پالما مايىنا تاۋەلدىلىكتەن قالاي ارىلامىز؟

تاياۋدا ماي ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىندە 2018 جىلعا دەيىن قولدانىستا بولعان مارگارين مەن سپرەدتەردەگى گيدرلەنگەن مايلاردىڭ قۇرامى تۋرالى تەحنيكالىق رەگلامەنتتى كەرى قايتارۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى. كاسىپكەرلەر تەحنيكالىق رەگلامەنت قايتا قابىلدانسا, قازاقستاندىق مايلى داقىلداردى ون­دى­رۋ­­شىلەردىڭ ىشكى نارىقتاعى ۇستا­نىمى نىعايىپ, ەلدەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جاقسارار ەدى دەگەن پىكىردە. بۇل رەتتە «مۇناي جانە ماي ونەركاسىبى كاسىپ­ورىن­دارى» قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى پاۆەل سەليۆانوۆ 2018 جىلعا دەيىن مارگاريندەگى گيدر­لەنگەن مايلاردىڭ ۇلەسى 20%-عا, سپرەدتەردە 8%-عا جەت­كەن­دىگىن, ەندى مۇنداي مايلاردىڭ ۇلەسى قولدانىستاعى تەحنيكالىق رەگلامەنتكە سايكەس 2 پايىزدان اسپاۋى كەرەگىن ايتىپ وتىر.

قازىر قازاقستاندا وندىرىلەتىن كۇن­با­عىس ءدانى مەن راپس تۇقىمىن پايدا­لانۋداعى گيدر­لەنگەن مايلار يمپورتتىق پالما مايىمەن الماستىرىلىپ جاتىر. ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سايكەس, پالما مايى زيان­دى ءونىم ەكەن­دىگى انىقتالعان.

«الەمدىك نارىقتا پالما مايىن ون­دىرە­تىن يندونەزيا مەن مالايزيادان باسقا ەلدەر سياقتى ءبىز دە ساتىپ الامىز. ونى گيدرلەنگەن مايلارمەن الماستىرىپ, ەلىمىزدە وندىرۋگە بولار ەدى», دەگەن ءسوزدى ايتادى قاۋىمداستىق باسشىسى.

ماماندار پالما مايىن ساقتاۋدا, تا­سى­مال­داۋدا جانە تەحنولوگيالىق وڭ­دەۋ كەزىندە دۇرىس قولدانىلۋى قاجەت ەكەنىن, بەلگىلەنگەن نورمادان تىس بۇزىل­عان جاعدايدا قۇرامىندا ادام دەن­ساۋ­­لىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن زياندى زاتتاردىڭ اسەرىنەن گليتسيديل ەفيرى پايدا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. بۇل كون­ديتەرلىك ونىمدەردە, بالمۇزداقتاردا, يوگۋرت پەن بالالار تاعامىنان باسقا ماي جانە ءسۇت ونىمدەرىندە كەزدەسەدى.

وسىعان وراي, ەۋرازيالىق ەكونومي­كالىق كوميسسيا (ەەك) تاماق ونىمدە­رىن­دە, اسىرەسە, پالما مايىندا ماي قىش­قىلدارىنىڭ گليتسيديل ەفيرلەرىنىڭ شەكتى رۇقسات ەتىلگەن دەڭگەيى جونىندە تەح­نيكالىق رەگلامەنتتى قايتا قاراس­تى­رىپ جاتىر. بىلتىر جىل سوڭىنا قاراي, «سپۋتنيك» حالىقارالىق اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ ماسكەۋ – بىشكەك – مينسك – ەرەۆان – استانا قالالارى باعىتىندا وتكىزىلگەن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تۋرا­­لى بەينەكوپىرى بارىسىندا ەەك تەح­­ني­كالىق رەتتەۋ جانە اككرەديتتەۋ دەپار­تا­مەنتى تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە ستاندارتتاۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى اندرەي پولوزكوۆ كەدەندىك وداقتىڭ «ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ قا­ۋىپ­سىزدىگى تۋرالى» (كوتر 021/2011) تەح­­نيكالىق رەگلامەنتىنە سايكەس, №1 جانە №4 تۇزەتۋ جوبالارىنىڭ قو­عام تالقىلاۋىنان وتكەنىن ايتتى. ونىڭ ىشىندە «مامانداندىرىلعان تاعام ونىم­دەرىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرى, ديەتالىق ەمدىك جانە ديەتالىق پروفيلاكتيكالىق تاماق­تانۋدىڭ قاۋىپسىزدىگى» تۋرالى (كو تر 027/2012) كوميسسيا ءوز باس­تا­ما­سى­مەن اتالعان قۇجاتقا تاعام ونىم­دە­رىندەگى ماي قىشقىلدارى گليتسيديل ەفيرلەرىنىڭ نورمالارىن ەنگىزۋدى ۇسىنعان. قازىر تەحنيكالىق رەگلامەنت بويىنشا مىندەتتى تالاپتاردى بەلگىلەۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلۋدە. تاجىريبەگە سۇيەن­سەك, تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرگە وزگە­رىستەر ەنگىزۋ ءۇشىن ءبىر جارىم جىل قاجەت. قوعامدىق تالقىلاۋ ناتيجەسىندە بيزنەس وكىلدەرى مەن ۋاكىلەتتى ورگانداردان كوپتەگەن ەسكەرتۋ مەن ۇسىنىس كەلىپ, كوميس­سيانىڭ تالقىلاۋىنا ەنگىزىلدى.

وتاندىق ساراپشىلار جەرگىلىكتى شيكىزاتتان الىنعان گيدرلەنگەن مايلاردى قولدانۋ ارقىلى قازاقستان ءوزىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن­دىگىنە نازار اۋدارىپ وتىر دەيدى. وتكەن جىلى رەسەي بۇل ءونىمدى ەكسپورت­تاۋعا تىيىم سالعاندىقتان ەلىمىز­دە­گى قانت تاپشىلىعىنا قاتىستى جاع­داي­دىڭ بيىل دا قايتالانۋىنا جول بەرمەۋ ماڭىزدى. سونداي-اق پالما مايى­نا سۇرانىستىڭ تومەندەۋى ينفليا­تسيا­لىق تاۋەكەلدەردى ازايتادى. ويتكەنى پالما مايى شەتەلدىك ۆاليۋتاعا ساتىپ الى­نا­تىن­دىقتان, ونىڭ ۇستىنە كور­شى ەل­دەر­دەگى گەوساياسي جاعدايدىڭ شيە­­لەنىسۋىنە بايلانىستى گيدرلەنگەن مايلاردىڭ وراسان زور مولشەرى ەل نارى­عىنا وتكەن كورىنەدى.

«كەيبىر تەڭىز پورتتارىنىڭ رەسەيگە كىرۋىنە, كسرو كەزىندە دە رەسەيلىك زاۋىت­تاردا گيدرلەنگەن مايلاردى وندىرۋگە ار­نالعان كاسىپورىنداردىڭ جۇمىس ىس­تە­ۋىنە بايلانىس­تى, بولاشاقتا ەڭ الدى­مەن قازاقستاندىق نارىقتى قورعاۋ ءۇشىن رەسەيگە قاتىستى قانداي دا ءبىر پرو­تەك­تسيو­نيستىك شارالاردى ەنگىزۋ قاجەت. رە­سەي جىل سايىن شامامەن 6 ملن توننا كۇن­باعىس ءوندىرىپ, ونىڭ 3 ملن تونناسىن عانا تۇتىنسا, وسى داقىلعا ەكسپورتتىق الەۋەتى 5 ملن توننانى قۇرايدى. جالپى, بۇل ەلدەگى بارلىق مايلى داقىلدار ءونىمى 20 ملن تونناعا جەتەدى. سونىمەن ەلىمىزدەگى ماي جانە ماي ونىمدەرىن ءوندىرۋ نارىعىنا قاتىسۋشىلار 2018 جىلعا دەيىن قولدانىستا بولعان تەحني­كا­لىق رەگلامەنتتى قايتارۋ جونىندە قا­زىرگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­لىگىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ, شەشىم قابىل­د­انعاننان كەيىن اتالعان ۆەدومس­تۆو رەگلامەنتتى دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىگىنە, ودان كەيىن ەەك-كە ۇسى­نا­دى», دەدى پ.سەليۆانوۆ.

ساراپشى انىقتاعان تاعى ءبىر ماسەلە – قازاقستان تەمىرجولىنداعى جۇكتىڭ شەكتەن تىس تاسىمالدانۋى. وتاندىق كاسىپورىندار وزبەكستان مەن قىتايعا مۇناي ەكسپورتتاۋدا, سوعان ساي جۇكتەردى تەمىرجول ارقىلى تاسىمالداۋ كەزىندەگى ورىن العان ولقىلىقتارعا بايلانىستى جۇك جەتكىزۋ جوسپارى بەكىتىلۋى كەرەك­تى­گىن ايتتى.

«مايلى داقىلداردى قايتا وڭدەۋ­شىلەر» ۇلتتىق قاۋىمداستىعىنىڭ باس­قارما توراعاسى يادىقار يبراگيموۆتىڭ ايتۋىن­شا, ەگەر قۇنى جوعارى قازاقستان­دىق ماي جانە ماي ونىمدەرىنە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ستان­دارتتار ازىرلەنسە, وندا بۇل اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىنداعى تاۋار وندى­رۋ­شىلەردىڭ دە دامۋىنا وڭ اسەر ەتەر ەدى.

«كەلەشەكتە مايلى داقىلداردى وڭ­دەۋ­شىلەر ماي جانە ماي ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ بو­يىنشا ءوندىرىستىڭ قۋاتتىلىعى جاڭا دەڭگەيىنە كوتەرىلىپ, ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرارى حاق. وسىلايشا, ءبىز پالما مايىنا يمپورتتىق تاۋەلدىلىكتى جانە قازاقستانداعى ازىق-ت ۇلىك تاپشى­لى­­عىنىڭ ىقتيمال تاۋەكەلدەرىن ازايتا الامىز. جىل سايىن قازاقستان تەمىرجو­لىنداعى ماسەلە ءبىر جۇيەگە كەلەر ەمەس. ون­دا­عى باستى تۇيتكىل – ءونىمدى ەكسپورتتاۋ جوس­­پارىنىڭ سايكەسسىزدىگى مەن ۆاگونداردىڭ جە­تىس­­پەۋشىلىگىنەن تۋىنداپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە تەمىر­جول ينفراقۇرىلىمى دا جاڭارتىلماعان. سول سەبەپتى, قتج مۇناي مەن ماي ونىمدەرىن ىشكى نارىققا جانە ەكسپورتقا شىعارۋ ءۇشىن ءوز ۋاقىتىندا قابىلداي دا, جونەلتە دە المايدى», دەدى يا.يبراگيموۆ.