ساياسي جۇيەنى جاڭارتۋدىڭ باستاۋى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 1 قىركۇيەكتە حالىققا ارناعان جولداۋىندا تىڭ باستاما كوتەرىپ, پرەزيدەنت مانداتى ۇزاقتىعىن 7 جىلدىق ءبىر مەرزىممەن شەكتەۋدى ۇسىنعانىن ساراپشىلار قازىرگى الەمدىك جانە وڭىرلىك سىن-قاتەرلەرمەن بايلانىستىرادى. تاياۋدا وسىعان بايلانىستى پارلامەنتتىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى ءوتىپ, دەپۋتاتتار تاعدىرشەشتى ساياسي باس­تامانى ءبىراۋىزدان قولدادى. مۇنداي قادام دەموكراتيانىڭ داڭعىل جولىنا تۇسۋدە ۇلكەن ءرول وينايدى. سونداي-اق جەتى جىلدىق مەرزىمنىڭ سيمۆوليكالىق ءمانى دە بار.

جولداۋدا ق.توقاەۆ «پرەزيدەنت وكىلەتتىگى مەرزىمدەرىنىڭ سانىن جانە ۇزاق­تىعىن قايتا قاراۋ قاجەت دەگەن بايلامعا كەلدىم. پرەزيدەنت مانداتىن ۇزاقتىعى 7 جىلدىق ءبىر مەرزىممەن شەكتەۋدى ۇسىنامىن. بىراق قايتا سايلانۋعا تىيىم سالىنادى», دەگەن بولاتىن.

وسىعان وراي قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرا­لى» زاڭ جوباسىندا بىرنەشە ماسەلە قارالدى. سونىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى – پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتى 7 جىلدىق ءبىر مەرزىممەن شەكتەۋ ماسەلەسىنە توقتالساق. بۇل باستامانىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟ بىرىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ ايتىپ وتكەندەي, «7 جىل – كەز كەلگەن اۋقىمدى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى كەزەڭ». ەكىنشىدەن, پرە­زيدەنت مانداتىن ءبىر مەرزىممەن شەكتەۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جالپىۇلتتىق دامۋدىڭ ستراتەگيالىق مىندەتتەرىن شەشۋگە بەلسەنە كىرىسۋىنە جول اشادى.

ۇشىنشىدەن, قابىلدانعان كونستي­تۋ­تسيالىق جاڭالىق بيلىكتى مونوپوليزاتسيا­لاۋ قاۋپىن ايتارلىقتاي ازايتادى. سەبەبى مەملەكەت تىزگىنىن ۇستاعان ادامنىڭ قايتا سايلانۋعا ءۇمىتى بولمايدى. سوندىقتان بۇكىل كۇش-جىگەرىن وزىنە بەرىلگەن جالعىز مۇم­كىندىككە ارناپ, مەم­لەكەتتىڭ مۇددەسى, حالىقتىڭ قامى ءۇشىن يگى ىستەر اتقارۋعا تىرىساتىنى ءسوزسىز.

جالپى, پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىكتى ءبىر مەرزىممەن شەكتەۋ – الەمدە بار تاجىريبە. مىسالى, بۇگىندە وڭتۇستىك كورەيادا ەل باسشىسى 5 جىلدىق ءبىر مەرزىمگە عانا سايلانا الادى. ودان كەيىن قايتادان ساياسي باسەكەگە تۇسۋگە قۇقىعى جوق. اتالعان مەملەكەتتە بۇل جاڭالىق 1987 جىلى كونس­­تيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردەن كەيىن قابىلداندى.

سودان بەرگى 35 جىلدا 8 پرەزيدەنت اۋىستىرىپ ۇلگەردى. پاك كىن حەدەن باسقاسى 5 جىلدىق مەرزىمىن تولىققاندى اياقتادى. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, پاك حانىم 2017 جىلى يمپيچمەنت ناتيجەسىندە قىزمەتىنەن كەتكەن بولاتىن.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن ءبىر مەرزىممەن شەكتەۋ ءتارتىبى لاتىن امەريكاسىندا دا ءجيى كەزدەسەدى. ماسەلەن, كولۋمبيادا مەملەكەت باسشىسى 4 جىلعا ءبىر-اق رەت سايلانا الادى. گۆاتەمالا جانە گوندۋراستا دا ءدال وسىنداي جاع­داي. سالۆادور مەن پاراگۆايدا بۇل كور­سەتكىشتى 5 جىلدىق مەرزىم دەپ بەل­گىلەگەن.

مەكسيكا پرەزيدەنتى 6 جىلعا سايلانادى, بىراق قايتادان ساياسي باسەكەگە قاتىسۋىنا تىيىم سالىنعان. ءتىپتى بۇل قىزمەتتى ۋاقىتشا اتقارعان ساياساتكەر دە مۇنداي شەكتەۋدەن قاشىپ قۇتىلا المايدى. ەڭ قىزىعى سول, مەكسيكادا شتات گۋبەرناتورلارىنىڭ دا ەكىنشى مەرزىمگە ساي­لانۋعا قۇقىعى جوق. Sexenio دەپ اتالا­تىن مۇنداي جاڭاشىلدىق سوناۋ 1928 جىلى قابىلدانعان. وسىلايشا, ءبىر عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ەلدى 15 ادام باسقاردى. بۇگىندە اندرەس مانۋەل لوپەس وبرادور اتالعان مەملەكەتتىڭ 65-ءشى پرەزيدەنتى اتانىپ وتىر.

يزرايل دە مەملەكەت باسقارۋدى ءبىر مەرزىممەن شەكتەگەن ەلدەر قاتارىندا ال اقش-تا قازىرگى تاڭدا ءبىر ادام ەكى رەتتەن ارتىق اق ءۇيدى باسقارا المايدى. مۇنداي وزگەرىستى كونگرەسس 1947 جىلى 21 ناۋرىزدا قابىلدادى. ال قۇجات زاڭدى كۇشىنە تەك 1951 جىلى ەندى. ويتكەنى ەلدەگى ساياسي جۇيە بويىنشا كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلگەن 22 تۇزەتۋدى بۇكىل شتات راتيفيكاتسيا جا­ساۋعا ءتيىس بولاتىن. سونداي-اق ء«بىر ادام ەكى مەرزىمنەن تىس پرەزيدەنت بولا المايدى» دەگەن تالاپقا «قۇجات ەنگىزىلگەن كەزدەگى پرەزيدەنت بولىپ تۇرعان تۇلعاعا قاتىسى جوق» دەپ ايقىن جازىلعان. وسى ورايدا, تاياۋدا قازاقستان پارلامەنتى قابىلداپ, پرەزيدەنت قول قويعان زاڭدا دا وسىنداي ەرەكشەلىك بار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.

مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندەگى مەملەكەتتى بەكەرگە تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعانىمىز جوق. اقش-تا پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن ءبىر مەرزىممەن شەكتەپ, 6 جىل دەپ بەلگىلەۋ ماسەلەسى تالايدان بەرى تالقىلانىپ كەلەدى. ءتىپتى XIX عاسىردىڭ وزىندە دە امەريكالىق قوعام مۇنى جان-جاقتى پىكىرتالاس وزەگىنە اينالدىرعان ەكەن. العاش رەت مۇنداي ۇسىنىس 1826 جىلى جاسالىپ, كونگرەستەن كەرى قايتقان. سودان بەرى 160 مارتە اتالعان تاقىرىپ جوعارى دەڭگەيدە تالقىلانعان كورىنەدى. ەندەشە, دەموكراتيانىڭ وتانى سانالاتىن اقش-تا پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن ءبىر مەرزىممەن شەكتەپ, 6 جىلعا ۇزارتۋ ءجيى-ءجيى كوتەرىلۋى بەكەردەن-بەكەر ەمەس. بالكىم, كەلەشەكتە امەريكالىق قوعام وسى جولدى تاڭداۋى مۇمكىن-اق. بۇل ۋاقىت ەنشىسىندەگى شارۋا ەكەنى تۇسىنىكتى.

مۇنداي جاڭاشىلدىقتى اق ءۇي باس­شىلارىنىڭ ءبىرازى ءتيىمدى دەپ ساناعانى تاريحتان ءمالىم. مىسالى, 15 پرەزيدەنت وسى ءادىس دۇرىس دەپ ەسەپتەيتىنىن اشىق تۇردە ايتقان ەكەن. بۇعان ءتۇرلى دەڭگەيدەگى مەملەكەت قايراتكەرلەرىن, مينيسترلەر كابينەتى مۇشەلەرىن, كونگرەس­مەندەردى, ازاماتتىق قوعام بەلسەندىلەرىن قوسىڭىز.

تەودور رۋزۆەلت پرەزيدەنتتىك قۇرىپ تۇرعاندا وكىلدەر پالاتاسىنىڭ مۇشەسى بولعان دجوردج تينحەم ءبىر مەرزىمدىك وزگەرىستى قىزۋ قولداعانىمەن تانىلعان. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي باستاما «اقش-تى ديكتاتورلىقتان قۇتقاراتىن جول».

