پايىزدىق مولشەرلەمە تومەندەي مە؟

2023 جىلدىڭ قاڭتارىندا جىلدىق ينفلياتسيا ءوسۋ قارقىنىن جالعاستىرىپ, 20,7% بولدى. ايلىق ينفلياتسيا ءتورت اي قاتارىنان 1,1%-دى قۇراعان. ەكونوميكالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ مالىمەتىنشە, اقپان ايىنداعى ينفلياتسيا وتكەن جىلدىڭ اقپانىمەن سالىستىرعاندا 21,3%-دى قۇراپ, بىلتىرعى جەلتوقسان ايىمەن سالىستىرعاندا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى – 26,2% (1,5%), ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلار – 20,5% (0,8%) جانە اقىلى قىزمەتتەر 15%-عا (1,3%) وسكەن. حالىقتىڭ كوپ تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ىشىندە پياز – 105%, قيار – 56,8%, كەسەك قانت – 55%, قاپتاماداعى ءسۇت – 49,1%, كۇرىش – 44,9%, بانان – 44,5%, ماكارون ونىمدەرى – 41,1%, ۇن – 40,2%, قايماق – 39,1%, نان جانە ۇن ونىمدەرى – 36,7%, الكوگولسىز سۋسىندار – 26,8%, سونداي-اق ەت جانە ەت ونىمدەرى 16,8% بولدى. بۇل سوڭعى 20 جىلداعى رەكوردتىق كورسەتكىش (2022 جىلعى جەلتوقساندا 20,3%) دەگەندى ايتىپ وتىر ساراپشى باقبەرگەن توقتاسىن.

ساراپشىلار ايلىق ينفلياتسيا بىر­­تىندەپ باياۋلاپ كەلەدى, بىراق ول ءوزى­نىڭ ور­تاشا جىلدىق مانىنەن جو­عارى كۇ­يىندە قالىپ وتىر دەيدى. ينفلياتسيا تاۋەكەلدەرىنىڭ تەڭگەرىمى پروينفليا­­تسيا­لىق­ كۇيىن ساقتاپ قالدى. سەبەبى ينف­لياتسيانىڭ ورنىقتى بولىگى جوعارى قالىپتاسىپ, ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر قارقىن الدى

ۇلتتىق بانك مونەتارلىق شارتتاردى ودان ءارى قاتاڭداتپاي-اق قويسا بولادى. ويتكەنى رەتتەۋشى بۇعان دەيىن بازالىق مول­شەرلەمەنىڭ قولجەتىمدى دەڭگەيى اي­تار­لىقتاي جوعارى دەپ باعالاعان. ونى ۇزاق ۋاقىت بويى اعىمداعى ماندە ۇستاۋ ينفلياتسيانىڭ تۇراقتانۋىنا جانە ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا بىرتىندەپ تومەندەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىندىگىن ما­لىم­دەگەن ەدى. ال اتالعان بازالىق مول­شەر­لەمەنىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋ باعىتىنا اسەرى قانداي بولماق؟ وتاندىق ساراپشىلار باس بانكتىڭ بيىلعى جىلعا بەلگىلەگەن 16,75% بازالىق-پايىزدىق مولشەرلەمەسى جىل سوڭىنا قاراي شامامەن 13,5% بولادى دەگەن پىكىردە.

«DAMU Capital Management» باس ديرەكتورى مۇرات قاستاەۆ ەلىمىزدەگى ينفلياتسيا بيىل ءبىرىنشى توقساندا شا­رىق­تاۋ شەگىنە جەتىپ, ەكىنشى توقساندا تۇراقتانادى دەيدى. ينفلياتسيا دەڭگەيى ەكىنشى جارتىجىلدىقتا تومەندەپ, جىل سوڭىنا قاراي 12-13% دەڭگەيدە قالىپتاساتىنىن ايتسا, «سەنتراس سەكيۋريتيز» اق تالداۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى مارجان مەلانيچ تە وسى فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, بازالىق مولشەرلەمە اعىمداعى 16,75% دەڭگەيدە ساقتالىپ, جىل سوڭىنا قاراي 13%-عا دەيىن تومەندەيتىنىن بولجامدى تۇردە جەتكىزدى.

قازاقستان قارجىگەرلەرى قاۋىمداس­تى­عىنىڭ ساراپشىلارى اتالعان بازالىق-پايىزدىق مولشەرلەمە وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ, جىل سوڭىنا قاراي 13,5 پايىزعا دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن دەگەن بولجامعا كەلسە, وندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ تەپە-تەڭدىك دەڭگەيى 3-4% شەگىندە دامىپ, ەكونوميكاداعى ناقتى پايىزدىق مول­شەرلەمە قازىرگى ۋاقىتتا 2,85%-دى قۇ­راپ, بيىل بۇل تەڭگەلىك اكتيۆتەردىڭ تار­­تىم­­دىلىعىنا جانە ۇلتتىق ۆاليۋتا, ceteris paribus باعامىنا تەرىس اسەر ەتىپ وتىر­­عان­دىعىن ايتۋدا.

«Jusan Analytics» ساراپشىسى ايجان الىبەكوۆا باعا ءوسۋىنىڭ باياۋلاۋى تۇراقتى ۇردىسكە اينالعان سا­يىن بازال­­ىق مولشەرلەمەنىڭ دە بىرتىن­دەپ تومەن­دەيتىنىن اتاپ ءوتتى. ول ىسكەر­لىك بەلسەندىلىككە ايتارلىقتاي زيان كەلتىرمەۋى كەرەك, بىراق سونىمەن بىرگە ين­فلياتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ تۇراق­تا­­نۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس دەگەن وي ايتادى. شەشىم قابىلداۋ كەزىندە ينفليا­تسيالىق جانە ەكونوميكالىق دامۋ تاۋە­كەل­دەرى اراسىنداعى تەڭگەرىم ەسكەرى­لەدى. قا­لىپ­تاسقان ءۇردىستى تۇراقسىزداندىرۋ تاۋە­كەلدەرىن بولدىرماۋ ءۇشىن تەجەۋشى مونەتارلىق شارتتار ساقتالىپ, جىل سوڭىنا قاراي مولشەرلەمەنىڭ جىلدىق پايىزدىق كورسەتكىشى 13,5-14,5-كە دەيىن تومەندەۋى كەرەكتىگىن جەتكىزدى. «GSB UIB» بيزنەستى تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, ەكونوميست ماقسات حالىقتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ­­– وتە جوعارى پايىزدىق كورسەتكىش.

«مۇنى ودان ءارى كوتەرۋگە ەشقانداي نەگىز جوق. بۇل جايت, ءتىپتى, قالتالى ازاماتتارعا دا اۋىر سوعىپ وتىر. ويتكەنى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك تومەندەيدى ءارى ەكو­نوميكانىڭ قارقىندى دامۋى تەجەلەدى. قازىرگى كۇنى سىرتقى ينفلياتسيالىق ورتانىڭ قالىپتاسۋىنا قارا­ماستان, دامىعان ەلدەردىڭ ورتالىق بانك­تەرى قاتاڭ مونەتارلىق ساياسات جۇر­گىزىپ جاتىر. قارجىلىق قىسىم­نىڭ السىرەۋىنە بايلانىستى كەيبىر ەلدەردە تۇتىنۋشىلىق ينفلياتسيا باسەڭدەگەن. بۇل قىتايدا 1,8 پا­يىزدى قۇراسا, رەسەيدە 12 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. سىرتقى ينفلياتسيانىڭ, ونىڭ ىشىندە رۋبل باعامىنىڭ ارتۋى قازىرگى قالىپتاسقان احۋالعا بايلانىستى بازالىق مولشەرلەمەنى اعىمداعى ماندە ۇستاۋ تالاپ ەتىلۋدە. ەگەر ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمەسى ۇزاق مەرزىمدى قۇراسا, بۇل ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن. ونى ءوز مانىندە ۇستاپ تۇرۋدىڭ نەگىزگى سەبەبى – رەسەيدەن موبيليزاتسيالانعان ازاماتتاردىڭ كەلۋى. سونىڭ سالدارىنان ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى, حالىق اراسىندا ينفلياتسيالىق كۇتۋدىڭ جوعارى قالىپتاسۋى ورىن الىپ جاتىر», دەيدى ساراپشى.

ساراپشىلار ايلىق ينفلياتسيا بىر­­تىن­دەپ باياۋلاپ كەلەدى, بىراق ول ءوزى­نىڭ ور­تاشا جىلدىق مانىنەن جو­عارى كۇ­يىندە قالىپ وتىر دەيدى. ين­فليا­تسيا تاۋەكەلدەرىنىڭ تەڭگەرىمى پرو­ين­فليا­تسيا­لىق كۇيىن ساقتاپ قالدى. سەبە­بى ينف­لياتسيانىڭ ورنىقتى بولىگى جوعا­رى قالىپتاسىپ, ينفلياتسيالىق كۇتۋ­لەر قارقىن الدى. لوگيستيكالىق تىز­بەك­تەردىڭ قۇرىلىمدىق وزگەرۋى ەكونو­ميكاعا تەرىس ىقپالىن تيگىزىپ كەلەدى. ساق­­تا­­لىپ وتىرعان تاۋەكەلدەر با­زالىق مولشەرلەمەنى ۇزاق ۋاقىت ىشىندە اعىم­دا­عى ماندە ۇستاپ تۇرۋدى تالاپ ەتۋدە دەگەن پىكىر قوسادى ماماندار.

قالاي ايتساق تا, ۇلتتىق بانك بيىل­عى بازالىق مولشەرلەمەنىڭ پايىز­دىق كورسەتكىشىن ايقىنداپ بەردى. ساراپ­شىلار بولسا قابىلدانعان كورسەتكىش نەگى­زىندە ءوز ويلارىن جەتكىزدى. ەندىگى شەشىمدى اقشا-كرەديت ساياساتى 2023 جىلدىڭ 7 ساۋىرىندە جاريالايدى.