ەۋروپا قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايى ءوتتى

قۇرىلتاي مەملەكەت باسشى­سىنىڭ ارنايى قۇتتىقتاۋىمەن باستالدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ىستىق ىقى­لاسىن پرەزيدەنت كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ جەتكىزىپ, ەلىمىز­دە جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالار تۋرالى ايتىپ بەردى.

«مەملەكەت باسشىسى گەر­مانيا ەلىندەگى قۇرىل­تايعا سات­تىلىك تىلەپ, ارنايى قۇت­تىق­تاۋىن جولدادى. شەتەلدە جۇر­سەڭىزدەر دە, ۇلتتىق قۇندى­لىق­تارىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن بار مۇمكىندىكتەرىڭىزدى سارپ ەتىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىرسىزدار. ءبىز مۇنى وتە جوعارى باعالايمىز. ءبىز ۇنەمى سىزدەرگە تىلەۋلەسپىز. ءار كەز قولداۋ كورسەتۋگە دايىنبىز», دەدى مالىك وتارباەۆ.

بۇل جيىن جىلداعى باسقو­سۋ­دان ەرەكشە بولدى دەيدى كەلن­دەگى قازاق مادەني ورتالى­عى­نىڭ توراعاسى ءساديا سۇرەر. ويتكەنى قۇرىلتايعا جەرگىلىكتى قانداستارىمىزبەن بىرگە ەۋرو­پادا ءبىلىم الىپ, كاسىپ ىستەپ جۇرگەن وتانداستارىمىز دا قا­تىسقان. سونىمەن بىرگە قازاق­ستاننان تاريحي وتاندارىنا قونىس اۋدارعان المانيالىق نەمىستەر دە قۇرىلتاي جۇمىسىنان شەت قالمادى.

كەلندەگى قۇرىلتايعا ەۋروپا­نىڭ 15 ەلىنەن 20 قازاق ۇيىمىنىڭ وكىلى قاتىستى. ءبىرى وقۋ, ەندى ءبىرى جۇمىس بابىمەن قىتاي, موڭعوليا مەن قازاقستاننان كەلسە, تاعى ءبىرى قارت قۇرلىققا 60-جىلدارى تۇركيادان قونىس اۋدارعاندار – 70 جىل بۇرىن التايدان انادولىعا ازاپپەن جەتكەن قازاقتاردىڭ ۇرپاقتارى. ۇلى كوشتىڭ 70 جىلدىعىنا وراي جيىندا ابدۋرراحمان چەتيننىڭ ء«ومىر جولىمداعى سوڭعى كوش» كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.

ابددۋراحمان چەتين – زۋقا باتىردىڭ نەمەرەسى, ەۋروپا قا­زاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ نەگىزىن قالاعان بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, تار زاماندا قازاقتار­دىڭ تۇركياعا بەت العان كوشىنىڭ كوزى ءتىرى كۋاگەرى. 1982 جىلى گەر­مانيادا قازاق قوعامىن قۇرىپ, 2002 جىلى كەلندە العاشقى قۇرىلتاي وتكىزگەن. قازىر قاريا جاس ۇرپاقتىڭ تاربيەسىنە الاڭ­دايتىنىن ايتادى.

«بۇرىن بالالارىمىز وقىپ, ءبىلىم السا, ءوزىنىڭ قازاق ەكەنىن تانىسا, ءدىنىن, ءتىلىن بىلسە دەپ ويلايتىنبىز. قازىر بۇنى ايتۋعا اۋىز بارمايدى. نەگە دەسەڭىز ءبارى نەمىسشە, تۇرىكشە وقىدى. قازاق ءتىلى جوقتىڭ قا­سىندا. وسى جەردە قازاقستان ما­دەني ورتالىعى اشىلسا, سول جەردە قازاق بالالارى ءتول ونەرىن, ءتىلىن, ءدىنىن ۇيرەنسە دەگەن تىلەگىم بار», دەدى كەلندەگى قازاق ما­دەني ورتالىعىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى ابدۋرراحمان چەتين.

ابدۋرراحمان چەتيننىڭ ء«ومىر جولىمداعى سوڭعى كوش» كىتابى حح عاسىردىڭ ورتا شەنىندەگى قازاق حالقىنىڭ باسىنا تۇسكەن ناۋبەت, زۇلمات جىلدار تۋرالى ايتىلعان. «وتانداستار قورىنىڭ» ۇيىمداستىرۋىمەن بۇل ەڭبەك وتكەن جىلى اتاجۇرتتاعى وقىر­­مانداردىڭ قولىنا تيگەن ەدى.

