قاڭتار قاسىرەتى: سىن ساعاتتان نە تۇيدىك؟

بۇكىل ساۋالعا اشىق جاۋاپ بەرىلۋى كەرەك

وتىرىستا دەپۋتات جاناربەك ءاشىمجان دەپۋتاتتىق ساۋالىن قايتا وقىدى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقپەن كەزدەسۋدە قوعام تاراپىنان, ەلدەگى بەلسەندى ازاماتتاردان, اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىنەن «قاڭتار وقيعاسىنا قۇقىقتىق باعا قاشان بەرىلەدى؟» دەگەن سۇراق كوپ قويىلعان. «دەپۋتات رەتىندە ءبىزدىڭ قىلمىستىق ىسكە ارالاسۋعا, باعا بەرۋگە قۇقىمىز جوق. دەسەك تە, قوعام تاراپىنان قويىلعان تالاپ-تىلەكتەردى ءتيىستى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارعا جەتكىزۋگە مىندەتتىمىز. ارىپتەستەرىم وسى قاڭتار وقيعاسىنا بايلانىستى جاعدايلارعا العاشقى ساتتەردەن باستاپ بەل شەشىپ ارالاستى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءار وڭىرگە بارىپ, وقيعاعا قاتىستى ۇستالعاندارمەن, قوعام بەلسەندىلەرىمەن, ادۆوكاتتارمەن, ءىستى بولىپ جاتقانداردىڭ تۋىس­تارىمەن, وقيعا سالدارىنان زارداپ شەككەن كاسىپكەرلەرمەن, اسكەريلەرمەن كەزدەستى. قيراعان عيماراتتار مەن تەحنيكالاردى, ستراتەگيالىق نىسانداردى ءوز كوزىمەن كوردى», دەدى ج.ءاشىمجان.

دەپۋتات قاڭتاردىڭ قارالى كۇندەرى ەڭ اۋىر جاعدايلاردى باستان كەشكەن الماتى وبلىسى مەن الماتى قالاسىنا بارىپ, ءماجىلىس دەپۋتاتى رەتىندە قالىڭ بۇقارامەن جانە ءىستى بولىپ جاتقانداردىڭ تۋىستارىمەن ارنايى كەزدەسكەنىن اتاپ ءوتتى. اباقتىدا جاتقانداردىڭ اتا-انالارىنىڭ تالاپتارى بويىنشا تالدىقورعان قالاسىنداعى تەرگەۋ يزولياتورىنا بارعانىن جەتكىزدى. ء«ىستى بولىپ جاتقانداردىڭ اتا-انالارى, تۋىستارى تاراپىنان «تەرگەۋ يزولياتورلارىندا ناعىز ازاپتاۋلار, قىلمىستى كۇشپەن مويىنداتۋدىڭ ادامتوزگىسىز تۇرلەرى قولدانىلىپ جاتىر» دەگەندى العا تارتتى. بۇكىل كامەرالاردى ارالاپ, ارقايسىسىمەن جەكە-جەكە سويلەسىپ, كوز كورىپ, كوڭىل سەنگەن جاعدايلاردى كوڭىلى الاڭ وتىرعان تۋعان-تۋىستارىنا جەتكىزدىم. ءدال وسىنداي كەزدەسۋلەردى ارىپتەستەرىمىز الماتى, شىمكەنت, تاراز قالالارىندا دا وتكىزگەن», دەدى ج.ءاشىمجان.

دەپۋتات الەۋمەتتىك جەلىلەردە ەلدىڭ كوڭىلىنە قاياۋ تۇسىرەتىن ءتۇرلى اقپارات تارالىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى. قوعام نەگىزگى رەسمي اقپاراتقا قول جەتكىزە الماعان ساتتە, ءسوزسىز اڭىز-شىنى ارالاس الىپ-قاشپا دۇنيەلەر الدىڭعى قاتارعا شىعاتىنىن اتاپ ءوتتى.

ونىڭ ايتۋىنشا, ەل قۇلاعىن ەلۋ قىلعان رەسمي ەمەس اقپاراتتار ەلدىڭ ارقاسىن ايازداي قارىپ, حالىق ىشىندە ءتۇرلى قاۋەسەتتەردىڭ وشاعىن مازدات­تى. بۇل دالەلدەنبەگەن «فەيك» اقپا­رات­تاردى ءوز ماقساتىنا پايدالانىپ, ۇپاي جيناعىسى كەلگەن ىشكى جانە سىرتقى كۇشتەر دە تابىلعان. ء«دال قازىر تەرگەۋ ءىسى ءجۇرىپ جاتىر. تۇسىنەمىز, تەرگەۋ ءىسىنىڭ ءوز پروتسەسى بار. الداعى ۋاقىتتا سوت ۇكىمى دە كەزەڭ-كەزەڭىمەن شىعا جاتار. الايدا ارادا ەكى اي ۋاقىت وتسە دە قوعام سول قاسىرەتتى وقيعا تۋرالى نەگە باستاپقى اقپاراتتارعا قول جەتكىزە الماي وتىر؟ بۇل ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك توڭكەرىسكە جاسالعان قادام دەگەن ءسوز ايتىلدى. ال ەلدىكتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋدى كوزدەگەندەردىڭ كوشىنە ىلەسىپ, ەلىمىزدەگى ءىرى قالالارداعى اكىمشىلىك ورىندارى مەن بيزنەس نىساندارىنا, كۇشتىك قۇرىلىم عيماراتتارىنا شا­بۋىلداعاندار كىم؟ جاپپاي تارتىپ­سىزدىكتى ۇيىمداستىرعاندار, قارۋ ۇرلاعاندار كىم؟ قانشا ادام جابىرلەندى؟ جاپا شەككەن كاسىپكەرلەر مەن ءزابىر كورگەن ازاماتتارعا تولىققاندى كومەك كورسەتۋ ۇدەرىسى قاشان اياقتالادى؟ ارانداعان كىمدەر؟ ارانداتقان كىم­دەر؟ ورتەنىپ جاتقان عيماراتتارعا «باس-سيراعىن ءۇيىتىپ» جۇرگەندەر كىم؟ يزولياتورلارداعى جاتقانداردىڭ جاي-كۇيى قالاي؟ ولاردىڭ قۇقى قاي دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىر؟ قىلمىستىق ءىس قاشان اياقتالادى؟ سوتقا قاشان جىبەرىلەدى؟ جالپى, سول كۇندەرى قانداي جاعداي بولدى؟ مىنە, ءدال وسى كۇندەرى قوعام تاراپىنان قويىلعان وسى سۇراقتار ءالى كۇنگە دەيىن اشىق كۇيىندە تۇر. وسى سۇراقتاردىڭ بارىنە بۇكپەسىز, اشىق جاۋاپ بەرىلۋ كەرەك. ۋاقىت ۇزاعان سايىن سەنىم سەتىنەپ, كۇدىكتىڭ تۇمانى قالىڭداي بەرەدى. سوندىقتان ءتيىستى كۇشتىك قۇرىلىمدار, مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارى جەدەلدەتىپ ءماجىلىستىڭ تورىنە كەلىپ, وقيعاعا بايلانىستى وسى جانە باسقا دا ساۋالعا اشىق جانە انىق, بەتپە-بەت جاۋاپ بەرۋى كەرەك. بۇل – حالىقتىڭ, قوعامنىڭ تالابى», دەدى ج.ءاشىمجان.

بۇدان كەيىن باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ, ىشكى ىستەر ءمينيسترى مارات احمەتجانوۆ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ولجاس بەكتەنوۆ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار, قازاقستانداعى ادام قۇقىعى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ءازىموۆا, دەپۋتاتتار, قۇقىق قورعاۋشىلار بايانداما جاسادى.

ۇيىمداستىرۋشىلار جوسپارلى تۇردە ارەكەت ەتكەن

ءوز سوزىندە باس پروكۋرور بەرىك اسى­لوۆ قازاقستان ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگى جىلدارىندا, مۇنداي قاتىگەزدىككە العاش رەت تاپ كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسىن مۇقيات سارالاپ, تياناقتى باعالايتىن ءسات كەلىپ جەتتى. وسى ورايدا باس پرو­كۋرور وقيعالاردىڭ حرونولوگياسىن بايانداپ بەردى. ميتينگىلەردىڭ باس­تاپقىدا بەيبىت وتكەنىنە توقتالدى. ء«بى­رىنشى قاڭتاردان باستاپ, باتىس وڭىر­لەردىڭ تۇرعىندارى گاز باعاسىن تومەن­دەتۋدى تالاپ ەتتى. ياعني ەشقانداي سايا­سات بولعان جوق, تازا الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق تالاپتار قويىلدى. وڭىرگە جەدەل تۇردە جولدانعان ۇكىمەتتىك كو­ميس­سيا, گاز باعاسىنا قاتىستى تالاپ­تاردى قاناعاتتاندىردى. وسىعان قارا­ماستان, الماتى, شىمكەنت جانە باس­قا وڭىردە ادامدار كوشەگە شىقتى. قاتى­سۋشىلاردىڭ جالپى سانى ەكى كۇندە 50 مىڭنان استى. باسىندا جيىندار بەيبىت سيپاتتا ءوتتى. الايدا جاعدايدىڭ باقىلاۋدان شىعۋ قاتەرى ساعات سايىن ارتا باستادى. سوندىقتان اكىمدەر مەن دەپۋتاتتار, حالىقپەن سان رەت كەزدەسىپ, قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزباۋدى سۇرادى. پروكۋرورلار جەر-جەردە نارازىلىق اكتسيالارىنىڭ زاڭسىزدىعىن جانە ولارعا قاتىسۋ ءۇشىن جاۋاپتىلىقتى ءتۇسىندىردى», دەدى ب.اسىلوۆ.

سپيكەر وقيعالاردىڭ العاشقى كۇندەرى مەملەكەت باسشىسى دەمون­سترانت­­تارعا ۇندەۋ جولداپ, زاڭدى ساق­تاۋعا جانە دەسترۋكتيۆتى كۇشتەر­دىڭ اران­داتۋىنا بوي بەرمەۋگە شاقىر­عا­نىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىن­شا, مۇن­­­داي ۇندەۋگە قاراماستان, جينال­عان­دار اراسىندا قىلمىستىق جانە رادي­­كالدى باعىتتاعى ادامدار بەلسەن­دى, قاتاڭ ارەكەتتەرگە كوشكەن. وسى­لاي­­شا, 4-5 قاڭتاردا جينالعاندار اگرەس­­سيۆتى توپقا اينالعان كورىنەدى. «ۇيىم­­داس­تىرۋشىلار ايقىن جوس­پار­مەن ارەكەت ەتتى. «ۋاتساپ» جانە «تەلە­­­گرام» ارقىلى توپتىڭ جينالۋى مەن قوزعالىسىن ۇيلەستىردى. ولار كوپ ادامدى جيناپ الىپ, ارماتۋرا, تاياق, تاس, «مولوتوۆ كوكتەيلىمەن» قارۋ­لاندى. كەيىننەن توپتىڭ ءبىر بولىگى دۇ­كەن­دەردى قيراتىپ, توناۋعا كىرىستى. تو­ناۋدان كەيىن, قىلمىستىڭ ءىزىن جا­سىرۋ ءۇشىن, ءتىپتى كوپ پاتەرلى ۇيلەر­دىڭ ءبىرىنشى قاباتىنداعى ءۇي-جاي­لاردى ورتەگەن. باسقا قارۋلى توپتار ماقساتتى تۇردە پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسىنا, اكىمدىكتەردىڭ, پوليتسيانىڭ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ عيماراتتارىنا شابۋىل جاساپ, باسىپ الدى. الما­تىداعى اۋەجاي مەن باسقا دا نىساندى قيراتتى. ولار قورشاۋدى قالاي بۇزۋ كەرەكتىگىن ءبىلىپ, پوليتسياعا شابۋىل جاسادى, اتىس قارۋىن الۋ ءۇشىن اڭشى دۇكەندەرىن تونادى. تەلەەفيرگە شىعۋعا تىرىستى, ول ىسكە اسپاي قالعان كەزدە, تەلەكومپانيا كەڭسەلەرىن توناپ, ورتەپ جىبەردى. الماتىدا جانە باسقا دا ءىرى قالادا قىلمىستى جاسىرۋ ءۇشىن 800-دەن استام ۆيدەوكامەرا­نى قيراتقان. باسىپ الىنعان قارۋدى, ازىق-ت ۇلىكتى جانە اۋىز سۋدى جەتكىزۋ ۇيىمداستىرىلعان. تاكسي, جۇك كولىكتەرى مەن اۆتوبۋستاردىڭ جۇرگىزۋشىلەرىن كوشەنى جاۋىپ تاستاۋعا ماجبۇرلەدى. ياعني بەيبىت ازاماتتاردى ء«تىرى قالقان» رەتىندە پايدالانعان. ارنايى اۆتوكولىكتەر مەن باسقا دا جۇك ماشينالارىن تاران رەتىندە قولداندى», دەدى باس پروكۋرور.

سپيكەردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, تار­تىپ­سىزدىك كەزىندە شابۋىل جاساعانداردىڭ سانى بىرنەشە ەسە كوپ بولعاندىقتان قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى اگرەسسيانى توقتاتا الماعان. ولار پوليتسەيلەر مەن ساربازداردى قاتىگەزدىكپەن سوققىعا جىقتى. كۇشتىك قۇرىلىم قىزمەتكەرلەرى اراسىندا 3,5 مىڭعا جۋىعى جاراقات العان. «سول كۇندەرى جاراقاتتانعانداردىڭ 80 پايى­زى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرى بولدى. سونىڭ وزىندە تار­تىپسىزدىككە قاتىسقاندارعا كۇش قول­دا­نىلمادى. وسى جاعدايدا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى, ۇلتتىق ۇلان مەن قارۋلى كۇشتەردىڭ اسكەري قىزمەت­شىلەرى سوڭىنا دەيىن زورلىق-زومبى­لىقتى تەجەۋگە تىرىسىپ, اتىس قارۋىن قولدانبادى. قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى رەزەڭكە وق پەن كوزدەن جاس اعىزاتىن گازدى جانە باسقا دا ارنايى قۇرالداردى پايدالاندى. مۇنى تارتىپسىزدىككە قاتىسقاندار السىزدىك رەتىندە كورىپ, توپتار جوعارى ەكپىنمەن قىزمەتكەرلەرگە شابۋىل جاسادى, ياعني اتىس قارۋى مەن باسقا دا زات­ت­اردى قولداندى. الماتىدا 5 قاڭتار كۇنى شابۋىل جاساعاندار ءورت ءسوندىرۋ كولىگىمەن جانە جۇك اۆتوكولىگىمەن پرە­زيدەنت رەزيدەنتسياسىنىڭ دۋالىن بۇزىپ كىرگەن. ولاردىڭ بارلىعى قارۋ­لانعان. قالاداعى ا.بايتۇرسىنوۆ پەن تولە بي كوشەسىنىڭ بۇرىشىندا بەنزين تاسىمالدايتىن كولىكپەن پوليتسيانىڭ ارنايى كولىگىن قاعىپ ءوتىپ, كەيىن ونى پو­ليتسيانىڭ قورشاۋىنا قاراي باعىت­تاعان. قىزىلوردادا «كاماز» كولىگىن تارتىپ الىپ, ۇلتتىق ۇلاننىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىنە قاراي باعىتتادى. ولار­دىڭ ءبىرى وقيعا ورنىندا كوز جۇم­دى», دەدى باس پروكۋرور.

وقيعا ەگجەي-تەگجەيلى تەكسەرىلۋگە ءتيىس

ب.اسىلوۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە ساي, 1,5 مىڭنان استام مەملەكەتتىك جانە كوم­مەرتسيالىق عيماراتقا زاقىم كەلگەن. 765 اۆتوكولىك ورتتەنگەن. ولاردىڭ اراسىندا ءورت ءسوندىرۋ مەن جەدەل جار­دەم, پوليتسيانىڭ ءارى ازاماتتىق كو­لىكتەر بار. تۇرعىندار مەن بيزنەسكە, مەملەكەتكە ميللياردتاعان تەڭگە مولشەرىندە شىعىن كەلدى. باس پروكۋروردىڭ ايتۋىنشا, اگرەسسيالى توپتىڭ تۇپكى ماقساتى بي­لىكتى زورلىق-زومبىلىق ارقىلى باسىپ الۋ بولعان. زاڭ بويىنشا مۇنداي ءىس-قيمىلدار تەرروريزم اكتىسى رەتىندە باعالانادى. سوندىقتان كوشەدە زورلىق-زومبىلىقتى توقتاتۋ مەن ازاماتتاردىڭ ءومىرىن قورعاۋ ءۇشىن قۇقىق قورعاۋ جانە ارنايى ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى قارۋ پايدالانۋىنا تۋرا كەلگەن. سپيكەر بۇدان كەيىنگى كۇندەردەگى وقيعالاردى بايانداي كەلە, قاڭتار قاسىرەتى بىرنەشە تولقىنمەن وتكەنىن اتاپ ءوتتى. ء«بىرىنشى تولقىندا بەيبىت ميتينگ ءوتتى. ولار پوليتسيامەن ەشقانداي قاقتىعىسقا بارعان جوق. كەرىسىنشە, بيلىك بەيبىت ميتينگ وتكى­زۋگە بارلىق مۇمكىندىكتى جاسادى. دەگەن­مەن ميتينگىگە شىققانداردىڭ قاتار­ىنا ءتۇرلى ەكسترەميستەر كىرىپ, ولار نارا­زىلىقتى راديكالدى ارناعا بۇرىپ جىبەردى. ولاردىڭ ارانداتۋشىلىعىنان قاقتىعىستار باستالدى. بۇل – ەكىنشى تولقىن.

ءۇشىنشى تولقىن كەزىندە كوپشىلىككە كريمينالدى باندىلار قوسىلعان. وسىنىڭ سالدارىنان توناۋ مەن نىسانداردى ورتەۋ باستالدى. وسى دۇربەلەڭدى قارۋلى راديكالدار پايدالانىپ, ناقتى شابۋىلدار ۇيىمداستىردى. وسىدان-اق وقيعانىڭ ەكسترەميزمگە, كريمينالعا جانە ءدىني راديكاليزمگە ۇلاسقانىن كورىپ وتىرمىز. ەگەر مەملەكەت تاراپىنان ناقتى شەشىم قابىلدانباعاندا, ءبارى باسقاشا باعىتتا ءوربىپ كەتەر ەدى. اقىرىندا بيلىكتى كۇشپەن باسىپ الۋعا تالپىناتىن ەدى», دەدى ب.اسىلوۆ.

باس پروكۋرور ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسى قۇقىق قورعاۋ جانە ارناۋلى ورگاندارعا, قاڭتار وقيعاسىنىڭ سەبەپتەرىن ەگجەي-تەگجەيلى تەرگەپ-تەك­سەرۋدى تاپسىرعانىن اتاپ ءوتتى. اتالعان فاكتىلەر بويىنشا بارلىعى 3 770 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. ونىڭ باسىم بولىگىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تەكسەرىپ جاتىر. «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت تەرگەۋدىڭ زاڭسىز تاسىلدەرىن قولدانۋ فاكتىلەرى بويىنشا 234 ءىس جۇرگىزىپ وتىر. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كومي­تەتى مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاساۋ, بي­لىكتى باسىپ الۋعا ارەكەت ەتۋ جانە اسا ءىرى مولشەردە پارا الۋ بويىنشا 15 ءىستى تەرگەپ جاتىر. بۇل ىستەر بو­يىن­شا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ بۇ­رىن­عى توراعاسى ءماسىموۆ جانە ونىڭ بۇ­رىنعى 3 ورىنباسارى سوت سانكتسيا­سىمەن قاماۋعا الىندى. اتالعان ورگاننىڭ تاعى 2 باسشىسى بيلىكتى اسىرا پايدا­لاندى دەگەن كۇدىكپەن قىلمىستىق جا­ۋاپ­تىلىققا تارتىلعان. ۇلتتىق قا­ۋىپ­سىزدىك كوميتەتىنىڭ ىستەرىنە «وتە قۇ­پيا» دەگەن بەلگى بەرىلدى. وسىعان وراي, تەرگەۋ ناتيجەلەرىن جان-جاقتى جاريا ەتە المايمىز», دەدى باس پروكۋرور.

ب.اسىلوۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا 766 كۇدىكتى ۇس­تالعان. ولاردىڭ باسىم بولىگى 30 جاسقا دەيىنگىلەر. سونداي-اق ۇستالعاندار اراسىندا دەسترۋكتيۆتى اعىمعا ەرگەندەر, ەكسترەميستىك ۇيىمداردىڭ مۇشەلەرى, قىلمىستىق توپتىڭ وكىلدەرى بار. جالپى, 22 مىڭ ادامنىڭ قىلمىسقا قاتىستىلىعى تەكسەرىلگەن.

بۇدان بولەك, تەرروريستىك اكتى بو­يىنشا 46 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. كەيبىر كۇشتىك قۇرىلىمدار باسشى­لارىنىڭ ارەكەتىنە قۇقىقتىق باعا بەرۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇعان بايلانىستى 7 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. باس پروكۋرور ۇستالعانداردى ازاپتاۋ بو­يىنشا 301 ارىز-شاعىم تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇعان قاتىستى ءتيىستى قىلمىستىق ءىس قاراستىرىلىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى 9 لاۋازىمدى قىزمەتكەر ۇس­تالعان. جالپى, ەلدە قاڭتار وقيعاسى كە­زىندە 230 ادام قازا تاپتى. سونىڭ 19-ى اسكەر جانە كۇشتىك قۇرىلىم وكىل­دەرى.

ۇرلانعان قارۋدىڭ ۇشتەن ءبىرى عانا قايتارىلعان

بۇدان كەيىن ىشكى ىستەر ءمينيسترى مارات احمەتجانوۆ ءسوز الدى. ۆەدومستۆو باسشىسى 2020 جىلى «بەيبىت جينالىس­تار تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلعانىن اتاپ ءوتتى. سوعان سايكەس ميتينگ ۇيىمداستىرۋ پروتسەسى «رۇقسات بەرۋ» جۇيەسىنەن «حابارلاما» قاعيداتىنا كوشكەنىن ەسكە سالدى. «جاڭا زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن باستاپ, پوليتسيا مەن نارازىلىق بىلدىرۋشىلەردىڭ اراسىندا ەشقانداي قاقتىعىس بولماعان. تۋرا وسى الگوريتم قاڭتار وقيعالارىنىڭ العاشقى كۇندەرىندە دە قولدانىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بۇل جاعداي قۇقىقتىق تۇرعىدا قارال­دى. «بەيبىت جينالىستار تۋرالى» زاڭعا سايكەس ءوز تالاپتارىن اشىق تۇردە ما­لىم­دەۋ بويىنشا ازاماتتاردىڭ قۇ­قىق­تارى ساقتالدى. بارلىق ايماق­تاردا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ ناقتى شەشىمدەرى ۇسىنىلدى. بىراق وكىنىشكە قاراي, اراعا ارانداتۋشىلار قوسىلدى. ناتيجەسىندە, بەيبىت جينالىس زاڭسىزدىققا ۇلاستى. اۆتو جانە تەمىرجولدار جابىلدى. ۆوك­زال مەن اۋەجاي قىزمەتتەرىنە توسقاۋىل قويىلدى. قىزمەتتىك اۆتوكولىك­تەر ورتەلدى. مەملەكەتتىك ورگاندار­دىڭ عيما­راتتارى قورشالدى. زاڭدى تالاپ­تار­عا باعىنباي, قارسىلىق كورسەتىلدى. سو­نىڭ وزىندە, پوليتسيا ەشقانداي كۇش قولدانۋ شاراسىن قولدانعان جوق», دەدى مارات احمەتجانوۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, مىڭداعان ب ۇلىكشى وسىنى پايدالانىپ, پولي­تسياعا شابۋىل جاساعان. ولاردىڭ جوعا­رى دەڭگەيدەگى دايىندىعى جانە ۇيىم­شىلدىعى بايقالعانىن اتاپ ءوتتى. «ارەكەتتەرى ناقتى تارتىپپەن ۇيىمداس­تىرىلعان. تەمىرلەر, تاستار, تاياق­تار جانە تاعى باسقا قۇرال ىسكە قوسىل­دى. وسىعان وراي, شۇعىل تۇردە ازامات­تار مەن قىزمەتكەرلەردىڭ دەنساۋلى­عىن ساقتاۋ ماقساتىندا جاپپاي تارتىپ­سىزدىكتى توقتاتۋ قاجەت بولدى. تەك وسى ساتتەن باستاپ پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ادامنىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرمەيتىن ارنايى قۇرالدارمەن جابدىقتالدى. الايدا ب ۇلىكشىلەر بۇنىمەن توقتاعان جوق. ولار قارۋ-جاراق دۇكەندەرىنە, پوليتسيا بولىمدەرىنە, باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارعا شابۋىل جاسادى. 2 800-دەن استام قارۋ مەن وق-دارىلەر ۇرلاندى. قارجى ۇيىمدارىن, بانكتەردى, ساۋدا ورتالىقتارىن, دۇكەندەردى تونادى. ناتيجەسىندە, 1 700 ازامات پەن بيزنەس سۋبەكتىلەرى زارداپ شەكتى. جالپى, شىعىن سوماسى 100 ملرد تەڭگەدەن استى. وكىنىشكە قاراي, 19 قىزمەتكەر قازا تاپتى. 3 مىڭنان استام پوليتسيا مەن اسكەري قىزمەتشى جاراقات ال­دى. كوپتەگەن قىزمەتكەر ءالى دە ەم الىپ جاتىر. ءبىرازى دەنساۋلىقتارىنا باي­لانىستى بولاشاقتا قىزمەتتەرىن جالعاستىرا المايدى. سوندىقتان قىز­مەتكەرلەر توتەنشە جاعداي جانە تەرروريزمگە قارسى وپەراتسيا اياسىندا قارۋ قولدانۋعا ءماجبۇر بولدى», دەدى ىشكى ىستەر ءمينيسترى.