«التى جىلدىق ءبىر مەرزىم سايلاۋدان كەيىن ساياسي باسەكەلەستىكتى جويىپ, پرەزيدەنتتىك باسقارۋدى جاقسارتادى. وسى­لايشا, پرەزيدەنت قۇزىرەتىن ساياسي جانە جەكە ماقساتىنا پايدالانباي, مەملەكەتتىك قىزمەتتى جەتىلدىرەر ەدى. قازىرگى جۇيە بو­يىن­شا پرەزيدەنت قايتا سايلانۋدى ۇنەمى ويلانادى. سوندىقتان كەلەشەكتە كوزدەگەن ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن ساياسي ماشينا جاساقتاۋعا كىرىسەدى...

پرەزيدەنت ۇنەمى مۇد­دەلى توپتاردىڭ ىقپالىنا تاپ كەلەدى. الدا-جالدا ساياسي سەبەپتەرمەن ولارعا قۇلاق اسسا, قوعامدىق مۇددە مىندەتتى تۇردە زارداپ شەگەدى», دەپ تۇيىندەيدى دەپۋتات.

قايتا سايلانۋ دەگەننەن شىعادى. ساراپشىلار اق ءۇي تىزگىنىن ۇستاعان ادام مىندەتتى تۇردە قايتا سايلانۋدان ۇمىت­تەنىپ, ەل تىزگىنىن قولىنا ۇستاعان ساتتەن باستاپ وسى ماقساتتا ارەكەت ەتۋگە كوشەدى دەپ ەسەپتەيدى. ءتىپتى وسى ماقساتتا ءتۇرلى قيتۇرقى ارەكەتكە باراتىنىن «ۋوتورگەيت داۋى» كورسەتىپ بەرگەن ەدى. ەستەرىڭىزدە بولسا, اقش-تىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى ريچارد نيكسون ساياسي باسەكەلەستەرىنەن ۇستەم شىعۋ ءۇشىن ولاردىڭ شتاب-پاتەرلەرىنە تىڭدايتىن قۇرىلعى قويۋعا تالپىنعان بولاتىن.

تالاي جىل اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى ليندون دجونسوننىڭ ارنايى كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقارعان دجەك ۆالەنتي دە مۇنداي وزگەرىستى قىزۋ قولداعان ەدى. «شىنىندا, التى جىلدىق مەر­زىمنىڭ باستى ارتىقشىلىعى – پرەزيدەنت قوعام­نىڭ مۇددەسى ءۇشىن قيىن شەشىمدەر قابىلدايدى. كەلەشەكتە بۇل شەشىمى قايتا سايلانۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىگىن سەيىلتەدى», دەيدى د.ۆالەنتي.

قايتا سايلانۋ ماسەلەسى اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى دجون كەننەدي ءۇشىن ديلەمما بولعانىن تاريحشىلار تالاي مارتە جازدى. ۆەتنام سوعىسى كەزىندە بىرقاتار سەناتور اق ءۇي باسشىسىنا قاق­تىعىستى توقتاتۋدى, اقش اسكەرىن اتال­عان ەلدەن شىعارۋدى ۇسىنادى. بىر­اق كەننەدي مۇنداي قادامعا بارسا, قوعام­نىڭ قولداۋىنان ايىرىلاتىنىن ەسكەرىپ, ودان باس تارتادى. ءتىپتى سەناتور مايك مانسفيلدكە 1964 جىلعى سايلاۋ وتكەننەن كەيىن عانا اسكەرىن شىعا­راتىنىن ايتقان ەكەن. وسىدان-اق پرە­زيدەنتتى ءبىر مەرزىمگە سايلاۋدىڭ ءتۇرلى ساياسي ديللەمالاردان قۇتقاراتىنىن اڭ­عارۋ قيىن ەمەس.

ءبىر مەرزىمدىك, بىراق ۇزاعىراق پرەزيدەنت وكىلەتتىگىنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – اۋقىمدى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. Cاياسات سالاسىن زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدار كەز كەلگەن مەملەكەت باسشىسى قىزمەتىنە كىرىسكەننەن كەيىنگى العاشقى ءۇش جىلدا بيۋروكراتيالىق ماسەلەلەردى رەتتەۋگە جۇمسايتىنىن العا تار­تادى. ياعني حالىقتىڭ قامى ءۇشىن ات­قارىلاتىن جۇمىستى ورىنداۋ ءۇشىن قا­جەتتى كوماندانى جيناقتاۋعا وسىنشا مەرزىم قاجەت. سودان كەيىن عانا پرەزي­دەنتتىڭ باعدارلاماسى ءوز جەمىسىن بەرمەك. اقش-تا ادىلەت ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارعان گريففين بەلل پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن ءبىر مەرزىممەن شەكتەۋدى, بىراق 6 جىلعا سايلاۋدى قولداعان. ونىڭ ايتۋىن­شا, امەريكالىق سايلاۋ جۇيەسىندەگى ءتورت جىلدىق مەرزىم اۋقىمدى وزگەرىستەر مەن دامۋ باعىتىنا ءتۇسۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز.

