ارقادان جەتىسۋعا ات تەرلەتىپ كەلگەن ازامات ابىروەۆ جەر ءجانناتىنان سۇيگەنىمەن قاتار, سۇيىكتى ءىسىن دە تاپقان. جەرگىلىكتى جۇرت قاراعاندىلىق جىگىتتى باۋىرعا باسىپ, كاسىبىن ىلگەرىلەتۋگە جاردەمدەسىپتى. بۇگىندە ونىڭ ءبۇتىن قالانى قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى بودەنە شارۋاشىلىعى بار. وعان قوسا قىستاي جىلىجاي شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى, ال كەلىنشەگى جىلىجاي جەمىستەرىنەن ءتۇرلى تاعام دايىندايدى.
ەرىنبەگەن ادام كەز كەلگەن كاسىپتى شىر اينالدىرادى. سارقان اۋدانىنا كەلگەندە جاڭا تىنىسى اشىلعان ازاماتتىڭ ىسكەرلىگىنە ماڭايداعى جۇرت تامسانا قارايدى. نەگە تامسانباسىن, مۇنداعى حالىقتىڭ ويىنا كەلمەگەن سان الۋان ءىستىڭ تەتىگىن تاپقان تالاپتى جاس تۇرعىنداردى جۇمىسپەن دە قامتاماسىز ەتىپ وتىر. الەۋمەتتىك جەلىدەن كورگەنىن ۇيدە قايتالاپ كورۋگە قۇشتار كاسىپ يەسى بودەنەدەن بولەك بال اراسىن دا باپتايدى. بىلتىر ونىڭ ومارتاسىندا 23 ارا ۇياسى بولسا, بيىل ونىڭ سانى 50-گە جەتكەن. الداعى ۋاقىتتا ارا ۇياسىن 200-گە جەتكىزۋ جوسپارىندا بار. بال تەحنولوگياسىن تولىق مەڭگەرگەن سوڭ بۇل كاسىپ ءتۇرىن ودان ءارى دامىتۋعا بەيىل. قازىر كاسىپكەر بودەنە شارۋاشىلىعىنا مۇقيات زەر سالىپ وتىر, ءتىپتى اڭگىمەسىنىڭ ءبارى الاقانداي عانا قۇستىڭ قىزىعى جايىندا.
بۇل ىسكە شاعىن اۋىلعا قونىس اۋدارعاننان كەيىن كەلگەن. جاس وتباسى اۋەلدە الماتىنى پانالاپ, ۇلكەن شاھاردان جۇمىس ىزدەيدى. الايدا جەتىسۋدىڭ تۇمسا تابيعاتىن تاماشالاعان سوڭ, قالاعا قايتقىسى كەلمەيدى. قازىر وتباسىلىق شاعىن شارۋاشىلىقتا كۇنىنە 1 مىڭ جۇمىرتقاعا دەيىن ءونىم الىنادى. جىل سوڭىنا دەيىن فەرمەر بودەنە سانىن ۇلعايتۋ ارقىلى ونىڭ كولەمىن 10 مىڭعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«قاراعاندىنىڭ تۋماسى بولعاندىقتان جوعارى وقۋ ورنىن دا سول جاقتان ءبىتىردىم. ال جۇبايىم سارقان اۋدانىنىڭ قارعالى اۋىلىندا تۋىپ-وسكەن. اۋىلعا 2019 جىلى كوشىپ كەلدىك, وسىندا كەلگەلى جاڭا تىنىسىم اشىلعانداي. اۋا, ازىق-ت ۇلىك تازا, بالالار ەركىن. بىراق مۇندا قاراپ جاتپاي, جۇمىس ىستەۋ كەرەك. تاجىريبە جۇزىندە كوز جەتكىزگەننەن كەيىن ديەتالىق ەت پەن جۇمىرتقا وتە پايدالى ەكەنىن ءبىلىپ, بودەنە ءوسىرۋدى قولعا الدىم. تۋىسىمىز وسى بودەنە ارقىلى دەنساۋلىعىن جاقسارتتى. بۇرىن اۋىل شارۋاشىلىعىن جەتە بىلمەيتىنمىن. كەيىن ءبارىن ينتەرنەتتىڭ كومەگىمەن ۇيرەندىم. بىلتىردان باستاپ ارا شارۋاشىلىعىمەن دە اينالىسا باستادىم. جىلىجايىمىز بار, قىزاناق, قيار, كوك شوپتەر وسىرەمىز», دەيدى ا.ابىروەۆ.
قازىر ازاماتتىڭ شاعىن فەرماسىندا 1 مىڭ بودەنە بار. ينكۋباتورعا شامامەن 7 500 جۇمىرتقا سالىنعان. 17 كۇننەن كەيىن بالاپان جارىپ شىعا باستايدى, شامامەن قىرقىنشى كۇنى انالىقتارى جۇمىرتقالاسا, قىرىق بەسىنشى كۇنگە قاراي اتالىقتارى سويىلا باستايدى. باستاپقى كەزدە 3 500 قۇس بولعان. ەكولوگيالىق تازا ەتتىڭ 1 كيلوسىن ازامات 3 500 تەڭگەدەن ساتادى, 1 جۇمىرتقانىڭ قۇنى – 25 تەڭگە.
ازامات جەرگىلىكتى فەرمەرلەردىڭ ارقاسىندا قۇس ازىعى ماسەلەسىن شەشىپ الدى.
«بۇرىن رەسەيدە وندىرىلەتىن دايىن ازىقتى الۋعا ءماجبۇر بولدىم. بۇل قالتاعا ەداۋىر سالماق سالاتىن. قازىر شيكىزاتتى جەرگىلىكتى فەرمەرلەردەن ساتىپ الىپ, قۇراما جەمدى ءوزىم دايىندايمىن. جاقىندا تاعى 100 تونناعا تاپسىرىس بەردىم», دەيدى ءىسىن جاڭا باستاعان كاسىپكەر.
قازىر فەرمەر كۇنىنە 1 مىڭ جۇمىرتقا الادى, جىل سوڭىنا دەيىن قۇس سانىن 10-15 مىڭعا دەيىن كوبەيتۋ ارقىلى جۇمىرتقا كولەمىن 10 مىڭعا دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. ءونىمدى وتكىزۋ ماسەلەسى دە شەشىلدى. الماتىداعى ساۋدا نۇكتەسىمەن كەلىسىمگە وتىرعان, وندا بودەنەنىڭ جۇمىرتقاسىن, سونداي-اق مۇزداتىلعان قالپىنداعى ەتىن جىبەرەدى. ءونىمدى جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا ساتىپ الادى.
شاعىن فەرما كەڭەيتىلىپ, رەسمي تىركەۋدەن وتكەننەن كەيىن ازامات نىساننىڭ ىرگەسىن ودان ءارى ۇلعايتىپ, زاماناۋي جابدىقتار ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر. ال ازىرشە كاسىپكەر بودەنەگە توردى ءوز قولىمەن جاساپ, الماتىدا ساتىپ العان ينكۋباتورعا ارناپ ءۇي-جاي سالعان. عاجابى سول, كەلىنشەگى دە ازاماتتان قالىسپايدى. باقشاداعى, جىلىجايداعى جۇمىس نەگىزىنەن سونىڭ موينىندا. بىراق ايگەرىم ونى اۋىرسىنبايدى, قايتا ءوز ەڭبەگىنىڭ جەمىسىن كورگەنىنە قۋانادى.
«قيار, قىزاناق, كوك بۇرىش, ءتاتتى بۇرىش وسىرەمىن. ەكولوگيالىق تازا ونىمدەرىمىزدى ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل تۇرعىندارىنا ساتامىز. سونان سوڭ سارقان قالاسىنا جارمەڭكەگە اپارامىز. جىلىجايدى قولعا العانىمىزعا ەكى جىل بولدى. بىلتىر قىزاناق, قيار, ءشوپتىڭ بارلىق ءتۇرىن وسىردىك. قاڭتار ايىنىڭ سۋىعىندا جەرلەستەرىمىز بالعىن كوكونىستەرىمىزدى ساتىپ الدى. بيىل قيارعا باسا نازار اۋدارساق دەيمىز. جىلىجايدا فيتولامپالار ورناتىپ, تامشىلاتىپ سۋارۋدى قولدانامىز», دەيدى ءا.ابىروەۆا.
جاس كاسىپكەر ايگەرىم ابىروەۆانىڭ ماماندىعى – ەكونوميست. جۋىردا «باستاۋ بيزنەس» باعدارلاماسى بويىنشا وقىپ, قايتارىمسىز گرانت الۋ ءۇشىن ءوز جوباسىن قورعاپ شىقتى. ەندى وتباسىمەن كونكۋرس ناتيجەسىن كۇتىپ وتىر.
