ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنا قاتىستى كەلىسىم ماقۇلداندى. سونداي-اق وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا قاتىستى زاڭ جوباسى جۇمىسقا الىندى.
«قۇجات وتباسىلىق ساياسات ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. مەملەكەتتىك وتباسىلىق ساياسات ۇعىمىن اشۋ بويىنشا نورمالار ەنگىزىلدى. ۇكىمەتتىڭ, ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرى ناقتىلانادى. مەملەكەتتىك وتباسىلىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جان-جاقتى ءوزارا ءىس-قيمىل تەتىكتەرىن بەكىتۋ ۇسىنىلادى. وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ, وتباسى تۇرمىستىق قاتىناستار سالاسىنداعى ستاتيستيكالىق مونيتورينگ ەنگىزۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەندەرگە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ ءتارتىبىن رەتتەۋ كوزدەلەدى», دەدى بايانداما جاساعان دەپۋتات ءجاميلا نۇرمانبەتوۆا.
زاڭ جوباسىنا قاتىستى ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ تا پىكىر ءبىلدىردى. سپيكەر بۇل زاڭ جوباسى بىلتىر دا ماجىلىستە قارالعانىن ەسكە سالىپ, قوعامدا قىزۋ پىكىرتالاس تۋعىزعانىنا نازار اۋداردى. «كەيبىر نورمالارعا جۇرتشىلىق نارازىلىق ءبىلدىردى. سوندىقتان زاڭ جوباسى كەرى قايتارىلىپ الىندى. ەندى, ەلدىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ, قايتا پىسىقتالعان زاڭ جوباسىن جۇمىسقا قابىلدادىق. قۇجاتتا بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلە, نورما بار. سوندىقتان بۇل جۇمىسقا مۇقيات قاراۋىمىز كەرەك. جاۋاپتى كوميتەت جانە جۇمىس توبى وسى ماسەلەنى قاراعاندا, كەزىندە وسى زاڭ جوباسىن سىناعان ازاماتتاردى شاقىرىپ, تاعى دا ولاردىڭ پىكىرىن تىڭداپ, ەسكەرۋگە ءتيىس», دەدى ە.قوشانوۆ.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇركى اكادەمياسى اراسىنداعى تۇركى اكادەمياسىن ورنالاستىرۋدىڭ شارتتارى مەن ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. بۇل ماسەلە جونىندە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ بايانداما جاسادى.
«حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىن قۇرۋ قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن 2009 جىلى وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ IX سامميتىندە كوتەرىلگەن بولاتىن. سودان كەيىن تۇركى اكادەمياسى 2010 جىلى تۇركى الەمىن زەرتتەۋ عىلىمي ورتالىعى رەتىندە جۇمىس ىستەدى. 2014 جىلى حالىقارالىق مارتەبەگە يە بولدى.
اكادەميانىڭ باستى ماقساتى – تۇركى تىلدەرىن, ادەبيەتىن جانە مادەنيەتىن ساقتاۋعا, دامىتۋعا جانە تانىمال ەتۋگە باعىتتالعان تۇركولوگيا سالاسىنداعى زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋ. قازىرگى تاڭدا اكادەمياعا مۇشەلىككە قازاقستاننان باسقا قىرعىزستان, ازەربايجان جانە تۇركيا ەلدەرى ەنىپ وتىر. ال ماجارستان باقىلاۋشى مارتەبەسىنە يە», دەدى اسحات ايماعامبەتوۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اكادەميانىڭ شتاب-پاتەرى نۇر-سۇلتان قالاسىندا ورنالاسقاندىقتان, كەلىسىمنىڭ ماقساتى – ەلىمىزگە جۇمىس ىستەۋ كەزەڭىندەگى تۇركى اكادەمياسىنىڭ مارتەبەسىن, ونىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن يممۋنيتەتتەرىن ايقىنداۋ. «اكادەميادا 17 ادام جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە ەكى قىزمەتكەرى شەتەل ازاماتتارى. كەلىسىم كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن اكادەميانىڭ جەرگىلىكتى جانە شەتەلدىك قىزمەتكەرلەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە اككرەديتتەۋدەن وتۋگە ءتيىس. اكادەميا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن, كىتاپتار مەن جۋرنالدار شىعارۋمەن اينالىسادى. تۇركى ەلدەرىنىڭ اتاقتى عالىمدارىنا حالىقارالىق فورۋمدار مەن كونفەرەنتسيالار وتكىزۋدە, تۇركولوگيا بويىنشا عىلىمي جۇمىستار جۇرگىزۋدە بۇگىنگى كۇنى ۇلكەن بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەدى. تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ۇيىمىنا قاتىسۋشى ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ جانە قازاقستاننىڭ تۇركى الەمىندەگى ءرولىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن نازارعا الا وتىرىپ, اتالعان زاڭ جوباسىن قاراستىرۋلارىڭىزدى سۇرايمىن», دەدى مينيستر.
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى زاڭ جوباسى ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. زاڭ جوباسى بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىن قۇقىقتىق رەتتەۋ ءۇشىن جانە پرەزيدەنتتىڭ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىندە بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن.
دەپۋتاتتار بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تىزبەسىن, ولاردىڭ قۇزىرەتى مەن وكىلەتتىكتەرىن ناقتىلاۋ, پاتوگەندى جانە ونەركاسىپتىك ميكروورگانيزمدەردىڭ ۇلتتىق كوللەكتسيالارىن بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن قالىپتاستىرۋ, جۇرگىزۋ جانە كۇتىپ-ۇستاۋ بويىنشا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلەتتىكتەرىن بەكىتۋ سياقتى باسقا دا بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزدى. ايتا كەتۋ كەرەك, دەپۋتاتتار بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى زاڭ جوباسىمەن جۇمىستا 14 زاڭنامالىق اكتىگە, ونىڭ ىشىندە 3 كودەكسكە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزدى.
وتىرىستا Amanat پارتياسىنىڭ ءتىزىمى بويىنشا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ قاۋلىسىمەن كونستانتين اۆەرشين ءماجىلىس دەپۋتاتى بولىپ تىركەلىپ, انت بەردى. سونداي-اق كونستانتين اۆەرشين حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى.
جالپى وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتى مۇحتار ەرماننىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداندى. وسى رەتتە كونستيتۋتسيانىڭ 57 جانە 58-باپتارىنا سايكەس پالاتا توراعاسىنىڭ ۇسىنۋىمەن پارلامەنتتىڭ ءار پالاتاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ ەكى مۇشەسىن قىزمەتكە تاعايىنداي الادى.
وسىعان بايلانىستى, پالاتا توراعاسى بۇل قىزمەتكە مۇحتار ەرماننىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىنىپ, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى قىزمەتىنە تاعايىنداۋ تۋرالى قاۋلى قابىلدادى.
جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. دەپۋتات ەرلان سايروۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا جولداعان ساۋالىندا قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن قوزعادى. «قازىرگى وتە كۇردەلى گەوساياسي جاعداي ەلىمىزدىڭ ىشكى ساياساتىنىڭ كوپتەگەن اسپەكتىسىن قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى. وسىناۋ تەرەڭ ماسەلەنىڭ ءبىرى ءتىل ساياساتى, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋ پروبلەماتيكاسى. مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋ, وعان باۋلۋ ىجداعاتتى تۇردە بولا وتىرىپ, ءوزارا سىيلاستىق, باۋىرلاستىققا اكەلۋى قاجەت. مەملەكەتتىك ءتىل قوعامنىڭ ىنتىماعىنىڭ, بىرلىگىنىڭ سيمۆولىنا اينالۋى وزەكتى. وسى تۇرعىدا, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋدىڭ باعدارلامالارىنىڭ تيىمدىلىگى, ءتىل ۇيرەنۋشىلەرگە ناقتى كومەك جاساۋعا قابىلەتتىلىگى تۇرعىسىنان اۋديت جۇرگىزۋ وتە ماڭىزدى», دەدى دەپۋتات.
وسى ورايدا مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋگە باعىتتالعان قارجى قايدا, قالاي جۇمسالىپ جاتقانىن انىقتاۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋگە باعىتتالعان وقۋ-ۇيرەتۋ باعدارلامالارىنىڭ تيىمدىلىگىنە ساراپتاما جاساۋ قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
دەپۋتات فاحريددين قاراتاەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا ەل وڭىرلەرىندە ساپاسىز سالىنعان ۇيلەردى تەكسەرۋدى سۇرادى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىندار مەملەكەت تاراپىنان حالىققا بەرىلگەن تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسىنىڭ ساپاسى ناشارلىعىنا نارازىلىق بىلدىرگەن. «ونداعان جىلدار بويى كەزەك كۇتىپ, باسپاناعا ارەڭ قول جەتكىزگەن تۇرعىنداردىڭ وكپەسى قارا قازانداي. ويتكەنى ۇيلەرىنىڭ شاتىرىنان سۋ سورعالاپ, كىرپىشى قۇلاعان, قابىرعاسى جارىلىپ, كوتەرىلىپ, ەدەنى وپىرىلعان, سىرتى تۇسە باستاعان. وبلىستار بويىنشا ساپاسىز سالىنعان ۇيلەردەن مىسال كەلتىرسەك. شىمكەنت قالاسىنداعى «تۇران-2» جانە «اسار» شاعىناۋداندارىنداعى تۇرعىندار ءتيىستى مەكەمەلەرگە شاعىمدانىپ, نارازىلىقتارىن ءبىلدىردى. وسكەمەن قالاسىندا 2018 جىلى سالىنعان جانە 2020 جىلعى بەسقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. 2021 جىلى ماۋسىمدا پاۆلوداردا قۇرىلىسى بىتپەگەن تورتقاباتتى ءۇي قۇلاعان. كەشە عانا 22 ناۋرىزدا نۇر-سۇلتان قالاسىندا Sat City تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ «س» بلوگىندا پودەزدىڭ توبەسى وپىرىلىپ ءتۇستى. قۇدايدىڭ قۇدىرەتىمەن ادامدار شىعىپ ۇلگەرگەن. وسىنداي فاكتىلەر باسقا وڭىرىندە دە كەزدەسەدى», دەدى ف.قاراتاەۆ.
دەپۋتات ساپاسىز ۇيلەردىڭ باسىم بولىگى «نۇرلى جەر» جانە باسقا دا مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا سالىنعانىنا جانە يپوتەكا ارقىلى الەۋمەتتىك وسال توپتاعى ازاماتتارعا بەرىلگەنىنە نازار اۋداردى. «باستاپقىدا قۇرىلىسقا بەرىلگەن كەپىلدەمە اياسىندا جوندەپ بەرىپ وتىراتىن مەردىگەرلەر مەرزىم اياقتالعان سوڭ ات-تونىن الا قاشادى. وكىنىشكە قاراي, اتالعان تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىندە قانشاما حالىق جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ امالسىز ءومىر سۇرەدى. ەرتەڭ وسى ۇيلەر قۇلاسا بۇعان كىم جاۋاپتى بولماق؟ بۇل – وتە وزەكتى جانە كەزەك كۇتتىرمەس ۇلكەن ماسەلە. جوعارىداعى ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىن ەسكەرىپ, رەسپۋبليكالىق كوميسسيا قۇرۋدى, ونىڭ قۇرامىنا قوعام بەلسەندىلەرىن جانە تۇرعىن ءۇي الۋشىلاردى ەنگىزۋدى ۇسىنامىز. سونىمەن قاتار بارلىق وبلىستاعى, قالاداعى پروبلەمالىق تۇرعىن ۇيلەردى قايتا تەكسەرۋدەن وتكىزىپ, ۇيلەردە تۇرۋ قاۋىپسىزدىگىن, اپاتتىق دەڭگەيىن انىقتاۋ كەرەك», دەدى ف.قاراتاەۆ.
دەپۋتات امانعالي بەردالين قازاقستاننىڭ ۇن ەكسپورتى كولەمىنىڭ تومەندەۋىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇعان باستى سەبەپ – يمپورتتاۋشى ەلدەردىڭ (وزبەكستان, تاجىكستان, قىرعىزستان) تاريفتىك ەمەس رەتتەۋ شارالارىن جانە قازاقستاندىق ۇننىڭ اكەلىنۋىن تەجەۋ بويىنشا كەدەرگىلەردى قولدانۋى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ۇن ەكسپورتىنىڭ ۇشتەن ەكى بولىگى, ياعني 1,152 ميلليون تونناسى اۋعانستانعا جىبەرىلەدى. وعان قوسا اۋعانستان قازاقستان استىعىن ساتىپ الىپ, ونى وزبەكستانعا وڭدەۋگە اكەلىپ, كەيىننەن توللينگتىك وپەراتسيالار اياسىندا اۋعانستانعا ۇندى قايتا ەكسپورتتايتىن كورىنەدى. وسىعان بايلانىستى دەپۋتات بىرقاتار ماسەلەگە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ نازارىن اۋداردى.
گۇلنار بيجانوۆا اۋىلعا بىلىكتى مامانداردى دايارلاۋعا قاتىستى ۇسىنىس ايتتى. دەپۋتات كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, جىل سايىن مەكتەپتىڭ 21 مىڭعا جۋىق تۇلەگى كاسىبي جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسە المايدى. ناتيجەسىندە, جاستاردىڭ بۇل ساناتى جۇمىسسىزدار مەن مارگينالداردىڭ قاتارىن تولىقتىرادى. ولاردىڭ كوپشىلىگى كريمينالدىق جانە ەكسترەميستىك توپتاردىڭ ىقپالىنا تۇسەدى.
«قازىرگى ۋاقىتتا «اۋىل شارۋاشىلىعى جانە بيورەسۋرستار» جانە «ۆەتەريناريا» باعىتتارى بويىنشا ستۋدەنتتەردى قابىلداۋدى كونكۋرس ناتيجەسىندە, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن ورنالاستىراتىن بارلىق جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ىسكە اسىرادى. وسىلايشا, مامانداردى دايارلاۋدى بەيىندى ەمەس ۋنيۆەرسيتەتتەر جۇزەگە اسىرادى, بۇل ءبىلىم ساپاسىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى.
ءبىز وسى باعىتتار بويىنشا بولىنەتىن مەملەكەتتىك تاپسىرىستى جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى, بەيىندى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ اراسىندا عانا كۆوتالاۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىنامىز. نىسانالى ورىندارعا يە بولا وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارى ماقساتتى جانە الدىن الا كاسىپتىك باعدار بەرۋ جۇمىسىمەن اينالىسا الادى جانە اۋىلدا جۇمىسقا ورنالاسۋ پەرسپەكتيۆاسىمەن ءدال وسى مۇددەلى جاستاردى قابىلداي الادى», دەدى گ.بيجانوۆا.
وسى ورايدا دەپۋتات پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ە.توعجانوۆقا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ەرەكشە مارتەبەسى جوق جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءۇشىن ماگيسترانتتاردى وقىتۋعا جۇمسالاتىن ورتاشا شىعىستاردى قايتا قاراۋدى ۇسىندى. سونداي-اق ولاردى ەرەكشە مارتەبەسى بار جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماگيسترانتتارى دەڭگەيىنە دەيىن ارتتىرۋعا كەڭەس بەردى.
بۇدان كەيىن تاعى دا بىرنەشە دەپۋتات ءتيىستى مەكەمەلەر باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.