بىرنەشە رەت سايلانۋدى شەكتەۋدىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى مىنادا. كەز كەلگەن ەلدىڭ پرەزيدەنتى ساياسي دوداعا قايتا تۇسسە, قارسىلاستارىنان ءبىر باس جوعارى تۇرادى. مۇنى ستاتيستيكا دا راستايدى. ماسەلەن, اقش-تا پرەزيدەنتتىككە ەكىنشى رەت ۇمىتكەر اتانعان 32 پرەزيدەنتتىڭ 22-ءى قايتادان اق ءۇي تىزگىنىن ۇستاعان. مۇنىڭ پايىزدىق كورسەتكىشى 68 پايىزدى قۇراپ وتىر. ياعني بيلىكتى مونوپوليزاتسيالاۋ قاۋپى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى. ارينە, ازا­ماتتىق قوعامى دامىعان اقش-تا مۇن­داي بولا قويماس. بىراق دامۋشى ەلدەر ءۇشىن مەملەكەت تىزگىنىن ۇستاعان ادامنىڭ قايتا-قايتا سايلاۋعا تۇسە بەرۋى بيلىكتى مونوپوليزاتسيالاۋعا, ۋزۋرپاتسياعا جول اشاتىنىن تاريح كورسەتەدى.

ونىڭ ۇستىنە, ساراپشىلار ەكىنشى مەرزىم پرەزيدەنتكە وڭايعا تۇسپەيتىنىن, اۋقىمدى وزگەرىستەر العاشقى كەزەڭدە جۇزەگە اساتىنىنا نازار اۋداردى. اقىرى اقش-تان مىسال كەلتىرگەن ەكەنبىز, سودان ۇزامايىق. ەكى رەت اق ءۇي تىزگىنىن ۇستا­عاندار تاعى ءبىر رەت سايلاۋعا تۇسكەن­نەن كەيىن ءتۇرلى قيىندىققا تاپ بولعان. ۇلكەن جانە كىشى دجوردج بۋش, بيلل كلينتون, رونالد رەيگان, ريچارد نيكسون, ءتىپتى نوبەل سىيلىعىن العان باراك وبامانىڭ ءوزى قايتا ەل باسقارۋدىڭ كەرمەك ءدامىن از تاتقان جوق.

ءبىر قىزىعى, جوعارىدا اتى اتالعان پرەزيدەنتتەر ءوز وكىلەتتىگىنىڭ العاشقى كەزەڭىندە تولاعاي تابىستارعا قول جەتكىزدى. بۋشتىڭ ۇلكەنى حالىقارالىق ارەنادا ساياساتكەرلىگىمەن تانىلىپ, كۋۆەيت داعدارىسىن ءتيىمدى شەشتى, قىرعي-قاباق سوعىسىنىڭ سالدارىن جويدى. رەيگاننىڭ سالىق رەفورماسىن, كلينتوننىڭ بيۋدجەت دەفيتسيتىنە قاتىستى باستامالارىن, كىشى بۋشتىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى جەتىستىگىن, وبامانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى وزگەرىستەرىن امەريكا حالقى اۋزىنىڭ سۋى قۇرىپ اڭگىمەلەيدى. مۇ­نىڭ ءبارى سول پرەزيدەنتتىكتىڭ العاشقى كەزەڭىندە جۇزەگە اسقان رەفورمالار.

جوعارىدا كەلتىرىلگەن دەرەكتەر پرەزيدەنت وكىلەتتىگىن ءبىر مەرزىممەن شەكتەۋدىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتەدى. وسىنداي قادام ارقىلى, دەموكراتيالىق دامۋ جولىنا ءتۇسىپ, بيلىكتىڭ ۋزۋرپاتسياسىنا تىيى­م سالا الامىز. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جولداۋدا ۇسىنعان باستاماسىن جاڭا ساياسي ءداۋىردىڭ باستاماسى رەتىندە قاراستىرساق قاتەلەسپەيمىز.