ۆەدومستۆو باسشىسى كەلتىرگەن دەرەك­تەرگە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا پولي­تسيانىڭ تەرگەۋىندە 2 919 قىلمىستىق ءىس بار. مىڭنان استام كۇدىكتى قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتىلىپ جاتىر. اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس جاساعان 184 كۇدىكتى قاماۋدا وتىر. «تەرگەۋ بارىسىندا 12 مىڭنان استام ازامات­تان جاۋاپ الىندى. 2 مىڭداي ساراپتاما تاعايىندالدى. ۇرلانعان م ۇلىكتىڭ كوپ بولىگى تاركىلەندى. 229 ايىپتالۋشىعا قاتىستى ءىس سوتقا جولداندى. قازىردىڭ وزىندە 72 ادام سوتتالدى. ونىڭ بەسەۋى باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. قالعاندارى باسقا جازالارعا تارتىلدى. جالپى, تەرگەۋ قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلىنە سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ياعني, تەرگەۋشىلەردىڭ بارلىق نەگىزگى شەشىمدەرى پروكۋروردىڭ سۇزگىسىنەن وتەدى. وسىلايشا, ءۇش ساتىلىق باقىلاۋ ارقىلى پروتسەستىڭ ادىلەتتىلىگى قامتاماسىز ەتىلەدى. كۇدىكتىلەردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى تولىعىمەن ساقتالعان. قىزمەتكەرلەردىڭ وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانۋ فاكتىلەرىنە قاتىستى شاعىمدار بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ باستالدى. وبەكتيۆتى بولۋ ءۇشىن بۇل ىستەر پروكۋراتۋرا جانە جەمقورلىققا قارسى قىزمەتكە بەرىلدى. تەرگەۋ امالدارى مىندەتتى تۇردە بەينەكامەراعا جازىلادى. وعان قورعاۋشىلار دا قاتىسادى. دەگەنمەن قازىرگى تاڭدا زاڭسىز اينالىمدا ءالى دە كوپتەگەن قارۋ-جاراق بار. ونى قايتارۋ بويىنشا بارلىق شارا قابىلدانىپ جاتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا ارنايى «قارۋ» وپەراتسياسى جالعاسىپ جاتىر. ونىڭ بارىسىندا 1 215 قارۋ جانە 22 مىڭ وق-ءدارى قاي­تا­رىلدى. سونىمەن قاتار ازاماتتار ەرىكتى تۇردە 120 قارۋ تاپسىردى», دەدى م.اح­مەت­جانوۆ.

زارداپ شەككەن نىساندار قالپىنا كەلتىرىلەدى

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ولجاس بەك­تەنوۆ پروكۋراتۋرادان جانە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنەن 125 قىلمىستىق ءىس كەلىپ تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. اگەنتتىك 109 ارىز بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدى باستاعان. ناتيجەسىندە, 234 قىلمىستىق ءىس بو­يىنشا تەرگەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. «11 ارىزدانۋشىعا قاتىستى جوعارى تەمپەراتۋرانى قولدانىپ ازاپتاۋ فاكتىسى بويىنشا تىركەلگەن قىلمىستىق ءىس شەڭبەرىندە بارلىق كەشەندى جەدەل-تەرگەۋ ءىس-شارالارى ۋاقتىلى وتكىزىلدى. ناتيجەسىندە, ارىزدانۋشىلار وزدەرىنە تىيىم سالىنعان تەرگەۋ ادىستەرىن قولدانعان پوليتسيا قىزمەتكەرىن تانىدى. بارلىق دالەلدەمەلەر بەكىتىلگەننەن كەيىن, اتالعان قىلمىستىق ءىس ارنايى پروكۋرورلارعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار ارنايى پروكۋرورلارعا ادام قايتىس بولۋ فاكتىسى تىركەلگەن 8 قىلمىستىق ءىس بە­رىلدى. سىبايلاس جەمقورلىققا قار­­سى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى قۇقىق قور­عاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ زاڭعا قار­­سى ارەكەتتەرى تۋرالى كۋالان­دىرا­تىن وبەكتيۆتى دەرەكتەر انىق­تال­ما­عان­دىقتان, ءىس-ارەكەتتە قىلمىس قۇرا­­مى­نىڭ بولماۋىنا بايلانىستى 7 قىل­مىس­تىق ءىستى توقتاتتى», دەدى و.بەك­تەنوۆ.

وسى ورايدا, اگەنتتىك توراعاسى باس­تى ماقسات وقيعالاردىڭ بۇكىل حرونولوگياسىن انىقتاۋ جانە ءاربىر ءوتىنىش بو­يىنشا وبەكتيۆتى قۇقىقتىق باعا بەرۋ ەكەنىنە توقتالدى. «تارتىپسىزدىكتەر بەيبەرەكەت ءارى جاپپاي بولعاندىقتان, بۇعان ءبىراز ۋاقىت قاجەت. بارلىق قىل­مىستىق ىستەر بويىنشا تەرگەۋ جوسپارى قۇراستىرىلىپ, وندا تەرگەۋ-جەدەل ءىس-شارالارى كەشەنى قامتىلدى. كوپتەگەن ارىزدانۋشى ءوزىن ازاپتاعان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ماسكا تاققانىن, كاسكا كيگەنىن ايتادى. بىراق ولاردىڭ ءتىپتى جۇزدەرىن دە كورمەگەن, اتتارىن دا بىلمەيدى.

قازىرگى تاڭدا تەرگەۋ بارىسىندا ارىزدانۋشىلار مەن كۋاگەرلەر بەرگەن ءىرىلى-ۇساقتى ايعاقتار جانە بەينە-باقىلاۋ كامەرالارىنان ساقتالعان جازبالار ارقىلى قاڭتار وقيعاسى ەگجەي-تەگجەيلى زەردەلەنىپ جاتىر. دەگەن­مەن بۇعان كوپتەگەن بەينە-باقىلاۋ كامەراسىنىڭ جۇمىس ىستەمەۋى نە تارتىپ­سىزدىكتەر كەزىندە بۇزىپ تاستاۋى كەدەرگى كەلتىرگەن», دەدى و.بەكتەنوۆ.

بۇدان كەيىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار تارتىپسىزدىك كەزىندە زارداپ شەككەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نىساندارىن قالپىنا كەلتىرۋ جونىندە بايانداما جاسادى. «قاڭتار وقيعاسى كەزىندە ەلىمىزدىڭ 8 وبلىسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 42 عيماراتى زارداپ شەكتى. كەلتىرىلگەن شىعىننىڭ جالپى سوماسى شامامەن 30 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ ىشىندە 28 ملرد تەڭگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 18 نىساندى قالپىنا كەلتىرۋگە جۇمسالدى. بارلىق نىسانعا تەحنيكالىق بايقاۋ جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, 28 اعىمداعى جوندەۋ, سونداي-اق 14 عيماراتقا كۇردەلى جوندەۋ جانە قايتا قۇرۋ قاجەتتىلىگى انىقتالدى. بۇگىنگى تاڭدا 21 نىساندا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن 5 عيماراتقا, قالعان 2 نىسانعا بيىلعى مامىر جانە ماۋسىم ايلارىندا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى», دەدى رومان سكليار.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى 14 نىسان كۇردەلى جوندەۋ جانە قايتا قۇرۋدى قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. كەستەگە سايكەس 7 عيمارات ناۋرىز ايىندا قالپىنا كەلتىرىلسە, 5 نىسان ماۋ­سىم ايىندا اياقتالادى. «ايتارلىقتاي زارداپتى ەسكەرە وتىرىپ, الماتى قالاسى اكىمدىگى مەن «قازاقستان» تەلەراديو كورپوراتسياسى عيماراتىن قايتا جوندەۋ جۇمىستارى بيىلعى قازان ايىندا اياقتالادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. تارتىپسىزدىك كەزىندە 1630 شاعىن, ورتا بيزنەس سۋبەكتىسىنە شامامەن 38,6 ملرد تەڭگەگە شىعىن كەلتىرىلگەن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە تارتىپسىزدىكتەر سالدارىنان تۋىنداعان زارداپتى جويۋ جونىندەگى كوميسسيا قۇرىلدى. 20 قاڭتاردا ءتيىستى تەتىكتەر قابىلداندى. وتەماقى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ جانىنداعى وڭىرلىك كوميسسيالارمەن كەلتىرىلگەن زالال سوماسى قۇجاتتىق تۇرعىدا راستالعاننان كەيىن جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل رەتتە جەڭىلدەتىلگەن تارتىپتە فيسكالدىق دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, كاسىپكەرلەر 10 ملن تەڭگەگە دەيىن الا الادى. تولەمدەر ۇكىمەت رەزەرۆىنەن, سونداي-اق جەكە قاراجات ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلادى», دەدى ر.سكليار.

سپيكەر كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەن­سەك, بيىلعى 11 ناۋرىزعا دەيىن وڭىر­لىك كوميسسيالار جالپى سوماسى 5,3 ملرد تەڭگەگە 1630 ءوتىنىشتىڭ 1192-ءسىن ماقۇلدادى. قالعان 438 كاسىپكەر باعا­لاۋ راسىمدەرى اياقتالعاننان كەيىن وتەماقى الادى.

قاڭتار وقيعاسىنا ۇزاق دايىندالعان

قۇقىق قورعاۋشى ايمان وماروۆا ءوز سوزىندە بيلىك وزگەرمەيتىن ەلدە, قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىق جايلاپ, ۇلتتىق رەسۋرستارعا وليگارحتار دەپ اتالاتىن ادامداردىڭ بەلگىلى ءبىر توبى يەلىك ەتكەن كەزدە مۇنداي وقيعالار بولاتىنىنا توقتالدى. قۇقىق قورعاۋشىنىڭ ايتۋىنشا, ەلدە كەلەڭسىزدىك تۋدىرۋعا ەكى جىل دايىندىق جۇرگىزىلگەن. دەگەنمەن تەرروريستىك توپتاردىڭ بار ەكەنى تۋرالى قاۋەسەت ودان بۇرىن دا تاراعان. «كوپتەگەن ادام مۇنىڭ ءبارى بەيبىت ميتينگىلەردەن باس­تالدى دەپ قاتەلەسىپ وتىر. شىنىنا كەلگەندە, ءبارى الدەقايدا ەرتەرەك, وقيعالارعا اقپاراتتىق دايىندىقتان باستالدى. بەيبىت ميتينگىلەر – كوزگە كورىنگەن وقيعالاردىڭ باسى عانا. ەگەر وقيعالاردى شارتتى تۇردە بولسەك, وندا ولار وقيعالارعا اقپاراتتىق دايىندىقتان, ودان ءارى اقپاراتتىق سوعىستان جانە كوشەدەگى وقيعالاردان تۇرادى», دەدى ايمان وماروۆا.

ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ءازىموۆا قۇقىق قورعاۋشى­لار­مەن تاۋلىك بويى بايلانىس ۇستاعانىنا توقتالدى. تاۋەلسىز مونيتورينگ كەزىندە ۇستالعانداردان بولەك, ولاردىڭ تۋىستارىمەن, پروكۋراتۋرا, پوليتسيا جانە اكىمدىكتەر باسشىلىعىمەن كەزدەسكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, قاڭتاردىڭ باسىندا ۋاقىتشا ۇستاۋ مەكەمەلەرىندە اۋىز سۋعا, تاماقتانۋعا قاتىستى پروبلە­مالار تۋىنداعانىن جەتكىزدى. «قا­زىر­گى تاڭدا وسى فاكتىلەر بويىنشا سوتقا دەيىنگى قۋدالاۋ جالعاسىپ جاتىر. دەنە جاراقاتىن العان ازاماتتار ۋا­قىتشا ۇستاۋ يزولياتورىندا 5-9 قاڭ­تار ارالىعىندا العاشقى مەدي­تسي­نالىق كومەك كورسەتىلمەگەنىن حابار­لادى. 9 قاڭتاردا الماتىدا ازامات­تىق اۋرۋحاناداعى ازاماتتاردى ۋاقىت­شا ۇستاۋ يزولياتورىنا قاماۋعا الۋ قو­عامدىق رەزونانس تۋدىردى. مەدي­تسينالىق قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىس­سوزدەردەن كەيىن 29 جارالى ادام ازا­ماتتىق اۋرۋحانالارعا اۋىستىرىل­دى. ۇستالعانداردىڭ قالعاندارىن اۋرۋ­­حاناعا جاتقىزۋعا قاجەت ەمەس ەكەنى تۋرا­لى مەديتسينالىق قورىتىندى جاسالىپ, ازاماتتىق دارىگەرلەر ولارعا تۇراق­تى تۇردە باردى», دەدى ەلۆيرا ءازىموۆا.

ماقسات – ارانداپ قالعانداردى اقتاۋ

ءماجىلىس وتىرىسىندا زاڭگەر ابزال قۇسپان «امانات» كوميسسياسىنىڭ جۇمىسى جونىندە بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كوميسسيا ماقساتى قىلمىستارعا قاتىسى جوق, تەك قانا بەيبىت شەرۋگە شىقتىق دەپ ويلاپ, ارانداپ قالعانداردى قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتقىزباۋ. سونداي-اق جاساعان قىلمىستىق ءىس-ارەكەتتەرى, دەنساۋلىعى, الەۋمەتتىك ستاتۋسى سەكىلدى جاعدايلارعا بايلانىستى قوعامعا قاۋىپ توندىرمەيتىن تۇلعالاردى انىقتاپ, ولاردى قىلمىستىق ءىس وربيتاسىنان الىپ شىعۋ قاجەت. «بۇل ماقساتىمىزعا بىرتىندەپ قول جەتكىزىپ كەلەمىز. اتاپ ايتقاندا, كوميسسيا جەرگىلىكتى پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ كومەگىمەن تەرگەۋ يزولياتورلارىنا كىرىپ, قاماۋعا الىنعانداردىڭ جاعدايىمەن تانىس­تى. ولارمەن جەكە كەزدەسىپ, ىسكە قاتىستى مالىمەتتەردى ءوز اۋىزدارىنان ەستىدى. تۋىستارىمەن, ادۆوكاتتارىمەن, سونىمەن قاتار ەلگە بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرىمەن جولىعىپ, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنداعى قىلمىستىق ءىس ماتەريالدارىمەن تانىستى. ناتيجەسىندە, كوميسسيا جەرگىلىكتى پروكۋراتۋرا ورگاندارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, 300-گە جۋىق ادامدى قاماۋدان بوساتۋعا قول جەتكىزدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس ارينە جالعاسادى. دەگەنمەن كەيىنگى بىرنەشە اپتا كولەمىندە كوميسسيا وڭىرلەرگە شىقپاي-اق ءوز جۇمىسىن ورتالىق مەملە­كەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ارقىلى, جۇيەلى تۇردە اتقارۋعا كوش­كەنىنە نازارلارىڭىزدى اۋدارامىن. وسى اتقارىلعان جۇمىس, رەسپۋب­ليكا كو­لەمىندە سول قاڭتار وقيعالارى بويىنشا جالپى كارتينانى بىلۋگە جانە وعان قاتىستى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان اتقارىلعان جۇمىستار مەن ولاردىڭ قىزمەتىندەگى بىرقاتار كەمشىلىك پەن جەتىستىك تۋرالى الدىن الا قورىتىندى جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ا.قۇسپان.

زاڭگەردىڭ ايتۋىنشا, وڭىرلەردە جاپپاي تارتىپسىزدىككە قاتىسقاندارمەن كەزدەسۋدەن كەيىن بارىنە ورتاق بىرقاتار بەلگى بارى انىقتالعان. ماسەلەن, جاپپاي تارتىپسىزدىك ءبىر كەزەڭ, ءبىر ۋاقىت ارالىعىندا باستالعان. ارانداتۋشى توپ ورتاق, ءبىر تالاپ قويعان. ماسەلەن, ولار بارلىق جەردە دە بەيبىت ميتينگىگە شىققان كوپشىلىكتى وبلىس, قالا اكىم­دىگىن باسىپ الۋعا ۇگىتتەگەن. «جەكە­لەگەن جاعدايدا قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارى ۋاقتىلى قيمىلدامادى, كەيدە مۇلدەم ارەكەتسىزدىك تانىتتى. وڭتۇس­تىك وڭىرلەردە بەيبىت ميتينگىگە قاتىسۋ­شىلار بۇرىن وزدەرى كورمەگەن, تانىماي­تىن, اسكەري ءتارتىپتى بىلەتىن بەلگى­سىز ادامداردىڭ جۇرگەنىن بايقا­عان. مۇنىڭ ءبارى ءاۋ باستا بەيبىت باستال­عان ميتينگىلەردى جاپپاي تارتىپسىز­دىككە ۇلاستىرۋعا مۇددەلى توپتاردىڭ بول­عانىنا, ولاردىڭ ورتالىقتان­دى­رىلعان تۇردە, ماقساتتى جۇمىس ىستەگە­نىنە كوزىمىزدى جەتكىزە ءتۇستى», دەدى ا.قۇسپان.

زاڭگەر كوميسسيا جۇمىسى ەڭ جوعا­رى دەڭگەيدە, ياعني پرەزيدەنت, مەم­لەكەتتىك حاتشى جانە باس پروكۋراتۋرا قولداعانىنا قاراماستان, جەرگىلىكتى جەردەگى كەيبىر وبلىس (قالا) پروكۋرورلارى تاراپىنان كەدەرگىلەرگە تاپ بولعانىن اتاپ ءوتتى. «قورىتا ايتساق, الداعى ۋاقىتتا جەرگىلىكتى پروكۋراتۋرا ورگاندارى ءوز قىزمەتتەرىندەگى مىناداي كەمشىلىكتەرگە نازار اۋدارسا دەيمىز. ءبىر ەل, ءبىر قىلمىستىق جانە قىلمىستىق پروتسەستىك كودەكس بولا تۇرا, ءار وڭىردەگى تاجىريبە ءارتۇرلى. جەرگىلىكتى جەردەگى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلىعى جاعدايدىڭ قوعامدىق, الەۋمەتتىك, سايا­سي ماڭىزىن تۇسىنە بەرمەيدى. قوعام وكىلدەرىمەن, ازاماتتارمەن جۇمىس باسىنان باستاپ دۇرىس جولعا قويىلماعان. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ قازاقتىلدى سەگمەنتىنە مونيتورينگ جاسامايدى. قىلمىستىق پروتسەستىڭ كودەكستەگى تەرگەۋ قۇپياسىن الدىعا تارتىپ, نەگىزگى جاۋاپكەرشىلىكتى سوت ورگاندارىنا جۇكتەپ, وزدەرىنەن ىسىرا سالعىسى كەلەتىندەي سىڭاي بايقالادى», دەدى ا.قۇسپان.

وسىعان وراي ادۆوكات قاڭتار وقيعا­سىنا قاتىستى ىستەردىڭ ءبارى جابىق, ءبارى قۇپيا ەكەنىنە نارازىلىق ءبىلدىردى. قازاقستان قوعامى ءۇشىن اسا ماڭىزدى ىستە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ونداعان جىل بويى قاتىپ قالعان كەڭەستىك جۇيەدەن شىعىپ, مەيلىنشە قوعاممەن اشىق جۇمىس ىستەۋگە كەڭەس بەردى. «ايتالىق, مەملەكەت تەك قانا جاپپاي تارتىپسىزدىككە قاتىسقاندارعا قىل­مىستىق ءىس قوزعاپ, سولاردى عانا تەرگەپ-سوتتاپ جاتقان جوق. سونىمەن قاتار وسى «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسىنىڭ ۇيىمداس­تىرۋشىلارىنا, قۇقىق قورعاۋ ورگان­دارىنىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدەگى باس­شىلارىنا قاتىستى تەرگەۋ ءجۇمىس­تارىن جۇرگىزىپ كەلەدى. ودان باسقا, قاماۋعا الىنعان ازاماتتارعا قاتىستى ازاپتاۋ فاكتىلەرىمەن دە ءبىراز قىزمەت­كەرگە قاتىستى تەرگەۋ ءجۇرىپ جاتقانىن بىلەمىز. الايدا قازاقستان قوعامى مۇنى تولىق بىلەدى دەپ ايتا المايمىز. سەبەپ بىرەۋ – اقپارات جەتكىلىكسىز», دەدى زاڭگەر.

