2022 جىل – جاھاندىق ساياسي رەفورمالار مەن وزگەرىستەر جىلى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندەگى كەڭەستە ەكىنشى رەسپۋبليكانىڭ پايدا بولۋ پروتسەسىن بەلگىلەدى. ال زاڭ جوباسىنىڭ بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەستىگىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەس قارادى.
ەل پرەزيدەنتىنىڭ «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قويىلعان مىندەتتەر مۇقيات, جەدەل, كاسىبي ءارى ساۋاتتى كوزقاراستى تالاپ ەتەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. باستامالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ قۇقىقتىق جانە دەموكراتيالىق مەملەكەتتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن بازالىق نەگىزگە اينالعانى ماڭىزدى. راسىمەن دە ساياسي جۇيەنى, اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىمدى وزگەرتۋ, جاڭا ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋ, «ەستيتىن» مەملەكەت قۇرۋ جانە تاعى باسقالار بويىنشا كوپ قىرلى ءارى ناقتى باعدارلاما ۇسىنىلدى.
بيىل 4 مامىردا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس اتا زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جوباسى بويىنشا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىق تارماعىنا قاتىستى وڭ قورىتىندى بەردى. ۇسىنىلعان قورىتىندىدا ىشكى قايشىلىقتار مەن پروبلەمالاردى شۇعىل شەشۋ, حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ كورسەتىلدى. ەڭ باستىسى, كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ءبىرىنشى تارماعى سۋپەرپرەزيدەنتتىك باسقارۋ مودەلىنەن كەتۋ تۋرالى ەرەجە بولدى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورما قوعام مۇددەسى ءۇشىن جۇرگىزىلەدى. پرەزيدەنتتىڭ بۇرىن كونستيتۋتسيالىق جانە زاڭنامالىق تۇرعىدان بەلگىلەنگەن مەملەكەتتى باسقارۋداعى ءابسوليۋتتى ۇستەمدىگىنەن ءوز ەركىمەن باس تارتۋ فاكتىسىنىڭ ءوزى قازىرگى مەملەكەت باسشىسىنا قۇرمەت پەن سەنىم تۋدىرادى. ق.توقاەۆ مەملەكەتتىك ورگانداردى ساياسيلاندىرماۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, پرەزيدەنتتىڭ ءوز وكىلەتتىگى كەزەڭىندە پارتياعا مۇشەلىگىن توقتاتۋ مىندەتىن, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ, ەسەپ كوميتەتىنىڭ جانە كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ توراعالارى مەن مۇشەلەرىنىڭ پارتيادان مىندەتتى تۇردە شىعۋى تۋرالى ەرەجەنى زاڭنامالىق تۇردە رەسىمدەۋدى ۇسىندى.
وسى سىندارلى ويدى جالعاستىرا وتىرىپ, مىنا ماسەلەگە توقتالعىم كەلەدى. قازاقستانداعى پارلامەنتتىڭ قوس پالاتالى قۇرىلىمى تاياۋ بولاشاققا قالاتىنىنا بايلانىستى پرەزيدەنتتىڭ پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە سەناتتىڭ سانىن قىسقارتۋ تۋرالى ۇسىنىسى وتە ورىندى. ويتكەنى قازىر تەك سەناتورلار (47) پرەمەر-مينيسترمەن جانە ونىڭ ورىنباسارلارىمەن بىرگە مينيسترلەردەن ەكى ەسە كوپ.
بۇدان ءارى ازاماتتارعا كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنۋگە تىكەلەي قۇقىق بەرۋ وڭ بولىپ سانالدى. ول ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىكتىڭ نەگىزى بولادى. ەل ازاماتتارىنا وسىنداي قۇقىق بەرۋ حالىقارالىق تاجىريبەدە دە كەزدەسەدى ءارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى. وعان مىسال, ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوت تورەلىگىنە جەكە قولجەتىمدىلىگى تۋرالى ەسەبىندە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق شاعىمىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتقا جالپى يۋريسديكتسيا سوتتارىنىڭ الدىن الا سۇراۋلارىمەن ۇيلەسۋى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ تۇرعىسىنان ەڭ تولىق ءارى ءتيىمدى سانالادى. حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمدارى مەن كوپتەگەن مەملەكەت ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق شاعىمدارىن (تۇركيا, ماجارستان, ۋكراينا, ليتۆا جانە ت.ب. ەلدەر) ەنگىزۋگە باسىمدىق بەرەدى.
سونىمەن بىرگە مەملەكەت باسشىسى كونستيتۋتسيا ماتىنىنە جەر مەن ونىڭ جەر قويناۋىن حالىقتىڭ مەنشىگىنە بەرۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋ ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىسقا باستاماشى بولدى. بۇل ۇسىنىس – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاڭا ءداۋىرىنىڭ پايدا بولۋىنىڭ ايعاعى. سەبەبى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قورىتىندىسىندا: «كونستيتۋتسيالىق قۇندىلىقتاردىڭ كوپشىلىگى بۇكىل كونستيتۋتسيالىق كەڭىستىكتىڭ ودان ءارى دەموكراتيالىق ەۆوليۋتسياسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن العىشارتتار جاسايدى» دەپ اتاپ ءوتىلدى.
تۇزەتۋلەردىڭ ازاماتتار ءۇشىن قوسىمشا كونستيتۋتسيالىق كەپىلدىكتەرىن بەكىتۋگە, سونداي-اق ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ينستيتۋتىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعانىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ كونستيتۋتسياعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ بويىنشا قازاقستاندا رەفەرەندۋم وتكىزۋ تۋرالى باستاماسى قولداۋ تاپتى. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋ ارقىلى ەلدىڭ نەگىزگى زاڭىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋدىڭ دەموكراتيالىق ءادىسى نەعۇرلىم ءتيىمدى بولادى.
اسەل قازباەۆا,
ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتى» رمك ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى