دۇنيەجۇزىلىك جانە ءداستۇرلى ءدىن باسشىلارىنىڭ سەزى – قازاقستاننىڭ اسا ماڭىزدى باستاماسى. بۇل – دىندەر جانە وركەنيەتتەر اراسىنداعى شيەلەنىستەردى ساباسىنا تۇسىرۋگە سەبەپشى بولاتىن دۋالى اۋىز ءدىن باسشىلارىن بىرىكتىرەتىن بىرەگەي فورۋم. قازىرگى الەمدەگى رۋحاني جانە مورالدىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋداعى ءدىننىڭ, ءبىلىم مەن ءدىني اعارتۋشىلىقتىڭ ءرولى, بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋدەگى ءدىني ليدەرلەردىڭ قوسار ۇلەسى ءتارىزدى ورتاق ماسەلەلەر نەگىزىندە قۇرىلعان ديالوگ ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگىن كەڭىنەن اشىپ, قازىرگى زاماننىڭ زورلىق, فاناتيزم, ەكسترەميزم جانە لاڭكەستىك ءتارىزدى جاعىمسىز كورىنىستەرىن ەڭسەرۋگە تۇرتكى بولادى.
استانادا بۇعان دەيىن وتكەن دۇنيەجۇزىلىك جانە ءداستۇرلى ءدىن باسشىلارىنىڭ سەزدەرى تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا عانا ەمەس, الەمدەگى اسا ءىرى حالىقارالىق ءىس-شارالاردىڭ ءبىرى بولدى. بۇل سەزدەر قازاقستاننىڭ دىنارالىق سۇحبات ۇدەرىسىنە قوسقان قوماقتى ۇلەسى بولدى جانە توزىمدىلىك, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق قاعيداتتارىن نىعايتۋدا الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ الدىندا ايرىقشا ورىن الدى. فورۋمداردىڭ ءساتتى ءوتۋى قازاقستانعا ۇلكەن ساياسي ديۆيدەندتەر اكەلەدى, قازىرگى زاماننىڭ اسا وزەكتى پروبلەمالارىنا جاۋاپ بەرە الاتىن مەملەكەت رەتىندە حالىقارالىق ارەناداعى ەلىمىزدىڭ بەدەلىنىڭ ارتۋىنا سەبەپشى بولدى.
دۇنيەجۇزىلىك دىندەر سەزىنە ۇقساس ءىس-شارانى XIII عاسىردا قاراقورىمدا شىڭعىسحاننىڭ وتكىزگەنى تۋرالى دەرەكتەر تاريحنامادا كەزدەسەدى. دەگەنمەن, دىنارالىق سۇحبات ماسەلەسى سوڭعى ءجۇز جىلدىقتاردا وزەكتى تۇردە كوتەرىلە باستادى. حريستياندار مەن مۇسىلمانداردىڭ العاشقى رەسمي كەزدەسۋى 1970 جىلى 20 جەلتوقساندا ۆاتيكاندا جۇزەگە استى. كونفەسسيالار اراسىنداعى كەلەسى ءبىر ماڭىزدى ءىس-شارالار 1972 جىلدىڭ 18 شىلدەسىندە ليۆانداعى يسلام-حريستيان كەزدەۋىندە, 1974 جىلدىڭ 9-15 قىركۇيەگىندە كوردوۆاداعى يسلام-حريستيان كونگرەسىندە, 1974 جىلدىڭ 11-17 قاراشاسىندا تۋنيستەگى حريستيان-يسلام كوللوكۆيۋمىندا, 1986 جىلى يتاليانىڭ اسسيزي قالاسىندا ەكۋمەندىك باتا جاساۋعا كوپتەگەن ءدىن وكىلدەرىنىڭ جينالۋى دىندەر اراسىنداعى سۇحباتقا جول اشتى. ال الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىني كونفەسسيالاردىڭ بۇكىلدۇنيەجۇزىلىك سەزدەرىنىڭ ەلوردادا وتكىزىلۋى وسى دىنارالىق سۇحباتتى ودان ءارى دامىتا ءتۇستى جانە بۇل ۇدەرىسكە ءارتۇرلى ءدىن وكىلدەرى مەكەن ەتەتىن ءبىزدىڭ ەلىمىز دە بەلسەنە ارالاستى.
وسىنداي حالىقارالىق جانە جەرگىلىكتى فورۋمداردا دىنارالىق سۇحبات ماسەلەسىنىڭ كوتەرىلىپ, تالقىلانۋى قازىرگى الەمدە ءدىننىڭ وتە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن, ءدىننىڭ ىزگىلىك پەن بەيبىتشىلىك نەگىزىندە ادامدار مەن قوعامدى توپتاستىرا الاتىنىن, ءدىننىڭ زامان تالاپتارى مەن قاۋىپتەرىنە لايىقتى جاۋاپ بەرە الاتىنىن, ءدىننىڭ ادامگەرشىلىك مادەنيەتتى كوتەرەتىنىن, دىنارالىق كەلىسىمنىڭ يگىلىك ەكەنىن مويىنداۋعا اكەلەدى.
باحىتجان ساتەرشينوۆ,
پروفەسسور, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى