بىردەن ايتا كەتۋ كەرەك, الامان بايگەلى, مايەكتى ءسوزى, ءوسىپ كەلە جاتقان ۇل-قىزعا تاعىلىمى بار وسىنداي اۋقىمدى ءىس-شارا جەتىسۋ جەكە وبلىس بولعالى العاش رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىر.
وسىلايشا, جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ قوس الىبى – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ەسمۇرات سيقىموۆ پەن اقسۋ اۋدانىنان شىققان تۇڭعىش اكادەميك جۇرىمبەك سىدىقوۆتىڭ ەسكەرتكىشتەرى اۋدان ورتالىعىندا اشىلدى. جاستار جادىندا ساقتاسىن دەپ, ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم عيبراتتىلاردىڭ مۇسىندەرى مەكتەپتەردىڭ الدىنا ورناتىلىپ, عالىمدار بايانداما جاساپ, كوپشىلىك بايگە مەن كۇرەستىڭ قىزىعىنا كەنەلىپ, جەڭىمپازدار ۇيلەرىنە ولجالى ورالدى.
وبلىس ورتالىعىنان شالعايدا جاتقان اقسۋداعى ارۋاقتى ادامداردى ءبىر اۋناتىپ وتكەن وسىناۋ ايتۋلى وقيعاعا مۇرىندىق بولعان الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, كاسىپكەر مولديار نۇرباەۆ بۇعان دەيىن دە اۋداندا ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ ەسكەرتكىشىن ورناتىپ بەرگەن بولاتىن. جەتىسۋ وڭىرىندە ءبىرىنشى بولىپ سالىنعان تاريحي مامانيا مەكتەبىن جوندەپ, زاماناۋي كەلبەت بەرگەن دە وسى ازامات ەكەنىن ەل بىلەدى.
«وسىنىڭ ءبارىن ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن تۇلعالى ازاماتتار ۇمىتىلماسىن, ۇرپاعىمىز ەرتەڭ ايتىپ ءجۇرسىن, ەلجاندى بولسىن دەپ جاسادىق. ەگەر بەلگى بولماسا ءبارى دە ۇمىت بولادى. ەسكەرتكىش تۇرعان سوڭ قاسىنان وتكەن ادامدار, وقۋشىلار ونى بىلەدى, تانيدى. ءبىز دە سول سياقتى باتىر بولساق دەيدى. باتىرلارعا, عالىمدارعا قاراپ ءبىز دە سولارداي بولساق ەكەن دەپ وستىك. ءوزىمىز عالىم, باتىر بولماساق تا بيزنەستە جۇرگەن سوڭ وسىنى جاسادىق. مۇنىڭ ءبارى ۇلت, ۇرپاق ءۇشىن قاجەت. ءوزىمنىڭ تۋىپ-وسكەن جەرىمە, ەلىمە ۇنەمى قولۇشىن بەرىپ, كومەگىمدى اياماۋعا تىرىسامىن. «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك» دەگەن. ءاربىر ازامات ەلىنە, حالقىنا كومەكتەسۋى كەرەك. وتباسىمىزبەن اقىلداسا كەلىپ, وسى ىسكە قاجەتتى قاراجات شىعارىپ, اقسۋدا وسىنداي ۇلكەن ءىستى ۇيىمداستىردىق. قولداۋ كورسەتكەن اقسۋ اۋدانىنىڭ اكىمىنە, حالىققا العىس ايتامىن. ەلىمىز امان بولسىن, پرەزيدەنت, ۇكىمەتتىڭ جاساپ جاتقان جوسپارلارى ىسكە اسسا, ەلىمىز ءالى دە دامىپ, كوركەيەدى», دەيدى ۇلت جاناشىرى مولديار نۇرباەۆ.
وسى ارادا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ەسمۇرات سيقىموۆ مايدانعا دەيىن قاپالى كەنتىندەگى ۋچيليششەدە ءبىلىم الىپ, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ەرلىگىمەن كوزگە تۇسكەنىن ەسكە سالۋ پارىز. 1943 جىلى 360-اتقىشتار پولكىندە پوسۋدوۆو دەرەۆنياسىن جاۋدان ازات ەتكەن كەزدە الپىستان اسا جاۋ اسكەرىن جايراتقان نەبارى 21 جاستاعى ە.سيقىموۆ وسى ۇرىستا قازا تابادى. كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ جارلىعىمەن سيقىموۆقا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى, كەيىن تۋعان جەرى اقسۋدا كوشە اتاۋى بەرىلدى. ەندى, مىنە, كوپتەن كۇتكەن باتىردىڭ ەسكەرتكىشى دە ورناتىلدى.
«تۇلعالارعا كورسەتىلىپ جاتقان مۇنداي قۇرمەت جاستارعا ۇلگى الارلىقتاي. اۋدانىمىزدا وتە ۇلكەن ءىس-شارا ءوتتى. بابالارىمىزدى ەسكەرىپ, جاستارعا جاقسى ناسيحاتتىڭ جارشىسى بولاتىن, كەلەر ۇرپاق ۇمىتپاستاي ەستە ساقتايتىن ءىس اتقارىلدى. ەلىن ۇمىتپاي, قاشاندا ۇلگىلى ىستەردى قولعا الاتىن نۇرباەۆتار اۋلەتىنە دە العىسىمىز زور!», دەيدى اقسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى ەسىم بازارحانوۆ.
ەكىنشى ەسكەرتكىش عالىم, ۇعا اكادەميگى جۇرىمبەك سىدىقوۆتىڭ قۇرمەتىنە قويىلدى. كۇللى قازاق جۇرتى ءۇشىن وسىناۋ تۇلعانىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور. گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جىلدار بويى ورتالىق, باتىس, وڭتۇستىك ايماقتارىندا جەراستى تۇششى جانە مينەرالدى سۋ قورلارىن ءتيىمدى پايدالانۋ جولدارىن زەرتتەۋمەن اينالىسقان.
«سىدىقوۆ اقسۋ اۋدانىنان شىققان العاشقى اكادەميك. اۋدانداعى بۇگىنگى ءبىلىمدى جاستار وسى ادامنىڭ ءىزباسارلارى دەپ بىلەمىن. اكىمدىك پەن مولديار قىلشىق ۇلى بىرلەسىپ مىنانداي ۇلكەن ءىس-شارا وتكىزىپ جاتىر. اتامىزعا ادەمى ەسكەرتكىش تۇرعىزىپ بەردى. وسى ىسكە كومەگىن اياماعان ازاماتتارعا العىسىم شەكسىز», دەدى عالىمنىڭ تۋىسى اقمارال سارقىتبايقىزى.
ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنان سوڭ ءىس-شارا عىلىمي كونفەرەنتسيامەن جالعاسىن تاپتى. الماتىدان ارنايى بارعان عالىمدار بايانداما جاساپ, قوس تۇلعانىڭ ەڭبەگىنە توقتالدى. الاشتانۋشى عالىم ەلدوس توقتارباي تۇششىمدى بايانداما جاساپ, بۇرىن بەيماعلۇم بولعان دەرەكتەرمەن ءبولىستى.
جينالعان جۇرت جەتىسۋ وڭىرىندە ءبىرىنشى بولىپ سالىنعان مامانيا مەكتەبىن جوندەپ, زاماناۋي كەلبەت بەرگەن, حالىققا قاشاندا قايىرىمدىلىق ءىس-شارالارىن جاساپ, وسى جولعى ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا دا اتسالىسقان التىنسارا نۇراحمەتوۆاعا دا العىس ءبىلدىرىپ, «اقسۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» توسبەلگىسىن تاقتى.
وسىدان كەيىن رەسمي ءىس-شارالار ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنە ۇلاسىپ, قازاق كۇرەسىنەن بوزكىلەمگە شىققان بالۋاندار باس جۇلدە ءۇشىن كۇش سىناستى.
«ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا قولۇشىن سوزعان جىگىتتەرگە, مۇسىنشىلەرگە, كۇرەسكە بايگە تىككەن ازاماتتارعا دا العىس ايتامىن. اقسۋ وڭىرىندە مۇنداي ءىس-شارا كوپتەن بەرى بولماعان ەدى. ەلىم امان بولسىن!», – دەدى ءىس-شارانىڭ باستى دەمەۋشىسى مولديار قىلشىق ۇلى.
ەسكەرتكىشتەن بولەك بايگە, كۇرەس سياقتى, كونتسەرتتىك مەرەكە شىعىندارىن دا نۇرباەۆتار اۋلەتى كوتەرىپ الدى.
جەتىسۋ وبلىسى,
اقسۋ اۋدانى