تالاي تاريحتىڭ تىلسىم سىرىن بۇگىپ جاتقان تورعاي دالاسىنىڭ دارقان تابيعاتى, بالىعى تايداي تۋلاعان وزەن-كولى مەن شيپالى ىستىق سۋى, قارا تۇزى, ءۇيىر-ءۇيىر كيىك جوڭكىلگەن قۇلا ءتۇزى, قولايىن تاپسا, تانىمدىق, مەديتسينالىق, اڭشىلىق, ساياتشىلىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا سۇرانىپ-اق تۇر. الايدا وسىنىڭ ءبارىن ۇقساتىپ ۇيلەستىرىپ, ءتۋريزمدى كاسىپكە اينالدىرۋ ءۇشىن قولايلى ينفراقۇرىلىم قاجەت.
تىلەپ اسپانتاي ۇلى اتىنداعى جەكە قايىرىمدىلىق قوردىڭ باسشىسى, كاسىپكەر ساپار ىسقاقوۆ وسى شارۋانىڭ ءبىر شەتىن كوتەرىسۋ ماقساتىندا 2020 جىلى امانگەلدى اۋىلىنىڭ ىرگەسىنەن كوپ فۋنكتسيالى تۋريستىك كەشەننىڭ قۇرىلىسىن باستاعان. جوبا بويىنشا مۇندا 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مىسىر پيراميدالارى, ۇندىستانداعى ءتاج ماحال كەسەنەسى, مەكسيكاداعى مايا تايپاسىنىڭ مادەني ورتالىعى سانالاتىن چيچەن يتسا پيراميداسى, پاريجدەگى سالتانات قاقپاسى, پالميرا امفيتەاترى سياقتى الەمنىڭ عاجايىپ ساۋلەت قۇرىلىستارىنىڭ ءۇش ەسە كىشىرەيتىلگەن ۇلگىلەرى, سونداي-اق «ۇلت جادى» تاعزىم قابىرعاسى, «تورعاي گەوگليفتەرى» تۋريستىك ورتالىعىنىڭ عيماراتى, «دەشتى قىپشاق» مۋزەيى, ساق ساۋناسى, «سامۇرىق» اشىق باسسەينى سياقتى 12 نىسان بوي كوتەرمەك. كولەمى 7 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان كەشەننىڭ يسپانياداعى ايگىلى الگامبرا سارايىنا ۇقسايتىن مەيرامحاناسى مەن قوناقۇيى بار. تۋريستەر وسى جەردە دەمالادى. مۇنىڭ سىرتىندا, ساياحاتشىلاردىڭ تورعاي گەوگليفتەرىن تاماشالاۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن شاعىن تىكۇشاق اۋەجايىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. ويتكەنى قۇس ۇشار بيىكتەن عانا انىق كورىنەتىن گەوگليفتەرگە قىزىعۋشىلار كوپ.
كەشەن اۋماعىنداعى چيچەن يتسا پيراميداسى ۇلگىسىندەگى مەموريال بىلتىر احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك ءىس-شارالار اياسىندا اشىلعان. بۇل عيماراتتىڭ ىشىنە, ۇلت ۇستازىنان بولەك, شاقشاق جانىبەك, قوشقار باتىر, يمان باتىر, جاۋكە باتىر, كەيكى كوكەمباي ۇلى, امانگەلدى يمانوۆ, ىبىراي التىنسارين, ابدىعاپار حان, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى, احمەت ءبىرىمجانوۆ سىندى تورعاي وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن 12 تاريحي تۇلعاعا ءمارماردان بەلگى قويىلىپ, ءار ەسكەرتكىشتىڭ استىنا مارقۇمداردىڭ باسىنان اكەلىنگەن توپىراقتارى سالىنعان.
بيىل قىركۇيەك ايىنا جوسپارلانىپ وتىرعان امانگەلدى يمانوۆتىڭ 150 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق ءىس-شارالار اياسىندا «ۇلت جادى» قابىرعاسى اشىلادى. بۇل نىسان ەكى ۇلكەن قابىرعادان تۇرادى. ءبىرىنشى قابىرعاعا الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە جاتقان 100 تۇلعانىڭ ەسكەرتكىش تاقتاسى ورناتىلعان. ءار تاقتانىڭ استىندا جارتى كىرپىشتىڭ كولەمىندەي ۇياشىقتار بار. ول ۇياشىقتارعا قازىرگى قازاق مەملەكەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا نەگىز سالعان سوناۋ ساق, عۇن, تۇركى ءداۋىرىنىڭ پاتشا-قاعاندارى مەن ءباھادۇر باتىرلارىنان باستاپ بەرتىنگە دەيىنگى تاريحي تۇلعالاردىڭ جاتقان جەرلەرىنەن اكەلىنگەن ءبىر ۋىس توپىراق سالىنعان. مىسالى, مودە قاعاننىڭ توپىراعى سولتۇستىك-باتىس قىتايدان, بۋمىن, بىلگە قاعانداردىڭ توپىراعى موڭعوليادان, ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بابامىزدىڭ توپىراعى داماشىقتان, الاش ارىسى عازىمبەك ءبىرىمجانوۆتىڭ توپىراعى ماسكەۋدەن اكەلىنگەن. ەكىنشى قابىرعادا قازاقستان اۋماعىندا جەرلەنگەن ۇلت ماقتانىشتارىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلعان. ەكى قابىرعانى ءبولىپ تۇرعان ستەللانىڭ ۇشار بيىگىنە «التىن ادامنىڭ» ءمۇسىنى قويىلادى.
– 2014 جىلى سوناۋ كونە زامانداردان بەرگى كەزەڭدەگى تاريحتان وزىمىزگە بەلگىلى ۇلى بابالارىمىزدىڭ بارىنە ورتاق ۇلكەن ءبىر مەموريالدىق ەسكەرتكىش ورناتۋ تۋرالى وي كەلدى. وسىلايشا, ەكسپەديتسيامىزدى التايدان باستادىق.
تۇركولوگ-عالىم قارجاۋباي سارتقوجا ۇلى ەكەۋمىز كۇلتەگىن, بىلگە قاعان, تونىكوك بابالارىمىزدىڭ ەسكەرتكىشتەرىنەن باستاپ كۇللى موڭعوليانى ارالادىق. ودان كەيىن كەلەسى جىلى ەۋروپاعا كەتتىك, سودان نە كەرەك, پاندەمياعا دەيىن 6 جىل بويى ەكسپەديتسيادا جۇردىك. وسى التى جىلدىڭ ىشىندە 50 شاقتى ەلدە بولىپپىز. بابالارىمىزدىڭ سۇيەگى قالعان جەرلەر. وسىلايشا, ەۋروپا, ازيا, افريكا, امەريكا مەن قازاقستان اۋماعىنداعى ۇلى بابالارىمىز جاتقان جەرلەردەن ارنايى كاپسۋلامەن توپىراق اكەلىندى. امانگەلدى اۋىلىنداعى «ۇلت جادى» تاعزىم قابىرعاسىنا بابالارىمىزدىڭ ەسىمدەرى جازىلعان قارا ءتۇستى «گابرو» ەسكەرتكىش تاقتالار ورناتىلىپ, استىنا جاڭاعى كاپسۋلالار سالىندى. مۇنداي بىرەگەي نىساننىڭ قازاقستاندا عانا ەمەس, الەمدە تەڭدەسى جوق. «الماتىنىڭ تۇبىنەن نەگە سالمادىڭىز؟ ادام كوپ كەلەتىن ەدى عوي» دەگەن كىسىلەر دە بولدى. ارينە, ويتۋگە دە بولادى, ونىڭ شىعىنى دا از بولاتىن ەدى. امانگەلدى شالعاي جەر, سولاي بولا تۇرا, بۇل جەردە دە ءوندىرىس اشىلىپ, مادەنيەتى, ءتۋريزمى دامۋ كەرەك قوي. مەن سول ءتۋريزمدى وزىمە الدىم. ەندىگى ءبىر ماسەلە, بۇل ءوڭىر كىشكەنە باعى اشىلماعان جەر. تورعاي وبلىسى ەكى رەت اشىلىپ, ەكى رەت جابىلدى. قانشاما ەل كوشىپ كەتتى. سوندىقتان وسى ولكەنىڭ ەڭسە كوتەرىپ, دامۋىنا شامام جەتكەنشە ۇلەس قوسايىن دەگەن نيەتپەن وسى جوبانى قولعا الدىم. بالكىم تۋريستەر كەلەر, دەيدى ساپار ىسقاقوۆ.