شەتەلدەگى قانداستار بالا­لار­دىڭ ساناسىنا انا ءتىلىن مىق­تاپ ءسىڭدىرۋ ءۇشىن قازاقشا وتان­دىق ونىمدەردى ءبىر پلاتفور­مادا كورۋ مۇمكىن بولسا, ول تۋىندىلار ينتەرنەتتە بىر­نەشە تىلدە سۋبتيتر­مەن جاريا­لانسا دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. جاستار جاتجۇرتتىق بوپ كەتپەس ءۇشىن ولاردى ەلگە تارتۋ باعدار­لامالارىن كوبەيتۋ جايى دا قىزۋ تالقىلاندى. وسى ورايدا جۋىق ارادا «اتا جۇرت» قاناتقاقتى جوباسى ەنگىزىلمەك. ياعني شەتەلدە ۇلتتىڭ مۇددەسى ءۇشىن ايانباي قىزمەت ەتىپ جۇرگەن قازاق قوعا­مىنىڭ جەتەكشىلەرى جانە IT, بيزنەس, مادەنيەت, عى­لىم سالاسىندا وزىق شىققان قان­داس­تارىمىزعا ارنايى كارتا بەرىلەدى.

«بۇل كارتا ون جىلعا بەرى­لەدى. كارتانىڭ ەرەكشەلىگى, قانداس­تارعا ەلگە ۆيزاسىز كەلىپ-كەتۋىنە, قا­زاق­ستاننان بيزنەس اشۋىنا, جىلجىمايتىن م ۇلىك الۋعا, بالالارىن بارعان كەزدە مەكتەپكە ورنالاستىرۋعا, دەنساۋلىق ساق­تاۋ قىزمەتىن پايدالانۋعا, ياعني ساياسي قۇقىقتان باسقا كادىم­گى قا­­زاق­ستان ازاماتتارى سياق­تى بار­لىق مۇمكىندىككە يە بو­لۋعا مۇمكىندىك اشادى», دەدى «وتان­داستار قورى» كەاق پرە­زيدەنتى ابزال ساپاربەك ۇلى.

سونداي-اق قۇرىلتاي اياسىن­دا گەرمانيانىڭ زالاح قالا­سىندا قازاقستاندا تۋىپ-وسكەن نەمىستەر گەرمانيادا اباي ءۇيىن اشتى. 20 جىل بۇرىن تاريحي وتانىنا ورالعان قازاقستاندىق نەمىس ۇلتى­نىڭ وكىلدەرى «قازان» دەگەن اتپەن قاۋىمداستىق قۇرعان. 100-دەن استام مۇشەسى بار ۇيىم قازاقتىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن نا­سيحاتتاپ كەلەدى. اۋلاسىنا كيىز ءۇي تىگىپ, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن نەمىستەرگە كورسەتىپ جۇرگەن جەرلەستەرىمىز ەندى ۇلى ابايدىڭ شىعارماشىلىعىن كوپشىلىككە كەڭىنەن تانىتپاق نيەتتە. «اباي ءۇيى گەرمانيا مەن قازاقستان اراسىنداعى مادەني كوپىر بولادى دەگەن ۇمىتتەمىز. اباي – ۇلى اقىن. ونى الەم جۇرتى بىلۋگە ءتيىس. ءبىز قازاقستاندا تۋىپ-وستىك, ول – ءبىزدىڭ وتانىمىز. تۋعان جەرىمىزدىڭ جىلدان-جىلعا كور­كەيىپ, دامىعانىن كورىپ, قۋا­نىپ وتىرامىز. بولاشاقتا ەلىمىزگە قارجى قۇيىپ, كاسىپ اش­قى­مىز كەلەدى», دەدى «قازان» قازاق قاۋىم­­داستىعىنىڭ توراعا­­سى ۆا­لە­­ري وستۆالد. ەستە­رىڭىزگە سالا كەتەيىك, بۇل – ەۋروپادا اشىل­عان سەگىزىنشى «Abai Úiı».

ەۋروپا قازاقتارى كەزەكتى قۇ­­رىلتايدى كەلەسى جىلى اۋس­تريا­­دا, ال 2025 جىلى ماجار­ستان­­دا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.