بالالار قانداي سىرقاتپەن ءجيى اۋىرادى؟

بيىل الماتى قالاسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى بالالاردىڭ دەنساۋ­لى­عىن جاقسارتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قالانىڭ پەريناتالدىق ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسى جونىندە بايانداعان قالالىق دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ شتاتتان تىس باس پەدياترى, پروفەسسور قارلىعاش جۇبانىشەۆا: «الماتىعا دەنساۋلىقتى جاقسارتۋ جانە بالالار اراسىنداعى ءولىم-ءجىتىمدى ازايتۋدا ءتۇرلى تەحنولوگيا­لار كەلىپ جاتىر. قالانىڭ بوساندىرۋ مەكەمەلەرىندە ءتۇرلى ءىس-شارالارمەن قاتار, «انا مەن بالانى قورعاۋ», «انا بولۋدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» باعدارلامالارى جۇمىس ىستەيدى. ەڭ باس­تىسى, انا دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا جانە دەنى ساۋ بالانى دۇنيەگە اكەلۋگە باعىتتالعان ءتيىمدى پەريناتالدىق تەحنولوگيالار ەنگىزىلىپ وتىر», دەيدى.

پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا, قالادا بالا ءولىمى مەن سىرقاتتانۋشىلىق كور­سەت­كىشى ەلىمىزدىڭ باسقا ايماقتارىنا قاراعاندا, سالىستىرمالى تۇردە تومەن جانە بۇل ۇدەرىس جالعاسىن تاۋىپ وتىر. دەگەنمەن دارىگەرلەردى شالا تۋىلعان نارەستەلەر, ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن, باقىلاۋ كابينەتتەرىندە باقىلاۋدى قاجەت ەتەتىن, ورتالىق جۇيكە جۇيەسىنىڭ پاتولوگياسى بار بالالار, جۇقپالى پاتولوگيالارمەن بايلانىستى كەسەلدەرى بار بالالاردىڭ جاعدايى الاڭداتادى.

بارلىق پەرزەنتحانانىڭ قىزمەتى سابيلەردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا جۇ­مىل­دىرىلسا, قالادا 7 فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك مەكەمە بار, ولار ەڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەيدى. ءتيىستى ماماندار سالماعى 500 گرامنان دا از بولىپ تۋعان قىزىل شاقالاردى كۇتۋ, سالماعى از جانە اۋرۋ نارەستەلەردىڭ اۋرۋشاڭدىعىن ازايتۋمەن اينالىسادى.

الايدا سپيكەر بالالار اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋدا ماڭىزدى ماسەلە – الدىمەن انا ءسۇتى ەكەنىن ايتادى. بالانىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋدا انا سۇتىنەن اسقان شيپا دا, تاماق تا جوق.

ق.جۇبانىشەۆا مەگاپوليستەگى پە­رينا­تالدىق ورتالىقتاردىڭ جۇمى­سى­نا ەگجەي-تەگجەيلى توقتالا وتىرىپ, قازاقستاندا 2008 جىلدان باستاپ ستا­تيس­تيكالىق ەسەپ بەرۋگە ەنگىزىلگەن ول­شەمدەر بويىنشا جۇكتىلىك مەرزىمى 22 اپتا نەمەسە ودان دا كوپ بولعاندا تۋعان; تۋىلعانداعى سالماعى 500 گر نەمەسە ودان جوعارى: ۇزىندىعى 25 سم نەمەسە ودان كوپ نارەستەلەر ومىرشەڭ بولاتىنىن ايتادى.

«جۇكتى ايەلدەردى مەرزىمىنەن بۇ­رىن بوسانعان ايەلدەردى جانە ولار­دىڭ شالا تۋعان نارەستەلەرىن جوعا­رى مامانداندىرىلعان كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكادا پەريناتالدىق كومەكتى اۋدانداستىرۋ جۇرگىزىلدى. مۇنداعى ماقسات – بارلىق مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋلاردى 2-ءشى جانە 3-ءشى دەڭگەيدەگى اكۋشەرلىك ۇيىم­دار­عا شوعىرلاندىرۋ. بۇل پاتسيەنت­تىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قاجەتتىلىگىنە نەگىزدەلگەن كۇتىمنىڭ ۇزدىكسىزدىگىن ساقتاۋ اياسىندا ءاربىر بوسانعان كەزدە بارلىق اناعا جانە ولاردىڭ جاڭا تۋعان نارەستەلەرىنە بى­لىكتى كۇتىمدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قا­جەت», دەدى سپيكەر.

ونىڭ ايتۋىنشا, پەريناتالدىق مەديتسينا – ءارتۇرلى كلينيكالىق جانە ىر­گەلى ماماندىقتاردىڭ عالىمدارى مەن تاجىريبە جۇزىندەگى مامانداردى بىرىك­تى­رەتىن مەديتسينانىڭ جاڭا سالاسى. پەريناتالدىق مەديتسينا ماماندارىنا پەدياترلار مەن نەوناتولوگتەر, اكۋشەر-گينەكولوگتەر, نەۆروپاتولوگتەر جانە 15-تەن استام باسقا ماماندىقتاردىڭ وكىلدەرى كىرەدى.

پەريناتالدىق ورتالىقتار – جۇكتى ايەلگە, بوساناتىن ايەلگە, بوسانعان ايەل­گە جانە جاڭا تۋعان نارەستەگە جو­عا­رى بىلىكتى مەديتسينالىق كومەكتىڭ تولىق كەشەنىن كورسەتەتىن كوپ سالالى مە­ديتسينالىق مەكەمەلەر. ونىڭ قۇرى­لى­مىندا پەريناتالدىق پاتولوگياسى بار بالالاردى كۇتۋ, وڭالتۋ جانە ديناميكالىق باقىلاۋ كەزەڭدەرىنىڭ بولۋى قاعيداتتى ءارى ماڭىزدى.

سول سياقتى بۇل سالادا مەديتسينالىق ين­نوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ازىرلەنىپ, جا­ڭا تۋعان نارەستەلەردى باسقارۋدىڭ نە­گىز­گى ستاندارتتارى مەن حاتتامالا­رى ەنگىزىلگەن, ولار مەديتسينالىق كو­مەك­­تى وڭتايلاندىرۋعا جانە ساپاسىن ارت­تىرۋعا ءتيىس.

«بۇگىندە مامانداردىڭ الدىندا جاڭا مىندەتتەر تۇر, ونى شەشۋ بولاشاقتا نارەستە ءولىمىنىڭ ديناميكاسى قانداي بولاتىنىن عانا ەمەس, بۇل دەنە سالماعى وتە تومەن بالالاردى كۇتۋگە تىكەلەي بايلانىستى, سونىمەن قاتار ولاردىڭ كەيىنگى جاس كەزەڭدەرىندە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى قانداي بولاتىنىن انىقتايدى», دەدى ول.

الماتى دارىگەرلەرى بالالاردا ءجيى كەزدەسەتىن كەسەل تۇرلەرى تۋرالى دا ءسوز قوزعادى. جاس بالالاردا كەڭ تارالعان دەنساۋلىق ماسەلەسىنە نەفرولوگيالىق جانە ستوماتولوگيالىق اۋرۋلار جاتادى. بۇل ماسەلە بويىنشا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ فا­كۋلتەتى جوعارى مەديتسينا مەكتە­بى­نىڭ كلينيكالىق ماماندىقتار كافەد­را­سى­نىڭ پروفەسسورى كلارا شالاباەۆا مەن قالانىڭ شتاتتان تىس باس بالالار نەفرولوگى, №2 قالالىق بالالار كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنىڭ نەفرولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ساۋلە الپىسباەۆا ءسوز الدى.

كلارا شالاباەۆانىڭ ايتۋىنشا, بالالاردا اسىرەسە ءتىس اۋرۋلارى ءجيى كەز­دەسەدى.

«دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ولشەمدەرى بويىنشا ءبىزدىڭ رەسپۋبليكادا ءارتۇرلى جاس توپتارىنداعى بالالاردا ءتىس جەگىسىنىڭ تارالۋى ورتا ەسەپپەن 70-85 پايىزدى قۇرايدى, ال قارقىندىلىعى بويىنشا ءبىزدىڭ بالالاردا كاريەستىڭ دەكومپەنساتسيالانعان ءتۇرى ءجيى كەزدەسەدى», دەدى ك.شالاباەۆا.

بالالاردىڭ ستوماتولوگيالىق دەن­ساۋ­­لىعىنىڭ مۇنداي جاعدايعا جە­تۋىنە – جۇكتىلىك كەزىندەگى, ايەل دەن­ساۋ­­لىعىنداعى كىناراتتار, جۇكتىلىك كە­زىندەگى دۇرىس تاماقتانۋ, ءومىردىڭ ءبى­رىن­شى جىلىنداعى بالانىڭ اۋرۋى, كىشى جانە مەكتەپ جاسىنداعى ديەتاداعى كو­مىر­سۋلاردىڭ ارتىق بولۋى, اۋىز قۋىس گيگيەناسىنىڭ ساقتالماۋى سەبەپ بولىپ وتىر.

سونداي-اق سپيكەر ءتىس اۋرۋلارىنىڭ العاشقى پروفيلاكتيكاسى باعدارلا­ما­سىنىڭ جوقتىعى, مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا جوسپارلى تۇردە اۋىز قۋى­سىن ساۋىقتىرۋ, جالپى ءبىلىم بە­رە­تىن مەكتەپتەردەگى ستاتسيونارلىق ستو­ماتولوگيالىق كابينەتتەردىڭ جابىلۋى سياقتى ماڭىزدى الەۋمەتتىك فاكتورلار ءتىس دەنساۋلىعىنىڭ ناشارلاۋىنا اكەلىپ سوقتىراتىنىن اتاپ ءوتتى.

وسى ارادا رەسپۋبليكاداعى ستوما­تو­لوگيالىق مەكەمەلەردىڭ 80%-دان استامىنىڭ جەكەمەنشىككە ءوتۋى ستوما­تولوگيالىق كومەكتى بالالار مەن جاس­وسپ­ىرىمدەردەن الىستاتقانىن جاسى­رۋدىڭ قاجەتى جوق. ستوما­تولوگيالىق قىزمەتتەردىڭ (پلوم­با­لار­دىڭ) جوعارى باعاسى اتا-اناسىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايى تومەن اۋىلدى جەرلەردە تۇ­را­تىن كوپبالالى وتباسى بالالارىنىڭ اۋىز قۋىسىن جاقسارتۋ مۇمكىندىگىنەن ايىر­دى.

«اۋىز قۋىسىنىڭ جاعدايى جالپى دەنساۋلىق كورسەتكىشى بولىپ تابىلادى. ال ءتىس اۋرۋىن ازايتپاي, دەنى ساۋ بالا ءوسىرۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى ك.شالاباەۆا.

№2 قالالىق كلينيكالىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ نەفرولوگيا بولىم­شە­سىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ساۋلە الپىس­باەۆا بۇگىندە بالالار اراسىندا نە­ف­رولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ ءجيى كەزدە­سە­تىنىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇل-قىزداردىڭ 80-85%-ى – ءزار شىعارۋ جولدارى ينفەكتسياسىنا شالدىققان.

سپيكەر بارلىق اتا-اناعا بالالا­رىنىڭ سەبەپسىزدەن سەبەپسىز دەنە قىزۋى كوتەرىلگەندە, ديزۋريا پايدا بولعان كەزدە – اۋىرسىنۋمەن, ىسىنۋمەن ءجيى ءزار شىعارۋ نەمەسە بالا از ءزار شىعارا باستاعان جاعدايدا مىندەتتى تۇردە جالپى ءزار ءاناليزىن وتكىزىپ, ۋچاسكەلىك دارى­گەرگە نەمەسە نەفرولوگكە جۇگىنۋدى ۇسىندى.

«بۇل اۋرۋلاردىڭ كوبىن وزدىگىنەن جويۋعا بولاتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل كەسەلدەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بالالاردىڭ سۋدى كوپ ىشۋىنە, قىزداردىڭ دۇرىس شا­يىنۋىنا, دارەتكە دۇرىس وتىرۋ مەن ءىش قاتۋدىڭ الدىن الۋعا ءمان بەرۋ كەرەك», دەيدى ساۋلە الپىسباەۆا.

الماتى