پارلامەنت قابىلداپ, پرەزيدەنت قول قويعان زاڭدا «كونستيتۋتسيادا بەلگiلەنگەن مەملەكەتتiڭ تəۋەلسىزدىگى, رەسپۋبليكانىڭ بiرتۇتاستىعى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعى, ونى باسقارۋ نىسانى, رەسپۋبليكا قىزمەتىنىڭ تۇبەگەيلى پرينتسيپتەرى, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى جەتى جىل مەرزىمگە سايلانادى جəنە ءبىر ادام ءبىر رەتتەن ارتىق رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى بولىپ سايلانا المايدى دەگەن ەرەجەلەر وزگەرمەيدى», دەپ انىق كورسەتىلگەن. ەندە­شە, وسى وزگەرىس ارقىلى كەلەشەكتە 7 جىل­دىق مەرزىمدى وزگەرتۋگە تىيىم سالىنادى.

قازىرگى حالىقارالىق جانە وڭىر­لىك قاقتىعىستار كەزىندە, اسىرەسە پوستكە­ڭەستىك كەڭىستىكتە بولىپ جاتقان گەوسايا­سي جاع­دايلاردا مەملەكەتتىلىگىمىزدى نى­عايتۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە. ساياسي جۇيە ينستيتۋتتارىن قايتا جاڭارتۋ – قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءوز كەزەگىندە سايلاۋ حالىق بىرلىگىن نىعايتۋعا, ازاماتتىق قوعام مەن بيلىكتىڭ ۇيلەسىمدى ارەكەت ەتۋىنە ىقپال ەتەتىن بولادى. دەموكراتيالىق جانە ورنىقتى جاڭا ساياسي مودەلدى قالىپتاستىرۋ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن تۇتاستىعىن, ونىڭ سىرتقى جانە ىشكى سىن-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ قابىلەتىن ارتتىرادى.

بۇل ساياسي باسەكە – ەرتەڭىم دەگەن ەلدىڭ قالاۋىنا, تىرەگىم دەگەن جەردىڭ تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن, اسقارى بولار اعاسى مەن جالعاسى بولار ءىنى ۇمىتىنە وت جاعا الاتىن, قيىندىقتى سىناق دەپ, قۋانىشتى باق دەپ باعالاي بىلەتىن ەر­دىڭ ەرىن, ازاماتتىڭ ازاماتىن تاڭداۋ. ەن­دەشە, بۇعان اسا مۇقيات قاراعان ءجون. ويتكەنى سايلاۋ ءبىر مەزەتتىك ساياسي باسەكە عانا ەمەس, ۇلى دالانى مەكەندەگەن حا­لىقتى اڭساعان مۇراتىنا جەتكىزۋ جو­لىنداعى ۇلكەن قادامنىڭ العىشارتى.

اتا زاڭىمىزدىڭ 40-بابىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى – مەملەكەتتىڭ باسشىسى, مەملەكەتتىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىندايتىن, ەل ىشىندە جانە حالىقارالىق قاتىناستاردا قازاقستاننىڭ اتىنان وكىلدىك ەتەتىن ەڭ جوعارعى لا­ۋازىم­دى تۇلعا. تۇسىنىكتى تىلمەن ايتساق, الىس-جاقىن شەتەلدە حالقىمىزدىڭ بولمىس-بەينەسىن كورسەتەتىن ازامات. مەم­لەكەت تىزگىنىن ۇستاعان ادامنىڭ ساۋاتى­نا, سايا­ساتكەرلىگىنە, ىسكەرلىگىنە قاراپ الەم ءبىز تۋرالى تۇسىنىك قالىپتاستىرادى. ەندەشە, «كولدەنەڭ كوك اتتىنىڭ», ءپو­پۋليزمدى ۇران ەتكەندەردىڭ مۇنداي جا­ۋاپ­تى لاۋازىمعا كوز الارتۋى تۇراق­تى­لىققا عانا ەمەس, مەملەكەتتىلىككە دە زاردابىن تيگىزەدى.

دەمەك الدا ءبىزدى سىن ساعاتى كۇتىپ تۇر. قازىرگىدەي گەوساياسي احۋال ورشىگەن تۇستا بەرە­كەلى قوعام قۇرۋىمىز دا الداعى سايلاۋعا تىكەلەي بايلانىستى. قاڭ­تار قاسىرەتى ايرانداي ۇيىعان ەلدىڭ ۇيىت­قىسىن بۇزۋ ءاپ-ساتتە ەكەنىن دالەلدەپ بەردى. ەندەشە, ادىلەتتى مەم­لەكەتتى قالىپ­تاستىرۋ – ەل تىزگىنىن ۇستاعان ازا­ماتقا عانا ەمەس, مۇقىم ەلگە ارتىلار جۇك.

بەرىك بەكجانوۆ,

ءماجىلىس دەپۋتاتى, زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى