حالقىما قاشاندا قارىزدارمىن – اقجول ماحمۇدوۆ

– اقجول, سەنىڭ ەسىمىڭ قىرعىز­ستاننان گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى اراسىنان شىق­­قان تۇڭعىش الەم چەمپيونى رەتىندە سپورت­تىق شەجىرەگە التىن ارىپ­تەرمەن جازىل­دى. ءوز مانسابىڭدى وسىن­داي جار­قىن جەڭىستەرمەن باس­تاعا­نىڭا ريزا شى­عارسىڭ؟

– بۇگىنگى دەڭگەيگە جەتۋگە مەن جاس­وسپىرىمدەر مەن جاستار بۋىنى اراسىن­داعى جارىستاردا ءبىراز تەر توكتىم. 2015-2017 جىلدار ارالىعىندا الەم جانە قۇر­لىق بىرىنشىلىكتەرىندە باس جۇلدەنى ولجا­لادىم. باسقا دا تۋرنيرلەردە توپ جاردىم. تەك سودان كەيىن بارىپ قانا ەرەسەك­تەرمەن كۇش سىناسا باستادىم. اللاعا شۇكىر, بۇل دۇرمەكتە دە ءوزىمدى مويىنداتا الدىم. ارينە, تاريحتا قالاتىنداي ءىس تىندىرا العانىما وتە ريزامىن. بىراق الدا ءالى تالاي بيىك بەلەس بار. سولاردى با­عىندىرىپ, قىرعىزستاننىڭ سپورتتىق داڭقىن ارتتىرۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمدى سالامىن.

– سەنىڭ الدىڭداعى ەكى اعاڭ دا با­لۋاندىق ونەردى سەرىك ەتكەن ەكەن. ولار­دىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى قانداي؟

– ۇلكەن اعام – بەكسۇلتان 97 كيلو سال­ماق­تاعى قىرعىزستاننىڭ بەلدى بالۋان­دارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ كادەتتەر اراسىندا الەم جانە ازيا بىرىنشىلىكتەرىنىڭ جۇلدەگەرى دەگەن اتاعى بار. ورتانشى اعام – سىيمىق ەلىشىلىك جارىستاردا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى.

– ءار سپورتشىنىڭ زور تابىسقا جە­تۋىنىڭ ارعى جاعىندا بىلىكتى باپكەر­لەردىڭ قاجىرلى ەڭبەگى تۇرعانى بار­شا­عا ءمالىم. ال سەنىڭ وسى سالاداعى ۇستاز­دا­رىڭ كىمدەر؟

– قىرعىزستاندا قاناتبەك بەگاليەۆ ەسىمدى مىقتى بالۋاننىڭ بارىن جاقسى بىلەسىزدەر. ول – وليمپيادا مەن الەم چەم­پيوناتتارىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ازيا چەمپيونى. سەگىزىنشى سىنىپتان باس­­تاپ مەن ءدال سول ساڭلاقتى باپتاعان بى­لىكتى باپكەر مەيرامبەك احمەتوۆتىڭ قول استىندا جاتتىعامىن. ول كىسىدەن كوپ نارسە ۇيرەندىم. مەيرامبەك اعا مەنىڭ سپورت­تاعى عانا ەمەس, ومىردەگى دە ۇستازىم. ال ونىڭ الدىندا جەنيش ساتىبالديەۆتەن ءتالىم-تاربيە الدىم. سونداي-اق قازىرگى ۇلت­تىق كومان­دا­مىزدىڭ باپكەرلەرى ازات ەر­كىنباەۆ پەن ۇلىقبەك قاراشولاقوۆتىڭ دە ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.

– وزگە ەلدەردىڭ جانكۇيەرلەرى سەنى 2018 جىلدان بەرى ءجىتى تاني باستادى. ەرە­­سەكتەر اراسىنداعى ءدۇبىرلى دودا­عا ال­عاش رەت قاتىسىپ وتىرعانىڭا قارا­ماس­­تان, بىشكەكتە وتكەن ازيا چەمپيو­نا­­­­تىندا باس جۇلدەنى قانجىعاڭا باي­لا­­دىڭ. ول كەزدە 19 جاسقا دا تولعان جوق ەدىڭ.

– كۇرەس قىرعىزداردىڭ دا قانىندا بار. بالا كەزىمدە «شىركىن, ازيا چەمپيو­ناتى بىشكەكتە ءوتىپ, ءوز جەرلەستەرىمنىڭ كوز الدىندا بارلىق قارسىلاسىمدى سىپىرا ۇتىپ, التىن تۇعىرعا كوتەرىلسەم» دەپ قيالدايتىنمىن. اراعا جىلدار سالىپ, ول ارمانىم ورىندالىپ, التىن تۇ­عىرعا كوتەرىلدىم. ارادا بەس اي وتكەن سوڭ ازيا ويىندارىنا قاتىستىم. جا­كار­تاداعى جارىستا 77 كيلو سالماقتا كۇش سىناسىپ, فينالعا دەيىن جەتكەنىممەن, شەشۋشى تۇستا يراننىڭ داڭقتى بالۋانى موحاممادالي گەرايگە ەسە جىبەرىپ, كۇمىس مەدال يەلەندىم.

– ءدال سول جىلى الماتىعا كەلىپ, بولات تۇرلىحانوۆتىڭ مەموريالىندا بەلدەستىڭ. بىراق ءوز دەڭگەيىڭدە ونەر كورسەتە الماي, قالىڭ توپتىڭ اراسىندا قالىپ قويدىڭ. 

– 2018 جىلى كوپ جارىسقا قاتىسىپ, ماۋسىمنىڭ سوڭىن بولات تۇرلىحانوۆتىڭ تۋرنيرىمەن قورىتىندىلاۋدى ءجون كوردىم. شىنى كەرەك, الماتىعا شارشاپ كەلدىم. سوعان قاراماستان, ءوز-ءوزىمدى سىناپ كورۋگە بەكىندىم. بىراق شيرەك فينالدا الەم كۋبوگىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, رەسەيلىك يراكلي كالانديادان جەڭىلىپ قالدىم.

– 2019 جىلى اۋىر جاراقات الىپ, شەتەلدە وپەراتسيا جاساتقان ەكەنسىڭ...

– فۋتبول ويناپ ءجۇرىپ, قاپيادا قاتتى جاراقات الدىم. سونىڭ الەگىمەن جارتى جىلداي ۇلكەن سپورتتان قول ۇزۋگە تۋرا كەلدى. سول كەزدە ماعان التى اي التى جىلداي بولىپ كورىنگەن ەدى. كۇرەستى ساعىنعانىم سونشالىق, تولىق ايىقپاي قايتا جاتتىعۋعا كىرىستىم. ول جەردە جا­راقاتىمدى اس­قىن­دىرىپ الىپ, تاعى ءبىراز ۋاقىت ەم-دوم قابىلدادىم. ايتەۋىر, سپورت سالاسىنىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازاماتتار مەن جورا-جولداستارىمنىڭ كومەگىنىڭ ارقاسىندا گەرمانيادا وپەراتسيا جاساتتىم. دەسەك تە, ءار قيىندىقتىڭ ارتىندا ءبىر جەڭىلدىكتىڭ بولاتىنىن ءىشىم سەزدى. جاراقاتىمنان تولىقتاي ايىق­قان سوڭ توكيو وليمپياداسىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدىم. سول ءۇشىن دە اللاعا العىسىم شەكسىز. سونىمەن قاتار, قينالىپ جۇرگەنىمدە مەملەكەتتىڭ كورسەتكەن قولداۋى مەن جاردەمىنە كۇنى بۇگىنگە دەيىن قاتتى ريزامىن. ۇيىقتاسام دا, تۇرسام دا قىرعىز حالقىنىڭ الدىندا قارىزدار ەكەنىمدى ءبىر ساتكە دە ەستەن شىعارعان ەمەسپىن. سول ءۇشىن دە ەلىم مەن جەرىمنىڭ, اعايىن-تۋىستارىم مەن جانكۇيەرلەرىمنىڭ سەنىمىن اقتاۋ ءۇشىن ەشبىر دۇرمەكتە ايانىپ قالمايمىن.

– 2021 جىلى توكيودا الاۋى تۇ­تان­عان وليمپيا ويىندارىندا اتوي سا­­لىپ, كۇمىس مەدالدى موينىڭدا جار­قىراتتىڭ. شىنىڭدى ايتشى, ءدال سول مەجەدەن كورىنەمىن دەپ ويلا­دىڭ با؟

– تورتجىلدىقتىڭ باستى دوداسىنا وتە جاقسى دايارلىقپەن كەلدىم. ءار بەلدەسۋگە قۇشتارلانا شىعىپ, ءار جەڭىستەن كەيىن كەرەمەت اسەرگە بولەندىم. ءار تابىس مەنىڭ سەنىمىمدى نىعايتتى. ونىڭ ۇستىنە, لوندون مەن ريو-دە-جانەيرودا ءبىزدىڭ بالۋاندار كۇرەستىڭ ءۇش تۇرىنەن دە مەدال الماعان ەدى. سول كەزدە قىرعىزدار وليمپيادا مەدالىنە سۋساپ تۇرعان. سول ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ كەرەك بولدى. تۇساۋكەسەر كەزدەسۋىمدە ءتۋنيستىڭ تۋماسىن تىزە بۇكتىردىم. ودان كەيىن الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, ەۋروپانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى, الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى ازەربايجاندىق رافيك گۋسسەينوۆ پەن ەۋروپا ويىندارى مەن چەمپيوناتىنىڭ جۇل­­دەگەرى ارمەنيالىق كاراپەت چالياندى شاڭ قاپتىردىم. بىراق فينالدا لوندون وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, الەم چەمپيونى جانە سول جارىستىڭ ءۇش دۇركىن جۇل­دەگەرى, ءتورت دۇركىن ەۋروپا چەمپيونى, ماجارستاننىڭ ماقتانىشى تاماش لەرينتسكە جول بەرىپ, كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتىم.

– 2022 جىلى ەكى بىردەي بايراقتى باسەكەدە توپ جاردىڭ. العاشىندا ۇلانباتىرداعى ازيا بىرىنشىلىگىندە باس جۇلدەنى ولجا­لاساڭ, كوپ ۇزاماي بەلگرادتا قار­سى­لاس شاق كەلتىرمەدىڭ.

– باستاپقى ءۇش بەلدەسۋدە برازيليا, مەكسيكا جانە تۇركيا سپورتشىلارىنا سان سوقتىردىم. جارتىلاي فينالدا وڭتۇستىك كورەيانىڭ وعلانى, لوندون وليم­پياداسىنىڭ جەڭىمپازى, ريو وليم­پياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, الەم چەمپيونى, ازيا بىرىنشىلىگىنىڭ بەس دۇركىن جەڭىمپازى كيم حەن ۋدى جەڭدىم. جالپى, ەكەۋمىز وعان دەيىن ەكى مارتە كەزدەسىپ, ەكى رەتىندە دە مەنىڭ مەرەيىم ۇستەم بولعان. بۇل جولى دا جەڭىسكە جەتتىم. اقتىق سايىس­تا ماجار­ستاندىق زولتان لەۆايدى جىقتىم.

– قىرعىزستاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى اراسىنان ال­عاشقى بولىپ الەم چەمپيونى اتان­دىڭ. وسىنداي دەڭ­گەيگە جەتكەن ادام قانداي سەزىمدە بولادى؟

– جالپى, كۇرەستىڭ بارلىق تۇرىنە توقتالاتىن بولساق, مەنىڭ الدىمدا 2019 جىلى استانادا وتكەن ليتسەنزيالىق الەم چەمپيوناتىندا ايسۇلۋ تىنىبەكوۆا دارالاندى. ول كەزدە مەن اياعىما وپەراتسيا جاساتىپ جاتقانمىن. تىنىبەكوۆانىڭ تابىسى مەنى قاتتى قاناتتاندىردى, مىقتى موتيۆاتسيا بەردى. جاتتىعۋ زالىندا شەلەكتەپ تەر توگىپ, بوزكىلەمدە ايانباي ايقاسسام, بۇل بەلەستى باعىندىرا الاتىنىما سەنىمدى بولدىم. وعان ايسۇلۋ اپكەمىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى دالەل. 2021 جىلى وسلودا ول سول ناتيجەسىن قاي­تالاسا, مەيىرىم جۇ­­ما­نازاروۆا دا التىننان القا تاقتى. كوپ ۇزاماي مەن دە چەمپيوندىق تۇعىرعا كوتەرىلدىم. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە, وسىنىڭ بارلىعىن اللا تاعالانىڭ سىيى رەتىندە قابىلدايمىن.

– ءدۇبىرلى دودالاردا دارالانعاننان كەيىن وتانداستارىڭ ۇلدە مەن بۇلدەگە وراعان شىعار؟

– وليمپيادادان كەيىن ەل پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ قابىلداپ, ءىى دارەجەلى «ماناس» وردەنىن كەۋدەمە تاقتى. پاتەر دە الدىم, كولىك تە ءمىندىم. ۇكىمەت جانە فەدەراتسيا تاراپىنان اقشالاي سىيلىق تا بەرىلدى. ءبىر سوزبەن ايتساق, ءار جارىس­تان كەيىن مەملەكەت ەڭبەگىمىزدى لايىقتى باعالادى. وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتى اياقتالعان سوڭ حالىقتىڭ, اعايىن-تۋىستاردىڭ اراسىندا بولىپ, بىرنەشە اي بويى تويلادىق. بۇل جاعىنان ءبىز قازاقتارعا ۇقسايمىز (كۇلدى).

– «اكۋلا» دەگەن جاناما ەسىمدى نەلىك­تەن تاڭدادىڭ؟

– كەزىندە داعىستاندا ۇلتى قۇمىق ارسلان زۋبايروۆ دەگەن مىقتى بالۋان بولدى. سونى جانكۇيەرلەر «اكۋلا» دەپ اتايتىن. ارسلاننىڭ كۇرەس مانەرى ماعان قاتتى ۇنايتىن. ينستاگرام پاراقشاسىن قاراسام, «اكۋلا» دەپ جازىپ قويىپتى. سودان كەيىن مەن دە وسى جاناما ەسىمدى يەلەنۋدى ءجون كوردىم.

– ءوزىڭنىڭ ءبىر سۇحباتىڭدا وزبەك­ستاننىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن قازاقتىڭ ۇلى ەلمۇرات تاسمۇراتوۆتى ۇلگى تۇ­­تاتىنىڭدى ايتقان ەدىڭ. ساعان ول با­­­لۋاننىڭ قانداي قاسيەتتەرى ۇنا­دى؟

– ءالى دە ەلمۇرات اعامدى ەرەكشە قۇرمەتتەيمىن. ول كىسىنىڭ كۇرەس مانەرى ايرىقشا. اركەز شابۋىل وتىندە ءجۇرىپ, قارسىلاستارىن ۇنەمى قىسپاققا الادى. ولاردىڭ دامىلداۋىنا ەش مۇمكىندىك بەرمەيدى. ءوزى دە سوڭعى سەكۋندتارعا دەيىن ايانباي ارپالىسادى. جاساعان ادىستەرى دە وتە كەرەمەت ءارى اسەرلى. ەلەكەڭ ماعان سول قاسيەتتەرىمەن ۇنايتىن. ارينە, تەگىن سپورتشى وليمپيادادا قولا الىپ, الەم چەمپيوناتىندا ءۇش رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلمەيدى عوي. سونىمەن قوسا, تاسمۇراتوۆ – ازيا بىرىنشىلىگىندە بەس رەت باس جۇلدەنى ولجالاعان بىرەگەي بالۋان.

– اڭگىمەڭە راحمەت, اقجول! كوز­دەگەن ماقساتتارىڭا قول جەتكىزۋىڭە تىلەك­تەسپىن.

اڭگىمەلەسكەن

عالىم سۇلەيمەن,

«Egemen Qazaqstan»