بيىل كەشەن اۋماعىنا ءۇش مىڭنان اسا ءارتۇرلى اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلىپتى. جاس اعاش تامىر الىپ, ءبىر بويلاپ كەتسە, سالىنىپ جاتقان نىسانداردىڭ اينالاسى جاسىل ساياباققا اينالاتىن ءتۇرى بار. ونىڭ سىرتىندا, مۇندا قازىر ۇلكەن اشىق باسسەين, سۋ ارنالارىنىڭ قۇرىلىسى دا قىزىپ جاتىر.
اۋدان باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدىڭ ىرگەسىندە سالىنىپ جاتقان تۋريستىك كەشەن بۇرىن-سوڭدى ەشبىر جەردە بولماعان بىرەگەي نىسان بولىپ تابىلادى.
– مۇندا قازىر ءتورت عيماراتتىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالىپ تۇر. شىندىعىنا كەلسەك, ءوز باسىم ساپار اعانىڭ قاجىر-قايراتىنا قايران قالامىن. بۇگىندە ەكىنىڭ ءبىرى ول كىسىگە ۇقساپ قياندا جاتقان اۋىل گۇلدەنسە ەكەن دەپ قىرۋار قارجىسىن شىعىنداپ, سوناۋ استانادان قۇرىلىس ماتەريالدارىن تاسىپ, مىناداي كۇردەلى كەشەن سالۋعا تاۋەكەل جاساي المايدى. كەشەن اۋماعىنا ورنالاسقان ءار نىساننىڭ ءوزى ءبىر كەرەمەت دۇنيە بولايىن دەپ تۇر. مىسالى, «ۇلت جادى» قابىرعاسىندا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلعان تاريحي تۇلعالاردىڭ كوبىن ءوزىمىز دە بىلمەيدى ەكەنبىز. سول جەردەن وقىعان سوڭ, ءارى قاراي قىزىعۋشىلىعىمىز ويانىپ, ينتەرنەتتەن ول تۇلعالار تۋرالى دەرەكتەردى ىزدەپ تاۋىپ, تاريحقا قانىعىپ جاتىرمىز. بولاشاقتا بۇل كەشەن سىرتتان كەلەتىن تۋريستەرگە عانا ەمەس, وسى اۋدانداعى مەكتەپ وقۋشىلارىنا دا كوپ پايدا تيگىزەدى دەپ ويلايمىن. مۇندا تاريح, جاعراپيا, ادەبيەت جانە ءتىل پاندەرى بويىنشا مازمۇندى اشىق ساباقتار وتكىزۋگە بولادى, –دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى مالشىباي قالاسوۆ.
تۋريستىك كەشەننىڭ كىرەبەرىسىندەگى ءدامحانا مەن قوناقۇيدىڭ قۇرىلىسى دا ءبىتىپ تۇر. ساپار ىسقاقوۆ قالعان نىسانداردى الداعى 3 جىلدىڭ ىشىندە سالىپ ءبىتىرىپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە تاپسىرسام با دەپ وتىر. ارينە, وعان ۇلكەن قارجى, تاباندى ەڭبەك كەرەك. قۇنى 3 جارىم ملرد تەڭگە بولاتىن تۋريستىك كەشەننىڭ قۇرىلىسىنا كاسىپكەر بۇگىنگە دەيىن 1 ملرد تەڭگەنىڭ سىرتىندا قارجى جۇمساعان. كەشەن قۇرىلىسى تولىق اياقتالىپ, تۋريستىك حاب رەتىندە ىسكە قوسىلسا, مۇندا 40-50 ادامعا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلماق.
قوستاناي وبلىسى