قازاقستاندىق بەلگىلى ساياسي ساراپشىلار رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمنىڭ قورىتىندىسى, Amanat پارتياسىنداعى وزگەرىستەر, سونداي-اق ەلدەگى ساياسي كادرلىق وزگەرىستەرگە قاتىستى وي-پىكىرلەرىن اشىق مەديا الاڭدا ءبىلدىرىپ ءجۇر. ساياسي-قوعامدىق قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ جاڭا باعىتىن ساراپقا سالعان ساراپشىلار جاڭا قازاقستاندى قۇرۋ كەزىندەگى قوعامدىق كەلىسىم مەن ساياسي وزگەرىستەردىڭ ءتيىمدى فورماتىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى كوزقاراستارىن دا اشىق ايتادى.
ماسەلەن, «ەۋرازيا الەمى» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى ەدۋارد پولەتاەۆ Amanat جاڭاشا ويلاۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. اتاپ ايتساق, پارتيانىڭ رەفەرەندۋم بويىنشا جۇمىسى ساياسي بىرلەستىكتى جۇمىلدىرىپ, بىرلىگى مەن بەرىكتىگى سىنالعانىن العا تارتادى.
«پارتيا تاۋەكەلدەن تايسالماي, ساياسي قىزمەتى شەڭبەرىندە ەل ازاماتتارىمەن تىعىز سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ۇمتىلدى. وسى تۇرعىدان رەفەرەندۋم پارتيا ءۇشىن ماڭىزدى كەيس بولدى. Amanat رەفەرەندۋمعا دەيىن جانە ودان كەيىنگى كەزەڭدە شىنايىلىق پەن اشىقتىقتى ۇستاندى. ۇگىت-ناسيحات بارىسىندا ەسكى قۇرالداردان باس تارتىپ, جۇمىسقا جاڭاشا تىڭ كوزقاراس اكەلدى. جيىنداردا پارتيا باسشىلىعى اشىق ساياسات باعىتىن ۇستاندى, بۇل حالىقپەن تىعىز بايلانىس ورناتۋعا ءوز كومەگىن تيگىزدى. قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ءوز يدەيالارىن ۇسىنعان بولاتىن, اتالعان باستامالار جازىلىپ, ءبىر جەرگە جيناقتالدى. ءبىز كوپتەگەن ءىستىڭ ساپالى اتقارىلعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك. قالاي بولعاندا دا, الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ ءداستۇرلى پەسسيميستىك پىكىرلەرىنىڭ اراسىندا دا پارتيا جۇمىسىنا قاتىستى سىن بايقالمايدى», دەپ اتاپ ءوتتى ەدۋارد پولەتاەۆ.
بۇل پىكىرمەن «كتو ەست كتو ۆ كازاحستانە؟» اقپاراتتىق-باسپا جوباسىنىڭ اۆتورى دانيار اشىمباەۆ تا كەلىسەدى. ول رەفەرەندۋم اياسىنداعى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا بارلىق پارتيا قاتىسقانىن, الايدا نەگىزگى سالماق اماناتتىقتارعا تۇسكەنىن ايتادى.
«رەفەرەندۋم اياسىندا Amanat پارتياسى اتا زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردى كورسەتىپ قانا قويماي, دەپۋتاتتاردىڭ, ءوز جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسىن ۇسىنىپ, اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. ناۋقان بارىسىنا «الەۋمەت» اناليتيكالىق جوباسى, Talqylau ساراپتامالىق پىكىرتالاس الاڭى ىسكە قوسىلدى. قوعامدىق قابىلداۋلار جەلىسى جانداندىرىلدى, ونىڭ ىشىندە حالىقپەن جۇمىس ىستەۋ جانە تۇزەتۋلەردى تۇسىندىرۋگە زاڭگەرلەر تارتىلدى. پارتيا قويىلعان مىندەتتى ورىنداپ, الداعى پارلامەنتتىك سايلاۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتتى», دەپ ەسەپتەيدى دانيار اشىمباەۆ.
«التەرناتيۆا» زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اندرەي چەبوتارەۆتىڭ ايتۋىنشا, پارتيا پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردا كوپشىلىك داۋىسقا يە بولعاندىقتان, Amanat-قا كادر ساياساتىنىڭ دا, اتقارۋشى ورگاندار جۇمىسىنىڭ دا ساپاسى ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. ول رەفەرەندۋمعا دايىندىق بارىسىندا پارتيانىڭ زامان اعىمىنا ىلەسە وتىرىپ, حالىقپەن بايلانىس ءستيلى مەن ءادىس-ءتاسىلىن وزگەرتكەنىن اتاپ ءوتتى.
«پارلامەنت ماجىلىسىندەگى Amanat پارتياسىنىڭ دەپۋتاتتىق فراكتسياسى «كادرلار ۇستاحاناسىنا» اينالعانداي. كەشە ەكى ماجىلىسمەن ساياسات نۇربەك پەن بەرىك ابدىعالي ۇلى, ءبىرى – عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى, ەكىنشىسى ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالدى. وسىلايشا, ەل باسشىلىعىنىڭ ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋداعى قىزمەتى مەن پارتيالىق ورتادا ازاماتتىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ, ءبىر-بىرىنە ءوزارا ىقپال ەتە وتىرىپ, قاتار جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسىنىڭ بارلىعى سالىستىرمالى تۇردە جاقسى ناتيجە بەرەدى دەپ سەنەيىك», دەپ اتاپ ءوتتى ساياساتتانۋشى ءوزىنىڭ Facebook پاراقشاسىندا.
ورتالىق ديرەكتورىنىڭ سوزىمەن بەلگىلى ساياسي شولۋشى نيكيتا شاتالوۆ تا كەلىسەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اmanat ءۇشىن رەفەرەندۋم ۇلكەن سىناق بولدى. ورتالىق اپپارات قايتا جاڭعىرىپ, پارتيانىڭ اكىمشىلىك رەسۋرسى «كەتكەننەن» كەيىن, رەفورمالار مەن ترانزيت اياقتالعاننان سوڭ ونىڭ قانشالىقتى فۋنكتسيونالدى ينستيتۋت ەكەنىن كورسەتۋ قاجەت بولدى.
«پارتيا جاڭا جاعدايعا دا تەز بەيىمدەلدى. ايماقتىق ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىنا باسا نازار اۋدارۋدىڭ ناتيجەسىندە سايلاۋشىلار جوعارى بەلسەندىلىك تانىتتى. ءداستۇرلى تۇردە ءوتىپ كەلگەن ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىنان باس تارتۋعا شەشىم قابىلدانعان سوڭ نەگىزگى جۇك حالىقپەن تىكەلەي كەزدەسىپ, ولارعا نە ءۇشىن (نەمەسە نە ءۇشىن قارسى) داۋىس بەرۋ كەرەك ەكەنىن تۇسىندىرگەن شتاب مۇشەلەرىنە جۇكتەلدى. مەنىڭ ويىمشا, مۇنداي تىكەلەي كەزدەسۋلەر الەۋمەتتىك جەلىدەگى ناۋقانعا قاراعاندا دۇرىس جولعا قويىلدى. ويتكەنى كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ مازمۇنىن سوڭىنا دەيىن قارالمايتىن 5-10 مينۋتتىق روليك ارقىلى جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس», دەپ جازدى ول ءوزىنىڭ «شاتالكانال» ارناسىندا.
بەلگىلى ساراپشى مارات شيبۇتوۆ ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىندا «ماجبۇرلەۋدىڭ» جوقتىعىن اتاپ ءوتتى: «ازاماتتارمەن كەزدەسۋلەرگە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, ونى Amanat پارتياسىنىڭ وكىلدەرى وتكىزدى. بۇل – رەفەرەندۋمعا ۇگىت-ناسيحات قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە سايلاۋشىلارمەن جۇرگىزىلگەن جۇمىس. ولار رەفەرەندۋمدى عانا ەمەس, سونداي-اق حالىقتىڭ جاعدايىن, قالاسىندا جانە جۇمىسىندا, جالپى تۇرمىسىندا نە بولىپ جاتقانىن تالقىلايدى. مەنىڭ تاجىريبەمدە, ازاماتتارعا بيلىك وكىلدەرىمەن قاراپايىم اشىق اڭگىمە جەتىسپەيدى جانە ونداي مۇمكىندىك بەرىلگەن كەزدە جۇرتشىلىق سونى پايدالانىپ قالادى. اسىرەسە ەلدى مەكەندەردە وسىنداي كەزدەسۋلەرگە مۇقتاج كوپ».
بەلگىلى بلوگەر عالىم بايتوق اماناتتىقتاردىڭ بارلىق كەزدەسۋى قاراپايىم حالىقتىڭ مەملەكەتتى باسقارۋعا قاتىسۋىن كەڭەيتۋ اياسىندا وتكەنىن اتاپ ءوتتى. باسقا پارتيالاردىڭ ادەتتەگى كەزدەسۋلەرى مەن جينالىستارىنا قاراعاندا, اماناتتىقتاردىڭ ءۇي اۋلاسىندا حالىقپەن وتكىزگەن كەزدەسۋلەرى جاڭاشىلدىق بولدى.
«پارتيانىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتى ءبىر ساتكە دە توقتاعان جوق. اتاپ ايتقاندا, سايلاۋالدى باعدارلاما, ءموبيلدى قوعامدىق قابىلداۋلار شالعاي اۋىلداردى ارالاپ, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا ارنالعان «اۋىل اماناتى» جوبالىق كەڭسەسى ىسكە قوسىلدى جانە تاعى سول سياقتى ءبىراز جۇمىس اتقارىلدى. جالپى, پارتيانىڭ بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋى تۇسىنىكتى – وسىنداي ءساتتى پايدالانىپ ساياسي ۇپاي جيناۋ كەرەك. قىسقاسى, ترانسفورماتسيا قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر», دەدى ول.
ەۋروپالىق قۇقىق جانە ادام قۇقىقتارى ساراپتامالىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مارات ءباشىموۆ پارتيانىڭ ءموبيلدى قوعامدىق قابىلداۋلارى اياسىندا جۇرگىزگەن كونستيتۋتسياعا تۇزەتۋلەر بويىنشا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن وڭ باعالادى. ال قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ باسشىسى قازبەك مايگەلدينوۆ پارتيا رەسپۋبليكالىق شتاب جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتتى دەپ ەسەپتەيدى.
ء«بىر جاعىنان, بۇل – ترانسفورماتسيا كەزەڭىندە پارتيا ءۇشىن ەرەكشە سىناق, ەكىنشى جاعىنان, سايلاۋ پروتسەسىنە دايىندىعىن كورسەتۋ ءۇشىن جاقسى ەمتيحان بولدى. 218 پارتيالىق شتاب بارلىق وبلىستى, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن اۋدانداردى ارالادى», دەدى ق.مايگەلدينوۆ.
ساياسي شولۋشى, سەنات جانىنداعى جاس ساراپشىلار كلۋبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى جاننا تۋليندينوۆا Amanat ۇگىت-ناسيحات جۇمىسىنىڭ جۇيەلىلىگىنە جانە ءاربىر ەلدى مەكەندى قامتۋعا تىرىسقان بارلىق دەڭگەيدەگى دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ ناقتى ۇيلەستىرىلۋىنە نازار اۋداردى.
«مەن پارتيانىڭ بىرنەشە ءىس-شاراسىنا قاتىستىم. سولاردىڭ ءبىرى – Talqylau ديالوگ الاڭى. وسى الاڭ ارقىلى Amanat پارتياسى اشىق پىكىرتالاستىڭ جاڭا فورماتىن ۇسىندى. مەملەكەتتىك رامىزدەردىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالىپ ۇيىمداستىرىلعان اۋقىمدى Open Air تاڭعالدىردى. رەفەرەندۋم قارساڭىندا وتكىزىلگەن بۇل ءىس-شارا كۇش-جىگەر بەرىپ, جىگەرلەندىردى. جالپى, Amanat رەمبرەندينگپەن بىرگە «جاسارىپ», جۇمىس ءستيلىن جاڭارتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ديناميكا, شىنايىلىق جانە جەدەلدىك پايدا بولدى», دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى.
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆانىڭ پىكىرىنشە, Amanat پارتياسىنىڭ رەفەرەندۋمدى قولداۋ جونىندەگى ۇگىت ناۋقانى وزگەرىستەردىڭ ينديكاتورلارىنىڭ بىرىنە اينالدى.
«وڭىرلەردەگى كەزدەسۋلەرگە كوپ نارسە بايلانىستى. ادامداردى جاڭا رەفورمالارعا سەنۋگە جانە ء«يا» دەپ داۋىس بەرۋگە سەندىرۋ كەرەك بولدى. مۇندا بۇرىنعى اكىمشىلىك جانە فورمالدى ادىستەر ىسكە اسپايتىن ەدى. اماناتتىقتار جاقسى جۇمىس اتقاردى. كەشە شتابتار جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, پارتيا مۇشەلەرىنە العىس ايتىلدى. ەكى كۇن بۇرىن پرەزيدەنت ق.توقاەۆ قازاقستاندىقتارعا ارنالعان ۇندەۋىندە پارتيالارعا ايرىقشا نازار اۋدارماي-اق, بىراق مۇلدەم نازاردان تىس قالدىرماي: «كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەردى تۇسىندىرۋگە قاتىسقان ازاماتتار مەن كوپتەگەن قوعامدىق ۇيىمدارعا العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى», دەدى. جالپى, پارتيانىڭ رەبرەندينگى بويىنشا جاقسى جۇمىس جۇرگىزىلدى. پارتيانىڭ ورتالىق اپپاراتى دەڭگەيىندە بۇرىنعى Nur Otan-نان قالعانى كوپ ەمەس», دەپ جازدى ول الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا.
ەسكە سالا كەتەيىك, جالپى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندىقتاردىڭ 77,18%-ى كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى قولدادى. پرەزيدەنت بەلگىلەگەن قوعامدىق-ساياسي رەفورمالار باعىتى قازاقستاندىقتاردىڭ شىنايى قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى. ەڭ باستىسى, حالىق جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم, كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار جاڭا قازاقستاننىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارى – اشىقتىق پەن دەموكراتياعا تابان تىرەيتىنىنە سەنىم ارتىپ وتىر.
ال Amanat پارتياسى وسى ساياسي ناۋقاندا بۇكىل ەل اۋماعىندا كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەردى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا بەلسەندى قاتىسىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قوعامدىق تىرەگى رەتىندە ءاربىر ازاماتتىڭ ەكىنشى رەسپۋبليكانى قۇرۋعا اتسالىسۋىنا مۇمكىندىك بەرگەنى انىق.