ب ۇلىكتى ۇيىمداستىرعان كىمدەر؟

ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ ءوز سوزىندە ەلىمىزگە تونگەن سىن ساعات­تارىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ شۇعىل دا جى­گەرلى شەشىمدەر قابىلداپ, ەلدى وسىنداي اۋىر سوققىدان الىپ شىققا­نىنا توقتالدى. «جاعداي قىسقا مەر­زىمدە تۇراقتالدى. بۇگىنگى وتىرىستا ءسوز سويلەگەن ازاماتتاردىڭ بارلىعى دا پرەزي­دەنتىمىزدىڭ تاباندى شەشىم­دەرىنىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىگىمىزدىڭ ساقتالىپ قالعانىن اتاپ ءوتتى. ۋاقىت وتە كەلە, بۇل ەلدىك پەن تۇتاستىقتى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جاسالعان بىردەن-ءبىر دۇرىس قادام ەكەنىن ءتۇسىنىپ وتىرمىز. زاڭدىق تۇرعىدان بارلىعى ءمىنسىز بولۋى كەرەك. اسىعىستىق تانىتۋعا بولمايدى. سەبەبى تارازى باسىندا ادامداردىڭ تاعدىرى تۇر. بۇل جونىندە پرەزيدەنتتىڭ كىناسىز ادام جازاعا تارتىلماۋعا ءتيىس, ال قىلمىسكەرلەر قاتاڭ جازاسىن الۋى قاجەت دەگەن تاپسىرماسى بار. ول تاپسىرما مۇلتىكسىز ورىندالۋى كەرەك», دەدى ە.قوشانوۆ.

بايانداماشىلار ءسوزىن اياقتاعاننان كەيىن دەپۋتاتتار سۇراقتار قويدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى ناتاليا دەمەنتەۆا ەلى­مىزدىڭ باس پروكۋرورىنان «الەۋ­مەتتىك جەلىلەردە دەپۋتاتتارعا حالىقتان كوپ­تەگەن سۇراق كەلىپ جاتىر. سوڭعى كۇن­دەر­دەگى ەڭ وزەكتى سۇراقتاردىڭ ءبىرى – «ەگەر كارىم ءماسىموۆتىڭ جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ باسقا قىزمەت­كەر­لەرىنىڭ كىناسى دالەلدەنسە, ولار قانداي جازاعا تارتىلۋى مۇمكىن؟» سوعان بايلانىستى قىلمىستىق ءىس قاي كەزەڭگە كەلدى؟» دەپ سۇرادى.

وسى ورايدا باس پروكۋرور ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى مەن ونىڭ بۇرىنعى ءۇش ورىنباسارىنا, ەكى بولىمشە باستىعىنا قاتىس­تى بىرنەشە ءىس قوزعالىپ, تەرگەلىپ جاتقانىن ايتتى. «ونىڭ ىشىندە مەم­لەكەتكە وپاسىزدىق جاساۋ, بيلىكتى كۇشپەن باسىپ الۋ ءۇشىن بيلىكتى اسىرا پايدالانۋ جانە پارا الۋ بويىن­شا قىلمىستىق ىستەر تەرگەلۋدە. بۇ­رىنعى توراعا مەن ونىڭ ورىنباسارلارى قاماۋدا. ولاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنە قۇ­قىقتىق باعانى سوت بەرەدى. بىراق الدىن الا ايتساق, اتالعان قىلمىستار ءۇشىن قىلمىستىق كودەكستە 17 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايى­رۋ قاراس­تىرىلعان. قازىر تەرگەۋ ءالى جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى بەرىك اسىلوۆ.

دەپۋتات بەرىك دۇيسەنبينوۆ باس پروكۋراتۋرا مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسشىلارىنا قويعان ساۋالىندا ازاپتاۋ مەن وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانۋ فاكتىلەرى بويىنشا قانشا لاۋازىمدى قىزمەتكەر جۇمىسىنان شەتتەتىلگەنىن سۇرادى.

بۇل سۇراققا باس پروكۋرور «243 ءىس تەرگەلىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە ەڭ كۇر­دەلى 9 ءىستى باس پروكۋراتۋراعا الدىق. 9 ادام قاماۋعا الىندى. ونىڭ ىشىندە 8-ءى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگانىنىڭ, 1 ادام پوليتسيا قىزمەتكەرى. بۇل ءىستىڭ ءبارى ءالى سوتقا جولدانعان جوق. ءالى شەشىم قابىل­دانعان جوق», دەپ جاۋاپ بەردى.

ىشكى ىستەر ءمينيسترى مارات احمەت­­جانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ۆەدوم­ستۆو­نىڭ ءبىر قىزمەتكەرى قازىر قاماۋعا الىنعان. «ول الماتى وبلىسى­نىڭ قىزمەتكەرى. سول جەردە دەپارتامەنتتىڭ باستىعى, بۇكىل ورىنباسارلارى جۇمىستان بوساتىلعان. قالعاندارىنا تەرگەۋ قورىتىندىسى بويىنشا ءتيىستى شارا قولدانىلادى», دەدى مينيستر.

دەپۋتات قانات نۇر باس پروكۋروردان قاڭتار وقيعاسى كەزىندە كىمنىڭ بيلىكتى باسىپ العىسى كەلگەنىن اشىق ايتۋدى سۇرادى. «بۇگىن جاقسى باياندامالار جاسالدى. بىراق مەن ءبىر نارسەنى تۇسىنبەدىم. تاپسىرىس بەرۋشى كىم؟ مەملەكەتتىك توڭكەرىستى ۇيىمداستىرۋشى كىم؟ قاستاندىقتىڭ جالپى كارتيناسىن كورىپ وتىرعان جوقپىن. بۇگىندە ولاردىڭ جوسپارىنا قاتىستى الدىن الا مالىمەت بار ما؟ ەڭ سوڭىندا ولاردى كىم باسقارۋعا ءتيىس ەدى؟» دەدى ق.نۇر.

باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆ ءدال قازىر بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرە المايتىنىن جەتكىزدى. بىراق تەرگەۋ كەزىندە بارلىعى انىقتالاتىنىن ايتتى. «تەرگەۋ جۇرگىزىپ جاتقانىمىزعا ەكى ايدان استى. ۇيىمداستىرۋشى كىم؟ بۇنىڭ بارىنە كىم جەتەكشىلىك ەتتى؟ ب ۇلىكتى باستاعان كىمدەر؟ بۇل – وتە ۇلكەن ءارى ماڭىزدى سۇراق. سوندىقتان ءدال قازىر كىمنىڭ تاپسىرىس بەرگەنىن جانە كىمنىڭ ورىنداۋشى بولعانىن ايتا المايمىن. تەرگەۋدىڭ سوڭىندا وسى سۇراقتىڭ ناقتى جاۋابىن تابامىز دەگەن ويدامىن», دەپ جاۋاپ بەردى باس پروكۋرور.

بۇدان كەيىن جالپى وتىرىستىڭ ءجارىسسوزى ءوتىپ, دەپۋتاتتار ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. سونداي-اق ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءزۇلفيا سۇلەيمەنوۆا مەن ۆلاديميرتوحتاسۋنوۆتىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداندى. سونىمەن قاتار جاڭادان سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى گاۋھار نۇعمانوۆا انت بەرىپ, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى. ال جاڭادان سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ماگەررام ماگەرراموۆ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى.

سونىمەن قاتار وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قازاقستان مەن ارمەنيا اراسىنداعى ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنا مۇناي ونىمدەرىن بەرۋ سالاسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى.