قازاقستان بيرجالىق كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا مامىردان باستاپ مۇناي ونىمدەرىنىڭ بيرجالىق ساۋدا-ساتتىعىن قايتا باستاۋ جانە ونىڭ ۇلەسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ارتتىرۋ مۇمكىندىكتەرى تالقىلاندى.
بيرجالىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى, باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك جۇمانعارين اتاپ وتكەندەي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, قازىرگى كەزدە اگەنتتىك ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ءوندىرىس پەن قايتا وڭدەۋدەن باستاپ بولشەك ساۋداعا دەيىن دەلدالسىز جانار-جاعارماي نارىعىندا ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا سحەماسىن پىسىقتاپ جاتىر. بۇل تۇرعىدا بيرجالىق ساۋدانىڭ ماڭىزى ەرەكشە.
– نارىقتان بارلىق دەلدالداردى, قايتالاما كوتەرمە ساۋداگەرلەردى الىپ تاستايمىز. تەك ينفراقۇرىلىم, مۇناي بازالارىنىڭ يەلەرى عانا قالادى. مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرى نارىعىنىڭ سحەماسى ەكى بازيستەن تۇرماق: رەسپۋبليكالىق (مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى) جانە وڭىرلىك (مۇناي بازاسى). مۇنداي جۇيە بارلىق مۇناي ونىمدەرى بويىنشا, ولاردىڭ بيرجالىق ساۋدا-ساتتىقتىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ ارەكەت ەتەتىن بولادى. ەكى بازيستە دە بيرجالىق ساۋدا ەنگىزىلەدى. بۇل جۇيەنى جاقىندا بەنزين مەن ديزەل وتىنىنىڭ بيرجالىق ساۋدا-ساتتىعىندا پيلوتتىق جوبا رەتىندە قۇرا باستايمىز. داعدارىس كەزىندە بيرجالىق ساۋدا شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن مۇمكىندىكتەر تەرەزەسى بولا الادى, – دەدى س.جۇمانعارين.
بيرجالىق كوميتەتتىڭ مۇناي ونىمدەرى جونىندەگى كىشى كوميتەتىنىڭ توراعاسى, ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت ماعاۋوۆ قازىرگى ۋاقىتتا بەنزين, ديزەل وتىنى, اۆياكەروسين سياقتى مۇناي ونىمدەرىنىڭ بيرجالىق ساۋدا-ساتتىعىن قايتا باستاۋ ءۇشىن شەكتەۋلەردىڭ جوق ەكەندىگىن مالىمدەدى. جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ كۇرت قىمباتتاۋى ىقتيمالدىعى وتە تومەن. نارىقتا بەنزين مەن ديزەل وتىنىنا شەكتى باعالار قولدانىلادى. بۇل ساۋدا-ساتتىققا قاتىسۋشىلاردىڭ سالماقتى شەشىمدەرىنە ىقپال ەتەدى.
بيتۋمدى بيرجالىق ساۋدا-ساتتىقتا ساتۋ ءۇشىن كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىر ساۋداسى كەزىندە قولدانىلاتىن سحەما ۇسىنىلادى. ياعني تەك ينفراقۇرىلىم يەلەرىنە ساۋدا-ساتتىققا قاتىسۋعا رۇقسات ەتۋ. قازىرگى ۋاقىتتا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىمەن بيرجالىق ساۋدا-ساتتىققا جىبەرىلەتىن ساتىپ الۋشىلاردىڭ تىزبەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بيتۋمدى ساقتاۋعا ءتيىستى ينفراقۇرىلىمى بار اۆتوجول جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا تارتىلعان مەردىگەرلىك ۇيىمداردى, ترەيدەرلەردى اككرەديتتەۋدى جۇرگىزۋ تۋرالى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. قاعاز دەلدالدارى بولماۋى كەرەك.
سونداي-اق بيرجالىق كوميتەت مۇشەلەرى جول بيتۋمىمەن بيرجالىق ساۋدا-ساتتىقتى قايتا باستاۋعا ەشقانداي شەكتەۋلەر جوق دەپ كەلىستى. قۇرىلىس جۇمىستارى ماۋسىمى باستالعانعا دەيىن ساتۋ پايىزى ايتارلىقتاي جوعارى بولادى دەپ كۇتىلۋدە.
اۆياكەروسيندى ىسكە اسىرۋ تاسىلدەرىنە قاتىستى قاتىسۋشىلار «4+1» سحەماسىن تالقىلادى (اۆياكومپانيالار ءۇشىن 4 ساۋدا سەسسياسى, اۋەجايلار ءۇشىن 1 ساۋدا سەسسياسى). بۇل نارىقتا دەلدالداردى جويۋ ءۇشىن «رەسپۋبليكالىق – وڭىرلىك بازيستەردى» وتكىزۋ سحەماسى دا جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس.
وتىرىستا قازاقستاندىق نارىق ءۇشىن رەسەيلىك اۆياتسيالىق وتىن مەن بيتۋمدى تاۋار بيرجالارى ارقىلى وتكىزۋ مۇمكىندىگى دە تالقىلاندى. س.جۇمانعاريننىڭ پىكىرىنشە, حالىقارالىق بيرجالىق ساۋدا-ساتتىقتى وتكىزۋ پراكتيكاسىن قازىردەن باستاۋ كەرەك. ويتكەنى جاقىن ارادا ەاەو پەريمەترىندە تاۋارلاردىڭ ورتاق بيرجالىق نارىعىن قۇرۋ ۋاقىتى كەلگەندە, بيرجالىق ساۋدا ورتالىعىن ورنالاستىرۋ ماسەلەسى كوبىنە جيناقتالعان پراكتيكاعا بايلانىستى بولماق.
سونداي-اق بيرجالىق كوميتەت وتىرىسىندا ۇلتتىق اۆتوموبيل جولدارى وپەراتورىنىڭ بيتۋمعا ارنالعان ساۋدا-ساتتىقتىڭ بازالىق باعالارىن, بيتۋم ساتۋشىلار مەن ساتىپ الۋشىلاردىڭ تىزبەسىن ايقىنداۋعا قاتىستى ۇسىنىستارى, تاۋار بيرجالارىنىڭ ىسكەرلىك ويىنداردى وتكىزۋگە دايىندىعى, قاتىسۋشىلاردى وقىتۋ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەيرەزيدەنتتەرى بولىپ تابىلاتىن مۇناي ونىمدەرىن ساتۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن حالىقارالىق بيرجالىق ساۋدا-ساتتىقتى دامىتۋ ۇسىنىستارى تىڭدالدى.