ۆيكتور برۋس باستاعان فيزيكتەر توبى ونىمدىلىگى جوعارى جانە رادياتسياعا ءتوزىمدى جاڭا فوتوديود جاساپ شىقتى. قازاق توپىراعىندا جاسالعان زەرتتەۋ ناتيجەلەرى تۋرالى ماقالا حالىقارالىق Advanced Optical Materials جۋرنالىنا جاريالاندى. ءتىپتى ءسۇيىنشى حابار بەدەلدى باسىلىمنىڭ مۇقاباسىنان باستالعان. بىلە بىلسەك, بۇل – ۇلكەن جەتىستىك, زور ماقتانىش.
ادەتتە, بىرەگەي قاسيەتتەرى بار ءارتۇرلى جارتىلاي وتكىزگىش ماتەريالداردى بىرىكتىرۋ گەتەرويدتى ديودتاردىڭ انىقتاۋ قابىلەتى مەن جاۋاپ بەرۋ ۋاقىتىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى. الايدا Nazarbayev University عالىمدارى ونىمدىلىك قاسيەتتەرىن ساقتاي وتىرىپ جانە ءتىپتى جاقسارتا وتىرىپ, گەتەرويدتى فوتوديودقا قوسىمشا مۇمكىندىكتەردى قوسقان. ۇلگى تيتان ءنيتريدى (TiN) قاباتىنان جانە مىرىش كادمي تەللۋريدىنىڭ (CdZnTe) قاتتى ەرىتىندىسىنەن تۇرادى. بۇل كومبيناتسيا عارىشتىق نەمەسە راديواكتيۆتى لاستانعان اۋماقتار سياقتى توتەنشە ورتالاردا يونداۋشى ساۋلەلەنۋدىڭ زياندى اسەرلەرى استىندا ۇزاق جانە سەنىمدى جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– ءبىزدىڭ باستى ۇلەسىمىز جاڭا گەتەرويدتى فوتوديودتارداعى ساۋلەلەنۋگە توزىمدىلىگىمەن تانىمال وپتوەلەكتروندىق ماتەريالداردىڭ كومبيناتسياسىندا جاتىر. الىنعان ۇلگى تيتان ءنيتريدىنىڭ ءمولدىر جۇقا قاباتىنان جانە كادمي-مىرىش تەللۋريدىنىڭ قاتتى بەلسەندى قاباتىنان تۇرادى. بۇل كومبيناتسيا, ەڭ الدىمەن, فوتوديودتىڭ وتە جوعارى ونىمدىلىگىنە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. اتاپ ايتقاندا, ولار جاۋاپ بەرۋ ۋاقىتى مەن دەتەكتىلەۋ مۇمكىندىگى بويىنشا باسقا كۇردەلى جارتىلاي وتكىزگىش انالوگتەرىنەن اسىپ تۇسەدى. بىراق ەڭ باستىسى, ءبىز كرەمني نەگىزىندەگى انالوگتەرمەن سالىستىرعاندا ماگنيتۋدانىڭ ءۇش رەتىنە نەمەسە 1000 ەسە جوعارى رادياتسيالىق تۇراقتىلىققا قول جەتكىزدىك, – دەيدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اسسيستەنت پروفەسسورى ۆيكتور برۋس.
ۇسىنىلعان گەتەرويدتى فوتوديودتاردىڭ قوسىمشا قاسيەتى – ولاردىڭ ساۋلەلەنۋگە توزىمدىلىگىنىڭ جوعارىلاۋى. اتالعان قوسىمشا قاسيەت ۋنيۆەرسيتەتتە جۇمىس ىستەيتىن INURA يمپۋلستىك جوعارى توكتى يوندى ۇدەتكىشتىڭ كومەگىمەن تاجىريبە جۇزىندە تەكسەرىلگەن. اكسەلەراتور 2019 جىلى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن Nazarbayev University جانە لوۋرەنس بەركلي ۇلتتىق زەرتحاناسىندا بەسجىلدىق عىلىمي-تەحنولوگيالىق باعدارلاما اياسىندا ىسكە قوسىلدى. يمپۋلستىك يوندىق ۇدەتكىش ۇزاقتىعى وتە قىسقا جانە جوعارى قۋاتتى يوندىق ساۋلەنى جاسايدى.
– INURA ۇدەتكىشىندە ءارتۇرلى قولدانبالارعا ارنالعان ماتەريالداردى وزگەرتۋ ءۇشىن ەكسپەريمەنتتەر جۇرگىزەمىز. پروفەسسور ۆيكتور برۋس توبىمەن جۇمىسىمىزدىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە ءبىز عارىشتاعى جاعدايعا ۇقساس جاعدايلار جاساۋ ءۇشىن ۇدەتكىشتى وزگەرتتىك. ناتيجەسىندە, جاڭا ازىرلەنگەن فوتوديودتار سىناقتان ءساتتى ءوتتى. وسىلايشا, قازىر ءبىزدىڭ ۇدەتكىشىمىزدە ماتەريالداردىڭ رادياتسياعا توزىمدىلىگىن تەكسەرۋ مۇمكىندىگى بار. ونىڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى: ۇدەتكىشتىڭ جالپى قۋات تۇتىنۋى شامامەن 10 كيلوۆاتتى قۇرايدى, بىراق نانوسەكۋندتىق ساۋلەنىڭ يمپۋلستىك قۋاتى شارشى سانتيمەترگە 100 مەگاۆاتتان اسادى, – دەيدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پوستدوكتورانتى مارات قايقانوۆ.
عالىمدار جاڭا جارتىلاي وتكىزگىش ماتەريالدار مەن قۇرىلىمداردىڭ ءارتۇرلى تۇرلەرىن پايدالانا وتىرىپ, كەلەسى ۇرپاقتىڭ رادياتسياعا ءتوزىمدى وپتوەلەكتروندى جانە فوتوەلەكترلىك قۇرىلعىلارىن جاساۋ ءۇشىن گەتەرويداتسيالىق فوتوديود تۇجىرىمداماسىن جەتىلدىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرادى.