبليكاسى تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى