رەسەي اسكەري-تەڭىز فلوتىنىڭ ەڭ قۋاتتى كەمەلەرىنىڭ ءبىرى, قارا تەڭىز فلوتىنىڭ فلاگمانى «موسكۆا» كرەيسەرى وتقا وراندى. بۇل تۋرالى جاڭالىق الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراعان ەدى. كەيىننەن رەسەيدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى بۇل اقپاراتتى راستادى. ۋكراينا تاراپى كرەيسەردى قاناتتى زىمىرانمەن اتقىلاعانىن حابارلاپ وتىر.
رەسەي قورعانىس مينيسترلىگى «موسكۆا» كرەيسەرىندە شىققان ءورت سالدارىنان كەمەدەگى وق-دارىلەر جارىلدى دەپ مالىمدەدى. ريا نوۆوستي اگەنتتىگى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, كەمە قاتتى زاقىمدانىپ, ەكيپاج تولىعىمەن ەۆاكۋاتسيالانعان كورىنەدى. قازىر ءورتتىڭ شىعۋ سەبەپتەرى انىقتالىپ جاتىر. رەسەي تاراپى «موسكۆانىڭ» تەڭىز تۇبىنە كەتپەگەنىن, ءالى دە جۇزە الاتىنىن العا تارتادى. قازىرگى تاڭدا ءورت سوندىرىلگەن, كەمە پورتقا اپارىلادى.
دەگەنمەن ۋكراينا تاراپى كرەيسەردى زىمىرانمەن اتقىلاپ, باتىرىپ جىبەرگەنىن العا تارتىپ وتىر. سارسەنبى كۇنى تاڭەرتەڭ ودەسسا وبلىستىق اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى پولكوۆنيك ماكسيم مارچەنكو ۋكراين اسكەرى «موسكۆا» كرەيسەرىن كەمەگە قارسى قولدانىلاتىن «نەپتۋن» قاناتتى زىمىراندارىمەن اتىپ, وعان ايتارلىقتاي زيان كەلتىرگەنىن حابارلادى. «شەكاراشىلارىمىز كەمەنى زمەينىي ارالىنان كەيىن بارۋعا ءتيىس جەرگە جىبەردى», دەپ جازدى م.مارچەنكو.
ەستەرىڭىزدە بولسا, ۋكرايناداعى قاقتىعىس باستالعاندا زمەينىي ارالىن قورعاپ تۇرعان ۋكراينا شەكاراشىلارىنىڭ رەسەيلىك كەمەمەن راتسيا ارقىلى سويلەسكەنى تاراعان ەدى. وندا اسكەريلەر كرەيسەردىڭ كەتۋىن ادەپسىز سوزبەن جەتكىزەدى. ۋكراينا تاراپىنىڭ حابارلاۋىنشا, وسى وقيعاعا باستى سەبەپكەر – «موسكۆا» كەمەسى.
كرەيسەردىڭ وتقا ورانعانى تۋرالى اقپاراتتى ۋكراينا پرەزيدەنتى كەڭسەسى باسشىسىنىڭ كەڭەسشىسى الەكسەي ارەستوۆيچ تە تىلگە تيەك ەتتى. «ەكى ماتروس دۇرىس ەمەس جەردە تەمەكى شەككەن نەمەسە تاعى دا قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاماعان سەكىلدى. ايتەۋىر بەلگورود ۇرىنعان ساتسىزدىك سەكىلدى «موسكۆانىڭ» دا جولى بولمادى», دەپ مىسقىلدادى ا.ارەستوۆيچ.
الدا-جالدا «موسكۆا» كرەيسەرىنىڭ «نەپتۋن» قاناتتى زىمىراندارىمەن اتقىلانىپ, سۋعا باتىرىپ جىبەرىلگەنى جونىندەگى اقپارات راستالسا, بۇل رەسەي فلوتىنىڭ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى ەڭ ۇلكەن شىعىنى سانالماق. سول كەزدە «مارات» لينكورىنا نەمىس ۇشاقتارى شابۋىل جاساپ, ايتارلىقتاي زارداپ كەلتىرگەن-تۇعىن.
«1164 اتلانت» زىمىراندى كرەيسەرلەرىنىڭ ساناتىنا كىرەتىن «موسكۆا» – رەسەي اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ ەكىنشى قۋاتتى كەمەسى. (ەڭ قۋاتتى كەمە سولتۇستىك فلوتقا تيەسىلى «پەتر ۆەليكي» اتومدىق زىمىران كرەيسەرى). جالپى, «موسكۆا» 1982 جىلدان باستاپ قولدانىسقا بەرىلگەن. العاشقىدا ونى «سلاۆا» دەپ اتادى. 1996 جىلى «موسكۆا» دەگەن اتاۋدى يەلەندى. ونىڭ ەكيپاج قۇرامى – 510 ادام. ءبىر ايعا جۋىق پورتقا كىرمەستەن تەڭىزدە ءجۇزىپ جۇرۋگە قابىلەتتى.
كرەيسەردىڭ قولدانىسقا بەرىلگەنىنە ۇزاق ۋاقىت وتپەسە دە «موسكۆا» ەسكى كەمە سانالادى. ءتىپتى 2018 جىلى ونى قولدانىستان شىعارۋ جونىندە اڭگىمە ايتىلعان بولاتىن. بىراق كەمەنىڭ قوزعالتقىشتارىنا كۇردەلى جوندەۋ جاسالىپ, قايتادان تەڭىزگە جىبەرىلدى.
قازىرگى تاڭدا رەسەي اسكەر-تەڭىز كۇشتەرىندە «اتلانت» كرەيسەرىنە جاتاتىن ءۇش كەمە بار. سونىڭ ەڭ ۇلكەنى دە وسى «موسكۆا». ول كەمەگە قارسى 16 «ۆۋلكان» زىمىرانىمەن جاراقتانعان. ونى نەگىزىنەن كەمەگە قارسى شابۋىلعا قولدانادى. دەسەك تە, جەردەگى نىسانالاردى جويۋ, دەسانتقا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن دە پايدالانىلۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار كەمەدە ۇزاق قاشىقتىققا ۇشاتىن س 300 ف «فورت» زەنيتتىك جۇيەسى, قىسقا قاشىقتىقتاعى اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس جۇيەلەرى, ءارتۇرلى زەنيتتىك ارتيللەريالىق جۇيەلەرى بار.
باتىس ساراپشىلارى «موسكۆا» تۋرالى بىرجاقتى پىكىر ايتۋعا ءالى ەرتە دەپ ەسەپتەيدى. BBC اگەنتتىگىنە سۇحبات بەرگەن ساراپشىلار ۋكراينانىڭ كرەيسەردى اتىپ-اتپاعانى ماڭىزدى ەمەس دەپ سانايدى. ويتكەنى «موسكۆا» – جەرورتا تەڭىزى فلوتىنىڭ فلاگمانى, رەسەي اسكەر-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ ەكىنشى قۋاتتى كەمەسى. وعان زاقىم كەلۋى ۋكريانا اسكەرىنىڭ رۋحىن كوتەرىپ تاستاماق.
«كەمە – «قارا تەڭىزدەگى رەسەيلىك تەڭىز كۇشتەرىنىڭ سيمۆولى». سوعىس باستالعالى بەرى «موسكۆا» ۋكرايناعا تىكەندەي قادالعان ەدى. سوندىقتان وعان كەلگەن زارداپتى كورۋ ۋكراين جاۋىنگەرلەرىن ءبىر جەلپىنتىپ تاستايدى», دەيدى رەسەي تەڭىز زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى مايكل پەتەرسەن ۆۆس-گە بەرگەن سۇحباتىندا.
وسىلايشا, «موسكۆا» ۋكرايناداعى سوعىستا قيراعان ەكىنشى ۇلكەن كەمەگە اينالدى. بۇعان دەيىن بەرديانسك كەنتىنىڭ پورتىندا رەسەيدىڭ «ورسك» دەپ اتالاتىن دەسانت تاسىمالداۋعا ارنالعان كەمەسى سۋعا كەتكەن بولاتىن. بۇل دەسانتتان بولەك, 20-عا جۋىق تانك, 40 شاقتى بروندالعان كولىك تاسىمالداي الادى.
تاراپتاردىڭ كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنە سۇيەنىپ ءبىر جاقتى كەسىپ-ءپىشىپ پىكىر ايتۋ قيىن. سوعان قاراماستان «موسكۆانىڭ» ورتەنگەنىن ۋكراينا دا, رەسەي دە راستاپ وتىر. ەندەشە, قارا تەڭىز فلوتى ايتارلىقتاي شىعىنعا ۇشىرادى دەپ ايتا الامىز. ەندىگى جەردە اسكەري كەمەلەر نىساناسىن اتقىلاۋ ءۇشىن جاعالاۋعا جاقىن كەلۋىنە تۋرا كەلەدى. مۇنداي جاعدايدا ۋكراينا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ولاردى زىمىرانمەن اتقىلاۋ قابىلەتى ارتپاق.
وسى ورايدا ۋكرايناداعى باسقا دا جاڭالىقتارعا ورالساق. اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن اتالعان ەلگە 800 ميلليون دوللارعا تەڭ اسكەري كومەك كورسەتىلەتىنىن حابارلادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تاراتقان مالىمىتتەرگە سۇيەنسەك, ۋكرايناعا ناقتى قانداي قارۋ جىبەرەتىنى تالقىلانىپ جاتقان كورىنەدى.
پەنتاگوننىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا كيەۆ تانكىگە قارسى «جاۆەلين» زىمىراندارىن, كاميكادزە دروندار, سونداي-اق اۋىر تەحنيكا دا الماق. اتاپ ايتقاندا, اۋعانستانعا جونەلتىلۋگە ءتيىس 11 مي-17 تىكۇشاعى جىبەرىلەدى. سونداي-اق 18 گاۋبيتسا, زەنيتتىك جانە ارتيللەرياعا قارسى رادارلار, 200 برونەترانسپورتەر, 100 جول تالعامايتىن كولىك, حيميالىق, بيولوگيالىق جانە رادياتسيالىق شابۋىلداردان قورعاۋعا ارنالعان جابدىق بار.
فينليانديا مەن شۆەتسيا ناتو-عا كىرۋ ماسەلەسىن جەدەلدەتۋگە كىرىستى. رەسەي اتالعان مەملەكەتتەر مۇنداي قادامعا بارا قالسا, كرەمل بيلىگى بالتىق جاعالاۋىندا شارالار قابىلدايتىنىن ەسكەرتتى.
«بالتىق جاعالاۋىندا يادرولىق قارۋسىز مارتەبە تۋرالى اڭگىمە ەندى قوزعالمايدى. تەپە-تەڭدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك. فينليانديا مەن شۆەتسيا تاراپى ناتو-عا قوسىلۋعا ۇلكەن قادام جاسادى. رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسىپ كىرۋى ەۋروپانىڭ «قاۋىپسىزدىك لاندشافتىن» جانە سولتۇستىك ەۋروپا ەلدەرىندەگى «كۇردەلى تۇردە قالىپتاسقان سانانى» وزگەرتتى دەپ مالىمدەدى», دەدى دميتري مەدۆەدەۆ.
ليتۆا پرەمەر-ءمينيسترى ينگريدا سيمونيتە ۆ.مەدۆەدەۆتىڭ سوزدەرىن «جاڭالىق ەمەس» دەپ ەسەپتەيتىنىن جەتكىزدى. ليتۆانىڭ قورعانىس ءمينيسترى ارۆيداس انۋساۋسكاستىڭ ايتۋىنشا, رەسەي كالينينگرادتا يادرولىق قارۋىن ساقتاپ قالعان.
ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆولوديمير زەلەنسكي الەم ەلدەرىن مۇناي ەمبارگوسىن ەنگىزۋگە شاقىردى. «بىرىنشىدەن, بىزگە مۇناي ەمبارگوسى قاجەت. ەۋروپانىڭ بۇكىل ەلى رەسەيدىڭ وتىنىنان باس تارتۋعا دايىن. ەۋروپالىق وداق رەسەيدىڭ اسكەري ماشيناسىنا دەمەۋشىلىك كورسەتۋدى توقتاتۋى كەرەك», دەدى ول.
ۇلىبريتانيا ۇكىمەتى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى بوسقىندارمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قۇرعان ەكى ۆيزا سحەماسى بويىنشا ۋكراينادان ۇلىبريتانياعا شامامەن 16 400 ادام كەلگەنىن حابارلادى. بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى كەڭەسىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس 24 اقپاننان بەرى ۋكراينادان شەتەلگە بوسقان ادام سانى 5 ملن-عا جۋىقتاپ قالعان.
حاركوۆ وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى بەيسەنبى كۇنى رەسەيدىڭ قالانى اتقىلاۋى كەزىندە ءتورت بەيبىت تۇرعىنى قازا تاۋىپ, 10-ى جارالانعانىن حابارلادى. ۋكراينا كۇشتەرى حاركوۆ وبلىسىنداعى يزيۋم قالاسىندا كوپىردەن ءوتىپ بارا جاتقان اسكەري تەحنيكالاردى قيراتقان.