«چەركاس اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ۇنەمى قولداۋ بىلدىرەدى. ازىرگە بىزدە 30 سوتىق جەر بار. نەگىزىندە شەشىمىن تاپپاي جاتقان تۇيتكىلدەر جوق. الايدا تۋعان اۋىلىمدا جول جوندەلىپ, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى جاقسارعانىن قالايمىز, بالالاردى ازىرگە شاعىن ورتالىققا اپارىپ ءجۇرمىز, بالاباقشا اشىلسا جاقسى بولار ەدى. مۇمكىندىگىنشە حالىقتى تومەن باعاداعى ساپالى ونىممەن قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسامىز. بۇل – وتباسىلىق شاعىن فەرمامىزدىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى», دەپ تۇيىندەدى جاس فەرمەر.
قازىر چەركاس اۋىلدىق وكرۋگىندە جالپى ۇزىندىعى 5 شاقىرىم بولاتىن وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزداعى جولدار جوندەلىپ جاتىر. كوكتەمگە قاراي وبلىستىق ماڭىزداعى قويلىق – قارعالى اراسىنداعى جولدىڭ 10-24 شاقىرىمدىق ۋچاسكەسىنىڭ ورتاشا جوندەۋى اياقتالادى. بۇل جولدىڭ كوپ بولىگى اۋىل ىشىمەن وتەتىنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
اۋىلدا جەكە كاسىبىن ىلگەرىلەتكەن ازاماتتىڭ ەڭبەكقورلىعى ەلگە ۇلگى. ول مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز-اق سۇيىكتى ىسىنەن پايدا تابۋعا بولاتىنىن دالەلدەگەندەي. جىگەرلى جاستىڭ ەڭبەككە قۇمارلىعى سونداي, ءالى دە كوپتەگەن شارۋانىڭ باسىن قايىرۋعا بەلسەنىپ وتىر.
«وتباسىممەن بىرنەشە جىل مەگاپوليستە تۇردىق, تىنىمسىز جۇمىس ىستەدىم, پاتەردى جالعا الىپ تۇردىق, اقشا جەتپەيتىن. اۋىلعا كوشكەنىم دۇرىس شەشىم بولدى دەپ ويلايمىن. اقىرىنداپ اياققا تۇرىپ كەلەمىز. بالالارعا دا ۇنادى, دەنساۋلىقتارى شىڭدالىپ, تاربيەلەرى جاقساردى. ارينە, مەگاپوليستە تۇرۋدىڭ ءوز ارتىقشىلىقتارى بار, اسىرەسە وندا مەديتسينانىڭ ساپاسى جاقسى. بىراق مەن وسى جاقتان ءوزىمدى تاپتىم, جەرمەن جۇمىس ىستەگەن, فەرمەرلىكپەن اينالىسقان ۇنايدى. ءوزىمنىڭ شاعىن بيزنەسىمنىڭ بارلىق ساتىلارىن الدىن الا ويلاستىرىپ, ۇزاق مەرزىمگە بيزنەس جوسپار جاساپ, ونى ىسكە اسىرۋعا بارىنشا تىرىسامىن. ەڭبەك ەتسەڭ, جۇمىس كەز كەلگەن جەردە تابىلادى, بار كۇش-جىگەرىڭدى سالساڭ, جاقسى تابىس تابۋعا بولادى. ەڭ باستىسى, ەرىنبەۋ كەرەك, شىدامدىلىق تانىتىپ, اينالىساتىن ءىسىڭدى جاقسى كورسەڭ ناتيجەسى دە كوپ كۇتتىرمەيدى», دەيدى ول.
قازىر شاعىن وتباسىلىق شارۋاشىلىقتا اۋىلدىڭ 7 ازاماتى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىلارى – 90-100 مىڭ تەڭگە. كاسىپكەر ولاردىڭ بارىنە ءىستىڭ ءمان-جايىن ءوزى ۇيرەتەدى. اۋىلدىق وكرۋگتىڭ قوعامدىق ومىرىنە بەلسەنە ارالاسىپ, جەرلەستەرىنە بارىنشا كومەكتەسۋگە تىرىسادى.
جەتىسۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, سارقان اۋدانىندا وتكەن 7 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىندا 17 071,4 ملن تەڭگەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن. ناقتى كولەم يندەكسى – 104,5 پايىز, ياكي 1 485,0 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ەكسپورتقا 508,577 توننا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى شىعارىلدى, سونىڭ ىشىندە دارىلىك شوپتەر, ارپا مەن تارى دا بار.
جەتىسۋ وبلىسى