وڭىرگە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ, جەرگىلىكتى اگروقۇرىلىم باسشىلارىمەن جۇزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا مينيستر شارۋالار قويعان ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى.
شارۋالاردى تولعاندىرعان ماسەلە كوپ. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزى بيىل جازداي جايقالىپ تۇرعان ەگىستىكتىڭ بەرەكەسىن قاشىرىپ, ءبىرازىن تۇككە العىسىز ەتتى. ەگىن ابدەن ءپىسىپ-جەتىلگەن شاقتا باستالعان جاۋىن-شاشىن اپتادان اپتاعا ۇلاسىپ, تولاستاماي قويعان. سونىڭ سالدارىنان ماساقتاعى ءدان ءىسىنىپ, ءونىپ, قايتا كوكتەپ, استىقتىڭ ساپاسى مەن ءداننىڭ سۇرپى تومەندەپ كەتتى.
وبلىستىڭ بىرنەشە اۋدانىندا بولىپ, قىرمان باسىنداعى قاربالاس تىرشىلىكپەن, جەرگىلىكتى استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسقان اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ديقانداردىڭ بارىنە قولداۋ كورسەتىلەتىنىن ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بار. ۇكىمەت جاۋىن سالدارىنان كەلگەن شىعىن كولەمىن ازايتۋعا باعىتتالعان شارالاردى قولداپ وتىر. «بايتەرەك» ۇبح شارۋالاردىڭ موينىنداعى قارىزدىڭ قايتارىم مەرزىمىن ايىپپۇل سانكتسيالارىن قولدانباي ۇزارتۋ ماسەلەسىن شەشتى. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى سۋبسيديالاۋعا قوسىمشا قاراجات ءبولۋ جاعى دا قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل باعىتتا قوستاناي وبلىسىنا 16,9 ملرد تەڭگە قاجەت», دەدى ايداربەك ساپاروۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, وبلىسقا استىق كەپتىرۋ ءۇشىن قوسىمشا 11 مىڭ توننا ارزانداتىلعان جانارماي بەرىلەدى. ونىڭ قۇنى ليترىنە 250 تەڭگەدەن ءارى اسپايدى. وڭىردەگى ەلەۆاتورلار مەن 318 استىق كەپتىرگىشتىڭ ءبارى تاۋلىك بويى تولاسسىز جۇمىس ىستەيدى.
شاعىن, ورتا شارۋاشىلىقتار كوكتەمگى ءدان ءسىڭىرۋ ناۋقانىندا كوبىنە ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنا ارقا سۇيەيدى. شارۋا كوكتەمدە كورپوراتسيامەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, قارىز اقشا الادى دا, كۇزدە ءونىمىن جيناپ العان سوڭ, بورىشىن استىقتاي وتەيدى. استىق باعاسىن ادەتتە اتالعان كورپوراتسيا بەلگىلەيدى. دىمسىز قالماسا دا, بيدايىنىڭ ساپاسى ءتۇسىپ كەتكەن ديقانداردى تولعاندىرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى – كورپوراتسيا تىم ارزان باعا بەلگىلەمەسە ەكەن دەيدى.
بۇعان مينيستر: «قازىر استىق نارىعىنىڭ جاي-كۇيىنە تالداۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساتىپ الۋدىڭ ءادىل باعاسىن جاريالايدى. كومپانيا تۇقىم قورىن قالىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى جانە نان ءوندىرۋ ءۇشىن ارزانداتىلعان استىقتى جەتكىزۋ كەستەسىن قايتا قارايدى», دەپ جاۋاپ بەردى.
مينيستر ساپارىنان كەيىن شاشەتەكتەن شىعىنعا باتقان شارۋالاردىڭ بىرازىمەن سويلەسىپ كوردىك. ىلعالعا قاراماي ءونىمىنىڭ جارتىسىن جيناپ ۇلگەرگەن شارۋاشىلىقتار بار. بىراق ولاردىڭ كەلەسى جىلعا ەگەتىن تۇقىمى جوق. ءونىپ كەتكەن بيدايى تۇقىمعا جارامايدى. ال تاۋار رەتىندە ساتايىن دەسە, ساپاسى 3 ەسە تومەندەپ كەتكەن. وسىلايشا, ەڭبەگى ەش كەتكەن شارۋالار ءونىمىن لايىقتى باعاعا ساتا الماي قالامىز-اۋ دەپ قوبالجىپ وتىر. ەگەر ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنان كومەك بولماسا, بيىلعى بيدايدىڭ كوبى جەمگە كەتەتىن سىڭايلى.
«بيداي كلاسىن انىقتايتىن ماڭىزدى كورسەتكىش ءداننىڭ قۇلاۋ سانى دەپ اتالادى. ول سەكۋندپەن ولشەنەدى. ناننىڭ قالاي بولىپ شىعاتىنى وسى قۇلاۋ سانىنا بايلانىستى. ماسەلەن, 3 كلاستى بيدايدىڭ قۇلاۋ سانى 170 سەكۋندقا تەڭ بولادى. ال ءبىز الىپ جاتقان بيدايدىڭ كورسەتكىشى شامامەن 50-60 سەكۋندتاي. وتە تومەن. مۇنداي بيدايدى قازىر ديىرمەندەر تونناسىنا 55 مىڭ تەڭگەدەن قابىلداپ جاتىر. ونى الدىمەن كەپتىرىپ بارىپ, اپارىپ بەرۋىمىز كەرەك. جاعداي اسا اۋىر. الداعى ۋاقىتتا ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى بيداي ساپاسىنا قاراي بىردەن بىرنەشە باعا جاريالايدى. سول كەزدە كورپوراتسيا بارلىق لوتتار بويىنشا ءداننىڭ قۇلاۋ سانىنىڭ كورسەتكىشى 50-60-تان جوعارى بولۋى كەرەك دەگەن تالاپ قويۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا ونىڭ بىزگە ەش كومەگى بولماي قالادى. وبلىس شارۋاشىلىقتارىنىڭ 90 پايىزدان استامى وسىنداي جاعدايدا وتىر. سولاردىڭ ءبارى ءونىم ساپاسى بەلگىلەنگەن تالاپتان تومەن بولعاندىقتان, بيدايىن لايىق باعاعا وتكىزە الماي قالادى. ءبىز وسىدان قورقىپ وتىرمىز», دەيدى شارۋاشىلىق باسشىسى باۋىرجان بارساقباەۆ.
شارۋالار ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى باعانى بەلگىلەگەندە ءار وڭىردەگى بيداي ساپاسىنىڭ ارالۋاندىعى ەسكەرىلسە ەكەن دەيدى. ديقانداردىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك تاراپىنان بيداي باعاسىن انىقتاۋعا قاتىستى اۋقىمدى مونيتورينگ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنى ءجون. اۋىلشارۋاشىلىق ماماندارى شارۋاشىلىق باسشىلارىمەن عانا كەزدەسىپ قويماي, قالالىق جانە اۋداندىق زەرتحانالاردا جاتقان مالىمەتتەردى جيناپ, ولاردى سالىستىرىپ, تالداپ, ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىمەن بىرلەسىپ, ارنايى كوميسسيا قۇرىپ, اقىلداسىپ-كەڭەسە وتىرىپ, بيىلعى بيدايدىڭ باعاسىن شىعارسا يگى.
وبلىس اكىمى قۇمار اقساقالوۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە 4,3 ملن گا استىق القابى بار. بۇگىنگە دەيىن سونىڭ 32 پايىزى ورىلىپ, 1,3 ملن توننا استىق باستىرىلعان. استىقتىڭ ورتاشا شىعىمى ازىرگە 9,2 تس/گا بولىپ تۇر.
وڭىردە قىسقى مال ازىعىن ازىرلەۋ جوسپارىنىڭ اسىرا ورىندالعانىن ايتا كەتكەن ءجون. بيىل شارۋالار 1,1 ملن توننا ءشوپ, 151,6 مىڭ توننا پىشەن, 11,7 مىڭ توننا سۇرلەم قورىن جيناپ العان. بيىل مەملەكەت مال ازىعىن دايارلاۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنا 58 مىڭ توننا ارزان ديزەل وتىنىن بولگەن. ونىڭ 6,3 مىڭ تونناسى قوستاناي وبلىسىنىڭ فەرمەرلەرىنە ءتيىپ وتىر.
قوستاناي وبلىسى