حانس كليۋگە: قازاقستان مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتى نىعايتۋدا ۇلگى كورسەتۋدە

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيى­­مىنىڭ ەۋروپالىق ايماقتىق بيۋرو­سىنىڭ باسشىسى حانس كليۋگەنىڭ قازاق­ستانعا ارنايى كەلۋىنىڭ ءمانىسى بار. 2016 جىلى ددۇ مەن قازاقستان بىرى­گىپ, ەلىمىزدە ددۇ ەۋروپالىق العاش­قى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ورتالىعىن قۇرعان بولاتىن. ەندى مىنە, اراعا التى جىل سالىپ, ددۇ ەۋروپالىق بيۋروسى مەن قازاقستاننىڭ بىرلەسكەن ارەكەتىنىڭ قورىتىندىسىن شىعاراتىن ۋاقىت كەلدى. حانس كليۋگەنىڭ وسى ساپارىندا ددۇ-نىڭ قازاقستانداعى مە­دي­تسينالىق­-سانيتارلىق العاشقى كومەك جونىندەگى دەمونستراتسيالىق پلاتفورماسىن قۇرۋ كوزدەلىپ وتىر. ايتا كە­تەر­­لىگى, ددۇ مساك جۇيەسىندەگى وزىق تاجىريبەلەردى كورسەتۋ ءۇشىن ۇزدىك الاڭ رەتىندە قازاقستاندى تاڭدادى. وسى سا­پاردا لاۋازىمدى تۇلعا الماتى وب­لىسى ەڭبەكشىقازاق اۋدانى ەسىك قالا­سىن­داعى اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ نى­سانىن كوردى. دوكتور حانس كليۋگە دەمونستراتسيالىق پلاتفورما ۇلگىسىندە, اسىرەسە اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدا مساك-تىڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرىن ىلگە­رى­لەتۋ جونىندەگى قازاقستاننىڭ كۇش-جى­گە­رى­نە تاڭدانىسىن ءبىلدىردى.

«ەلدى مەكەندەردە دەنساۋلىق ساقتاۋ قىز­مەتتەرىنە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. بۇل – دەنساۋلىق ساق­تاۋ­دىڭ جاڭا ءداۋىرى. ول تۇراقتى دامۋ ماق­ساتتارىنا جانە ددۇ ەۋروپالىق باع­دارلاماسىنا وتە جاقىن», دەدى حانس كليۋگە.

ددۇ وكىلى قازاقستاننىڭ مەدي­تسي­نا­لىق-سانيتارلىق العاشقى كومەكتى نىعايتۋداعى تۇجىرىمدامادان ءىس-قي­مىل­عا كوشۋ جونىندەگى مىسالى مساك ۇلتتىق قىزمەتتەرىن دامىتۋدا باسقا ەل­دەرگە جاردەمدەسۋگە باعىشتالعانىن اتاپ ءوتتى. ددۇ ەۋروپالىق ايماقتىق بيۋ­روسىنىڭ باسشىسى مەن ەلىمىزدىڭ دەن­­ساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الدىمەن س.اس­فەندياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ ستۋ­دەنت­تەرىمەن ء«بىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەمىزدىڭ بولاشاعى: مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك ءۇشىن بەدەل, قۇلشىنىس, قۇزىرەتتىلىك» تاقىرىبىندا كەزدەسۋ وتكىزدى.

«مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك كوپ ەل ۇمتىلىپ وتىرعان دەنساۋ­لىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق ماقسات­ىنا قول جەتكىزۋدىڭ كىلتى. ياعني بۇل – حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرىمەن جاپپاي قامتۋعا كوشۋ, اۋرۋلاردى اسقىندىرماي انىقتاۋعا جانە ەمدەۋگە باسا نازار اۋدارۋ ارقىلى تەڭسىزدىكتى ازايتۋ, جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردان بولاتىن مەزگىلسىز ءولىم-ءجىتىمدى ازايتۋ», دەدى مارتەبەلى مەيمان.

ددۇ وڭىرلىك بيۋروسىنىڭ ديرەكتورى الەم تەز وزگەرەتىن كەزەڭدە پروگرەسس پەن ترانسفورماتسياداعى جاستاردىڭ جەتەكشى ءرولىن ەرەكشە اتاي كەلە: «جاستاردىڭ قاتىسۋى قازىرگى ءىس-ارەكەتتەرىمىزدىڭ ۇر­پاق­تىڭ بولاشاق قاجەتتىلىكتەرى جانە ماق­سات­تارعا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىنە كە­­پىل­دىك بەرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە, قا­ۋىپ­سىز جانە ءادىل قوعامنىڭ نەگىزى», دەدى.

ا.عينيات ستۋدەنتتەرگە قازاقستانداعى مەديتسينالىق العاشقى كومەكتىڭ دا­مۋى­نىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرى تۋرالى باياندادى. بۇگىندە مساك ۇيىمدارىندا 12 مىڭ­نان استام ۋچاسكە جۇمىس ىستەسە, وندا 9 مىڭ جالپى پراكتيكالىق دارى­گەر پاتسيەنتتەردى قابىلدايدى. دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ ءمينيسترى 1998 جىلى وتبا­سىلىق دارىگەرلەردى دايىنداۋ مەن ونى ەلدە جاپپاي ەنگىزۋ باستالعانىن, 2010 جىلى مساك-قا الەۋمەتتىك جانە پسيحولوگيالىق قىزمەتتەردى ەنگىزۋ ۇلكەن جەتىستىك بولعانىن ەسكە ءتۇسىردى. 2014 جىلى پاتروناجدىق قىزمەتتىڭ امبەباپ پروگرەسسيۆتى مودەلى, 2018 جىلى سوزىلمالى ينفەكتسيالىق ەمەس اۋرۋلارى بار ادامداردى قولداۋعا ارنالعان اۋرۋ­­لاردى باسقارۋدىڭ باعدارلامالارى ەنگى­زىلگەن. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ اي­تۋىنشا, بار­لىق قولدانىستاعى جانە جا­ڭادان قابىل­داناتىن شارا حالىق­قا, ونىڭ ىشىندە شال­عاي اۋىل تۇر­عىن­دا­رىنا مەديتسينالىق قىز­مەت­تەر­­دىڭ قول­جەتىمدىلىگىن قامتا­ما­سىز ەتۋى ءتيىس. سون­داي-اق ەلىمىزدە گەرون­تولو­گيا­لىق ۋچاسكەلەردى ەنگىزۋ دە جوس­پار­لاپ وتىر. مينيستر پاندەميا كەزىندە ۇلكەن اۋىرتپالىق مساك دەڭگەيىنە تۇسكەنىن ەسكە سالدى. مەديتسينا قىز­مەت­كەرلەرىن ماتەريالدىق قولداۋ مەن دارى­گەر ماماندىعىنىڭ مارتەبەسىن ارت­تىرۋدىڭ ناقتى شارالارى تۋرالى ايتا كەلە جىل سايىنعى دارىگەرلەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋدى ەسكەرە وتىرىپ, 2023 جىلى 550 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ قاراستىرىلعانىن, بۇل ەكونوميكا بويىنشا ورتاشا جالاقىمەن سالىستىرعاندا 2,5 ەسە جوعارى ەكەندىگىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار ستۋدەنتتەرگە ارنالعان گرانت پەن ستيپەنديا كولە­مىن ارتتىرۋ, اۋىلدىق جەرگە جۇمىس ىستەۋگە كەلگەن مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىنىڭ تۇلەكتەرى ءۇشىن الەۋمەتتىك پا­كەتتى جاقسارتۋ ماسەلەلەرىن قوزعادى. مي­نيستر كەزدەسۋدى قورىتىندىلاي وتىرىپ, قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىمەن بىرلەسىپ, مساك-تىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتتەرىن قامتاماسىز ەتۋدەگى جەتەكشى ۆەكتور بولۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

