سەربيا استاناسى – بەلگرادتا كۇرەس تۇرلەرىنەن الەم چەمپيوناتى اياقتالعاننان كەيىن وسى جارىستا كورگەنىمىز بەن كوڭىلگە تۇيگەنىمىزدى قاعاز بەتىنە ءتۇسىرۋدى ءجون كوردىك. اتالعان دودادا كەلەسى جىلى پاريجدە الاۋى تۇتاناتىن ءحححىىى جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ جولدامالارى ساراپقا سالىنعاندىقتان, بارلىق مەملەكەت وزدەرىنىڭ مىقتى بالۋاندارىن الامانعا قوستى. سولاردىڭ قاتارىندا وليمپيادا مەن الەم چەمپيوناتتارىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن سپورتشىلار دا بولدى.
ەركىن كۇرەستە ەسە جىبەرمەدىك
بۇل جارىستا قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى تاريحي جەڭىسكە قول جەتكىزدى. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە سپورتتىڭ وسى ءتۇرى وتكەن عاسىردىڭ ەلۋىنشى جىلدارىنان باستاپ دامىپ كەلەدى. سول ارالىقتا كەڭ بايتاق رەسپۋبليكامىزدان ءبىراز مىقتى بالۋاننىڭ توبە كورسەتكەنىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. كەڭەس وداعى تۇسىندا الاشتىڭ ءۇش ءاپايتوسى – امانكەلدى عابساتتاروۆ, ابىلسەيىت ايحانوۆ جانە امانجول بۇعاباەۆقا كوپە-كورىنەۋ قيانات جاسالدى. كسرو چەمپيونى بولا تۇرا ولاردىڭ ەشقايسى رەسمي حالىقارالىق جارىستارعا قاتىسپادى. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن 1993-2022 جىلدار ارالىعىندا بەس بالۋانىمىز (ەلمادي جابىرايىلوۆ, نۇرلان بەكجانوۆ, نۇريسلام ساناەۆ, داۋلەت نيازبەكوۆ, نۇرقوجا قايپانوۆ) الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتانسا, 11 جىگىت (ماۋلەن مامىروۆ, گەننادي لاليەۆ, ماگومەد كرۋگليەۆ, لەونيد سپيريدونوۆ, ابىلحاكىم شاپيەۆ, داۋلەت نيازبەكوۆ, داۋرەن جۇماعازيەۆ, اقجۇرەك تاڭاتاروۆ, نۇريسلام ساناەۆ, دانيار قايسانوۆ, ازامات داۋلەتبەكوۆ) قولاعا قول جەتكىزدى. بارلىعى – 16 سپورتشى. سول جۇلدەلەردىڭ 10-ىن ءوز ورەندەرىمىز جەڭىپ السا, التاۋى لەگيونەرلەردىڭ ەنشىسىندە. الايدا سولاردىڭ ەشقايسى التىن تۇعىرعا كوتەرىلە العان جوق.
بيىل بەلگرادتا سول ولقىلىقتىڭ ورنى تولدى. دۋناي مەن ساۆا وزەندەرىنىڭ توعىسقان جەرىندە جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستا 92 كيلو سالماق دارەجەسىندە كۇش سىناسقان 19 جاستاعى ريزابەك ايتمۇحان الەم چەمپيونى اتاندى. ول ماجارستاندىق بالحاش يۋحاس (13:3), ەۋروپانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى تۇركيالىق فەيزوللاح اكتيۋرك (11:0 ), الەم جانە قۇرلىق چەمپيوناتتارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, گرۋزيالىق ميريان مايسۋرادزە (8:1) جانە ازەربايجاندىق وسمان نۋرماگومەدوۆتى (5:2) جەڭىپ, الاش جۇرتىنىڭ تالاي جىل اڭساعان ارمانىن اقيقاتقا اينالدىردى.
الەمدىك دودانىڭ قولا مەدالىن قاتارىنان ەكى جىل ازامات داۋلەتبەكوۆ موينىندا جارقىراتتى. 86 كيلو سالماقتا باق سىناعان ول ليتۆالىق دومانتاس پاۆليۋچەنكو (9:0), جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار اراسىنداعى قۇرلىق چەمپيونى, الەم بىرىنشىلىگىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى رەسەيلىك ارسلان باعاەۆ (تۋشە) جانە جاستار اراسىنداعى الەم جانە قۇرلىق چەمپيونى فرانتسيالىق راحيم ماگامادوۆتى (10:0) ايقىن باسىمدىقپەن جەڭدى. جارتىلاي فينالدا اقش-تىڭ اتاقتى بالۋانى, وليمپيادا مەن الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى دەۆيد تەيلورعا داۋلەتبەكوۆتىڭ ءالى جەتپەدى. ال قولا مەدال ءۇشىن تارتىس دراماعا تولى بولدى. باحرەيننىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن داعىستاندىق ماگومەد شاريپوۆتەن ەكى ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن جەڭىلىپ جاتقان قانداسىمىز باسەكەنىڭ اياقتالۋىنا ەكى-ءۇش سەكۋندتاي ۋاقىت قالعاندا جەڭىستى ج ۇلىپ اكەتتى. ەسەپ – 4:3. ازامات دەسە, ازامات ەكەن!
ءسويتىپ, بۇل جارىستى ماديار قۇرامىسوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن قازاقستان قۇراماسى 1 التىن جانە 1 قولا مەدالمەن قورىتىندىلادى. وسى ناتيجەنىڭ ارقاسىندا جۇلدەلەردىڭ سانى مەن ساپاسى جاعىنان جالپى ەسەپتە سەربيامەن ءتورتىنشى جانە بەسىنشى ورىنداردى ءوزارا بولىستىك. بۇل – بۇرىن-سوڭدى بولماعان تابىس! الدىمىزدا تەك اقش (3 التىن+1 كۇمىس+3 قولا), رەسەي (2+1+1) جانە يران (1+2+1) قۇرامالارى.
الدا – امەريكا
دۇنيەجۇزىلىك دودادا قاتارىنان ەكى جىل اقش-تىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى شاشالارىنا شاڭ جۇقتىرمادى. بىلتىر ولار ءتورت سالماقتا توپ جارسا, بيىل ۇشەۋىندە ۇستەمدىك قۇردى. ەگەر سول كوماندانىڭ كايل دەيك پەن كايل سنايدەر سەكىلدى سەركەلەرى سىن ساعاتتا سۇرىنبەگەندە امەريكالىقتاردىڭ تۇعىرى بۇدان دا بيىك بولار ەدى. دەيكتى فينالدا رەسەيلىك زاۋربەك سيداكوۆ سۇرىندىرسە, سنايدەردى باحرەيندىك احمەد تاجۋدينوۆ توقتاتتى. ءسويتىپ, العاشقىسىنا بەس جانە ەكىنشىسىنە ءتورت دۇركىن الەم چەمپيونى اتانۋ باقىتى بۇيىرمادى. سول سەكىلدى دۇنيەجۇزىلىك دودادا ءۇش رەتتەن دارالانعان يراندىق حاسان يازداني, گرۋزيالىق گەنو پەترياشۆيلي جانە تۇركيالىق تاحا اكگيۋلگە ءتورتىنشى مارتە بۇل بەلەس باعىنبادى.
جات ەلدىڭ نامىسىن قورعاعاندار
جات ەلدىڭ نامىسىن قورعاعان سپورتشىلاردىڭ ءبىرازى وسى الەمدىك دودادا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ماسەلەن, ەركىن كۇرەستەن داعىستاندىق احمەد تاجۋدينوۆ باحرەينگە, بالقار يسمايل مۋسۋكاەۆ ماجارستانعا جانە ازەربايجاندىق ۆيتالي ورۋدجەۆ اقش-قا التىن مەدالدى سىيعا تارتتى. داعىستاننىڭ تۋماسى ماگومەدحان ماگومەدوۆ (كۇمىس) ازەربايجاننىڭ, زەليمحان اباكاروۆ (قولا) البانيانىڭ, رامازان رامازانوۆ (قولا) بولگاريانىڭ, وسەتيالىق حەتاگ تسابولوۆ (قولا) سەربيانىڭ جانە امەريكالىق مايلز امين (قولا) سان-مارينونىڭ تۋىن بيىكتە جەلبىرەتتى. وسى ورايدا, ءبىز تەك جۇلدە العان بالۋانداردى عانا تىلگە تيەك ەتتىك. ال بوزكىلەمگە شىققان بارلىق لەگيونەردى تىزبەكتەيتىن بولساق, اڭگىمەمىزدىڭ تىم ۇزاققا سوزىلاتىن ءتۇرى بار.
گرەك-ريم كۇرەسىندە دە كەلىمسەكتەرگە ارقا سۇيەگەن جاعدايلار ارا-تۇرا كەزدەستى. ماسەلەن, يراندىق ءالي ارسالان مەن وسەتيالىق گەورگي تيبيلوۆ سەربيانىڭ, داعىستاندىق ارتۋر وماروۆ چەحيانىڭ ۋكراينالىق سەمەن نوۆيكوۆ بولگاريانىڭ نامىسىن قورعادى. بۇل بالۋانداردىڭ بارلىعى دا بەلگرادتا قولا مەدال يەلەندى.
جوعارىداعى تىزىمگە جان بەلەنيۋكتى قوسسا دا, قوسپاسا دا بولادى. 32 جاستاعى ۋكراينالىق بالۋاننىڭ ريو وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, توكيو وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى, الەمنىڭ ەكى جانە ەۋروپانىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى, ەۋروپا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى دەگەن تولىپ جاتقان اتاعى بار. نەگىزى ونىڭ اكەسى ۆەنسان نداگيدجيمان افريكانىڭ شىعىسىندا ورنالاسقان رۋاندا مەملەكەتىندە تۋعان. كەڭەس وداعىنىڭ ۋىعى شايقالۋعا شاق قالعان تۇستا ول كيەۆتەگى اۆياتسيالىق ينستيتۋتتا ءبىلىم الدى. سول جەردە جاننا ەسىمدى جەرگىلىكتى تۇرعىنمەن تانىسادى. ەكەۋى ۇيلەنىپ, ءسابيلى بولادى. ءبىراز جىلدان سوڭ نداگيدجيمان رۋانداعا اتتانىپ, ازامات سوعىسىنا قاتىستى. قاندىبالاق مايداندا ول مەرت بولادى. ال ۋاقىت وزا ۆەنساننىڭ ۇلى حالىقارالىق ارەنادا ۋكراينا سپورتىنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتقان اتاقتى سپورتشىعا اينالدى. جەرگىلىكتى حالىق اراسىندا زور بەدەلگە يە بولعان بالۋان جوعارعى رادانىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانادى. قازىرگى كەزدە بەلەنيۋك سپورت پەن ساياساتتى قاتار الىپ ءجۇر. جاننىڭ ارمانى – سايلاۋشىلاردىڭ سەنىمىن اقتاپ, حالىققا ادال قىزمەت ەتۋ جانە پاريج وليمپياداسىندا جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلۋ.
جاپون قىزدارىنىڭ قارقىنى
بەلگرادتا ايەلدەر كۇرەسىنەن وتكەن سايىستا ساراپقا سالىنعان 10 التىننىڭ التاۋىن جاپونيا قۇراماسى ولجالادى. راسىندا دا بۇل – وتە كەرەمەت كورسەتكىش! ءبىر ايتا كەتەرلىگى, باس جۇلدەنى يەلەنگەندەردىڭ بارلىعى دا جاس بالۋاندار. ماسەلەن, اكاري فۋزدينامي (53 كيلو) 19 جاستا, نونوكا ودزاكي (65 كيلو) 20-دا, تسۋگۋمي ساكۋراي (57 كيلو) مەن يۋكا كاگامي (76 كيلو) 22-دە, يۋي سۋساكي (50 كيلو) مەن حارۋنو وكۋنو (55 كيلو) 24-تە. سونىمەن قاتار جاپوندار تاعى كۇمىس پەن قولا مەدالدى ءبىر-بىردەن ولجالادى.
ءدۇبىرلى دودادا الدىنا جان سالماعان امەريكالىق ەميت ەلور (72 كيلو) 19 جاستا. تۇركيالىق تۋسۋن بۋسە 22-دە, قىتايلىق چجان تسزي (59 كيلو) 25-تە. التىننان القا تاققان بۇرىمدىلار اراسىنداعى جاسى ەڭ ۇلكەنى – قىرعىزستاندىق ايسۇلۋ تىنىبەكوۆا. كۇنى كەشە عانا ءۇش دۇركىن الەم چەمپيونى اتانعان ايسۇلۋ بيىل كوكتەمدە مەرەيلى 30 جاسقا تولعان ەدى.
جۇلدەگە لايىق ءجاميلا عانا
اتالعان جارىستا قازاقستاننىڭ 10 بۇرىمدىسى ونەر كورسەتكەنىمەن, سولاردىڭ اراسىنان تەك ءجاميلا باقبەرگەنوۆانىڭ باعى جاندى. 72 كيلو سالماقتا بەلدەسكەن ول قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. شىنى كەرەك, جارتىلاي فينالدا قازاق قىزى ەنح-امارين داۆااناسانعا لايىقتى قارسىلىق كورسەتە العان جوق. ال موڭعوليالىق بالۋان ءوز كەزەگىندە امەريكالىق اميت ەلوردىڭ ەكپىنىنە شىدامادى. ءدال وسى سپورتشى بىلتىرعى الەمدىك دودادا ءبىزدىڭ ءجاميلانى ويسىراتا ۇتقانى ەسىمىزدە. سول كەزدە بۇل ناتيجەنى كەزدەيسوقتىق دەپ سانادىق. بىراق استە ولاي ەمەس ەكەن. بيىل 19 جاسقا تولعان اقش وكىلى شىن مانىندە, دارىن يەسى ەكەنىنە انىق كوز جەتكىزدىك. كوپ كەشىكپەي ەلور بارلىق قارسىلاسىن تاس-تالقان ەتىپ, پانامەريكا بىرىنشىلىگىنىڭ جەڭىمپازى جانە جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيونى (U-23) اتاندى. مىنە, ەندى بەلگرادتا دا باس جۇلدەنى ولجالادى. ەگەر وزگە دە بايراقتى باسەكەلەردە ءدال وسىلاي كۇرەسەتىن بولسا, وندا ءاميتتى الداعى ۋاقىتتا ەشكىمنىڭ توقتاتا المايتىنى انىق.
جاميلاعا ەش وكپە جوق. ول الەم چەمپيوناتتارىندا قاتارىنان ءۇش رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. العاشقى ەكەۋىندە كۇمىس السا, وسى جولى قولاعا قول جەتكىزدى. بۇل – وتاندىق ايەلدەر كۇرەسى تاريحىنداعى بۇرىن-سوڭدى بولماعان تابىس! سول ءۇشىن دە الاشتىڭ اياۋلى قىزىنا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. ال بەلگرادتا باقبەرگەنوۆادان باسقالارى نە ءبىتىردى؟ وكىنىشكە قاراي, ۇلتتىق قۇراما ساپىنداعى وزگە قىز-كەلىنشەكتەرىمىز العاشقى اينالىمداردان اسا الماي, قالىڭ توپتىڭ اراسىندا قالىپ قويدى.
قىرعىزدارعا قىزىعاتىن بولدىق
گرەك-ريم كۇرەسىندە قازاقستاندا جەڭىسپەن ورىلگەن باي ءداستۇر بار دەپ قانشا كەۋدە قاققانىمىزبەن, قازىرگى كەزدە جانارىمىزبەن جەر شۇقيتىنداي جاعدايدامىز. ونى مويىنداماسقا لاج جوق. كەڭ بايتاق ەلىمىزدەن وليمپيادا چەمپيونى شىقپاعالى تابانى كۇرەكتەي 27 جىل بولدى. ەڭ كەيىنگى رەت 1996 جىلى اتلانتادا يۋري مەلنيچەنكو توپ جارعان ەدى. الەم چەمپيوناتتارىندا دا ءانۇرانىمىزدىڭ شىرقالماعانىنا شيرەك عاسىرعا جۋىقتاپ قالدى. كەيىنگى رەت محيتار مانۋكيان 1999 جىلى افينادا باس جۇلدەنى ولجالادى. بۇل جولى جۇلدە تۇرماق, جالعىز ليتسەنزياعا قولىمىز ازەر جەتتى. ول جولدامانى 87 كيلو سالماقتا كۇش سىناسقان نۇرسۇلتان تۇرسىنوۆ جەڭىپ الدى. وزگە بالۋاندار ءۇمىتتى اقتامادى.
شىنى كەرەك, كەيىنگى جىلدارى ىرگەدەگى «ايىر قالپاقتى» اعايىندارىمىزعا دا ىلەسە المايتىنداي كۇيگە تۇستىك. بىزگە قاراعاندا ولاردىڭ كوشى الدەقايدا ىلگەرى. گرەك-ريم كۇرەسىنەن وتكەن جارىستا اقجول ماحمۋدوۆ (77 كيلو) پەن جولامان شارشەنبەكوۆتىڭ (60 كيلو) التىن تۇعىرعا كوتەرىلۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ ناقتى دالەلى. ەكەۋى دە سەربيا استاناسىندا قارسى كەلگەندەردى قوعاداي جاپىردى. ءسويتىپ, قىرعىزدىڭ ەكى بالۋانى قاتارىنان ەكىنشى جىل الەم چەمپيونى اتاندى. وعان ايسۇلۋ تىنىبەكوۆانىڭ التىنى مەن ايپەرى مەدەتقىزىنىڭ كۇمىسىن جانە ەركىن كۇرەس شەبەرى تايىربەك جۋمابەك ۇلىنىڭ قولاسىن قوسىڭىز. بارلىعى – 5 جۇلدە! «كلاسسيكتەر» سايىسىنىڭ جالپىكوماندالىق ەسەبىندە ولار ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. ال قازاقستان بالۋاندارى نەبارى ءۇش مەدالدى قاناعات تۇتتى.
ازەربايجاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت جالپى كوماندالىق ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستادى. حالقى 10 ميلليوننان ءسال عانا اساتىن مەملەكەتتىڭ بەس بىردەي وكىلى فينالعا دەيىن القىنباي جەتتى. ناتيجەسىندە, قاپ تاۋىنىڭ قىراندارى 2 التىن مەن 3 كۇمىستى قورجىنعا سالدى. كۋبا قابىلاندارى سىن ساعاتتا ءبىر جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, 2 التىن مەن 1 كۇمىس مەدال ەنشىلەدى. سول سەكىلدى يران (1+1+3), تۇركيا, (1+1+2), گرۋزيا (1+1+0) جانە فرانتسيانىڭ (1+0+0) ءانۇراندارى دا بەلگراد تورىندە شىرقالدى.
كىمگە قانشا جولداما بۇيىردى؟
اتالعان جارىستا 2024 جىلى پاريجدە الاۋى تۇتاناتىن وليمپيا ويىندارىنىڭ 90 جولداماسى ساراپقا سالىندى. ياعني كۇرەستىڭ ءار تۇرىندە 30 جانە ءار سالماق دارەجەسىندە بەس ليتسەنزيادان تاراتىلدى. ناتيجەسىندە, تورتجىلدىقتىڭ باستى دوداسىنىڭ جولدامالارى مىنا قۇرامالارعا بۇيىردى: ەركىن كۇرەس: اقش پەن رەسەي (AIN) – 4, يران – 3, سەربيا, جاپونيا, گرۋزيا, تۇركيا, ارمەنيا – 2, سان-مارينو, قازاقستان, وزبەكستان, البانيا, گرەكيا, پۋەرتو-ريكو, ماجارستان, باحرەين جانە ازەربايجان – 1. ايەلدەر كۇرەسى: جاپونيا – 6, اقش – 3, موڭعوليا, تۇركيا, قىرعىزستان, مولدوۆا – 2, قىتاي, بەلارۋس (AIN), ەكۆادور, ءۇندىستان, شۆەتسيا, نيگەريا, پولشا, نورۆەگيا, ۋكراينا, گەرمانيا, فرانتسيا, كولۋمبيا جانە كۋبا – 1. گرەك-ريم كۇرەسى: يران – 4, كۋبا, ارمەنيا – 3, ازەربايجان, قىرعىزستان, جاپونيا, قىتاي, وزبەكستان, تۇركيا – 2, مىسىر, چەحيا, بەلارۋس (AIN), سەربيا, ماجارستان, بولگاريا, ۋكراينا جانە قازاقستان – 1.