سونداي-اق ددۇ ەۋروپالىق ايماق­تىق بيۋروسى مەن قازاقستاننىڭ العاش­قى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات قازاقستانعا دا, الەمدىك قوعامداستىققا دا دەنساۋلىق ساق­تاۋدىڭ بولاشاعى ماڭىزدى ەكە­نىن اتاپ ءوتتى. ويتكەنى تۇراقتى دامۋ سالا­سىنداعى №3 ماقسات بارلىق ادام­نىڭ دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتىن نىعايتۋ قاجەتتىلىگىن بىلدىرەدى. ول ددۇ ەلدىك كەڭ­سەسىنىڭ قازاقستان ۇكىمەتىمەن ناتي­جە­لى ىنتىماقتاستىعى تۋرالى بايان­داپ, قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ وزەك­تى ماسەلەلەرىن شەشۋدە تەحنيكالىق, كون­سۋلتاتسيالىق جانە ادىسنامالىق قول­داۋ­دىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. دۇ­نيە­جۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنا پاندەميا كەزىندە مەديتسينالىق قۇرالدار مەن جابدىقتار, تەستتەر, اقپاراتتىق ماتەريالدار, جەكە قورعانىس قۇرالدارى تۇرىندە كورسەتىلگەن تەحنيكالىق جانە گۋمانيتارلىق كومەك ءۇشىن العىسىن ءبىل­دىر­دى.

ا.عينياتتىڭ ايتۋىن­شا, كوروناۆيرۋسپەن كۇرەستىڭ قيىن كەزەڭدەرىندە ددۇ قولداۋىمەن دەن­ساۋلىق ساقتاۋدىڭ 6 مىڭداي ۇلتتىق مامانى وقىتىلعان.

«بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ەمدەلۋشىگە جانە ادامدارعا باعدارلانۋى ءتيىس. ءبىز مۇنداي مودەلدەردى كورەمىز. مساك جۇيەسى ءىس جۇزىندە پاتسيەنتتەردى اۋرۋلاردى باسقارۋ باعدارلامالارىنا تارتۋ جاعىنا قاراي وزگەرەدى, وندا ناۋ­قاس پەن دارىگەر ءوز كۇش-جىگەرىن بى­رىك­­­تىرەدى. بۇل ءۇشىن ءموبيلدى قو­سىم­شا­لار­دى, دەنساۋلىق جاعدايىن باقى­لاۋ­عا ارنالعان جابدىقتى پايدالانامىز. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – پاتسيەنتتەر ءۇشىن ءوز حال-جاعدايىن دۇرىس باقىلاۋعا, دارىگەرلىك تا­عايىنداۋلاردى ۇستانۋعا ىنتالاندىرۋ», دەدى مينيستر.

ددۇ ەاب ديرەكتورى حانس كليۋگە سوڭعى ەكى جىلدا ددۇ-نىڭ العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك جونىن­دە­گى ەۋروپالىق ورتالىعى ءوزىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن الەمنىڭ وزگەرىپ جات­قان قاجەتتىلىكتەرىنە بەيىمدەي وتى­رىپ, ءوز جۇمىسىنىڭ قارقىنىن ەداۋىر ارت­تى­رۋعا قول جەتكىزگەنىن اتادى. ال­عاش­قى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ددۇ-نىڭ كۇن تارتىبىندە باستى ورىندا تۇر. پاندەمياعا بايلانىس­تى ەۋروپانىڭ بار­لىق ەلى مەديتسينالىق-ساني­تا­ر­لىق العاشقى كومەكتىڭ بۇرىن­عى­دان دا ما­ڭىز­دى ەكەنىن مويىندادى.

2020-2021 جىلدارى ەلىمىزدە 93 مە­دي­تسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك ورتالىعى اشىلعان. سونىمەن قاتار 2025 جىلعا قاراي 500-گە جۋىق مساك نىسانىن سالۋ جانە اشۋ جوسپاردا بولسا, ونىڭ ىشىندە 420-سى اۋىلدىق جەردە پايدا بولادى. سونداي-اق 350 مساك نىسانى كۇردەلى جوندەۋدەن وتەدى. مەديتسينالىق ۇيىمداردى قارجى­لان­دى­رۋ بىرىڭعاي تاريفتەر جۇيەسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

«ددۇ-نىڭ مساك جونىندەگى ەۋ­رو­پا­لىق ور­تالىعىنىڭ سوڭعى ەكى جىل­دا­عى جۇ­مىس ناتيجەلەرىن ۇسىنىپ وتىر­عا­نى­مىزعا قۋانىشتىمىز. COVID-19 پان­دەمياسى كەزىندە ەلدەر ال­عاش­قى مە­دي­تسينالىق-سانيتارلىق كومەك­تىڭ شىنايى الەۋەتىن تولىعىمەن ءتۇ­سىندى. ءبىز تەحنيكالىق ساراپتاماعا نەگىزدەلگەن پان­دەميا كەزىندەگى ەلدەردىڭ ءىس-ارە­كەت­تە­رى مەن تۇجىرىمداعان ساباق­تا­رىن جيناقتاپ بىرەگەي رەسۋرستارعا بىرىكتىرە الدىق. مىسالى, اناليتيكالىق شولۋلار, ەلدىك شولۋلار, مۇشە-مەملە­كەت­تەرگە ارنالعان كەڭەستەر, «العاش­قى مە­ديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك تۋرا­لى سويلەسەيىك» توك-شوۋى, العاشقى مە­دي­تسينالىق-سانيتارلىق كومەك جۇ­مى­سىن باسقارۋ بويىن­شا ترەنينگتەر جانە تاعى باسقالارى. ور­تالىق ەۋروپالىق بارلىق 53 مۇشە-مەملەكەتتىڭ العاشقى مەديتسينالىق-ساني­تارلىق كومەك جۇيە­سىن نىعايتۋعا قول­داۋ كورسەتەدى جانە تەح­نيكالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن 20 ەلمەن تىعىز جۇ­مىس ىستەپ وتىر», دەدى ددۇ ەۋرو­پالىق ورتا­لى­عى­نىڭ العاش­قى مە­دي­تسينالىق-ساني­تار­لىق كومەك جو­نىن­دەگى كەڭسەسىنىڭ باسشىسى مەليتتا ياكاب.

ەڭ باستىسى, قازاقستان الەمگە ال­عاش­قى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كو­مەكتى نىعايتۋدا تۇجىرىمدامادان ارە­كەتكە كوشۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋدە. كەلە­سى مىندەت – باسقا ەلدەرگە وسى جەتىس­تىك­تەر جونىندە ءبىلىم مەن تاجىريبە الماسۋدان پايدا الۋىن قامتاماسىز ەتۋ. دوكتور حانس كليۋگە 2016 جىلى ددۇ مەن قازاقستان بىرلەسىپ ددۇ ەۋروپالىق العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ورتالىعىن قۇرعانىن اتاپ ءوتتى. كەيىنگى ەكى جىلدا جۇمىس ايتار­لىق­تاي قارقىن الدى.

ء«بىز ايماقتاعى 20-دان استام ەلگە مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەكتى نىعايتۋ ماقساتىندا تەحنيكالىق كەڭەس بەرۋ ارقىلى قولداۋ كورسەتەمىز. ساياسي كەڭەستەر بەرەمىز جانە ەلدەر ارا­­سىنداعى حالىقارالىق الماسۋدى ۇيىم­داس­تىرامىز. ورتالىقتىڭ كەيىنگى ەكى جىل­داعى جۇمىسىن قورىتىندىلاپ, بىر­لەس­كەن جۇمىسىمىزدى ءارى قاراي قالاي كۇ­شەي­تۋگە بولاتىنىن تالقىلادىق. ءىسى­مىز­­دى ىلگەرىلەتۋدى قولداعانى ءۇشىن قا­زاق­ستان ۇكىمەتىنە العىسىمدى بىل­دى­رە­مىن­!», دەدى ول.

الماتى