جىل سايىن ەلىمىزدە سالماعى بار بولعانى 500-دەن باستاپ 2 500 گرامم ارالىعىندا 20 مىڭعا جۋىق نارەستە دۇنيەگە كەلەدى. وكىنىشكە قاراي, شالا تۋعان شارانالارعا بالالاردىڭ تسەرەبرالدى سال اۋرۋى دياگنوزى جيىرەك قويىلادى. بىراق بالانىڭ وسى كەسەلمەن تۋىلعانى 1,5 جاستان باستاپ بىلىنە باستايدى.
ءومىر بويى ەمدەلۋدى, كەيدە حيرۋرگيالىق وتانى قاجەت ەتەتىن بتسپ دەرتىنە نەندەي جاعدايلار دۋشار ەتەدى؟ بۇل سۇراققا نارەستە اناسىنىڭ قۇرساعىندا, ياكي تۋىپ جاتقاندا وتتەگى جەتىسپەۋىنەن نەمەسە تۇنشىعۋدان بولادى دەگەن جاۋاپ بەرىلەدى. سول سياقتى ايەلدىڭ اياعى اۋىر كەزىندەگى جەرىك بولۋ, توكسيكوز, پلاتسەنتارلىق قان اينالىمىنىڭ بۇزىلۋى مەن جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ اۋىر سالدارى دا وسى دەرتكە دۋشار ەتۋى مۇمكىن.
دەگەنمەن عالىمدار كوپ جاعدايدا بالالاردىڭ تسەرەبرالدى سالدانۋى, ياعني ورتالىق جۇيكە جۇيەسىنىڭ بۇزىلۋى بوسانىپ جاتقان كەزدەگى جاراقاتتان ەمەس, ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردىڭ سالدارىنان بولاتىنىن انىقتاعان. بتسپ تۋعانعا دەيىن نەمەسە تۋعاننان كەيىن گەرپەس سياقتى ۆيرۋستىڭ قۇرساقىشىلىك اسەرىنىڭ ناتيجەسىندە پايدا بولۋى مۇمكىن دەگەن دە بولجام بار.
سوڭعى مالىمەتتەرگە كوز سالساق, 2022 جىلعى اقپان ايىنداعى جاعدايعا سايكەس, قازاقستاندا بتسپ دياگنوزى بار 19 مىڭداي بالا بولسا, الماتىدا وسى دەرتكە شالدىققان 453 بالا ەسەپتە تۇر. البەتتە, مەملەكەت اكە-شەشەسىنە از بەينەت اكەلمەيتىن بۇل بالالارعا قولداۋ كورسەتەدى, قارجىلاي كومەك تە بەرەدى, الايدا بولىنەتىن قارجى كولەمى جەتكىلىكسىز. ويتكەنى بتسپ دياگنوزى قويىلعان بالالار مەديتسينالىق كومەكتى جۇيەلى, تۇراقتى, ءتىپتى ءومىر بويى الىپ وتىرۋعا ءتيىس. سوندىقتان وسى ماسەلەگە بايلانىستى ماماندار الماتىدا ءباسپاسوز جيىنىن وتكىزىپ, بىرقاتار ماسەلەدەن حاباردار ەتتى.
«ورتالىق جۇيكە جۇيەسىنىڭ كىناراتى شالا تۋىلعان نارەستەلەردە جيىرەك كەزدەسەدى. بالالاردىڭ مۇنداي كەسەلمەن تۋىنىڭ سەبەپتەرى وتە كوپ. جۇكتىلىك كەزىندەگى ينفەكتسيالىق پاتولوگيا, گەستوز, قان قىسىمىنا بايلانىستى اۋىتقۋلار, بالانىڭ تۇنشىعىپ تۋى جانە باسقا دا اۋرۋلار وسىعان جەتەلەيدى. قازاقستاندا جىل سايىن دەنە سالماعى 500-دەن 2500 گراممعا دەيىن 20 مىڭعا جۋىق شالا تۋعان بالا دۇنيەگە كەلەدى. قاۋىپتى توپتاعى مۇنداي بالالار بتسپ دەرتىنە شالدىعۋعا بەيىم. بتسپ دياگنوزى بالا تۋعان كەزدە ەمەس, ول دۇنيەگە كەلگەننەن سوڭ ءبىر جىل نەمەسە ءبىر جارىم جىلدان كەيىن عانا قويىلادى», دەيدى قازاقستان-رەسەي مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەوناتولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, نەوناتولوگتەر مەن بالالار مەديتسيناسى ماماندارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى قارلىعاش جۇبانىشەۆا.
ارينە, مۇنداي جاعدايدا مامان دا, قوعام دا قاراپ وتىرعان جوق. ناقتى ارەكەت ەتىپ, بتسپ دياگنوزى قويىلعان بالالارعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن وتكەن جىلى «العاشقى قادامدار» قوعامدىق قايىرىمدىلىق قورى (ققق) قۇرىلعان بولاتىن. قوردىڭ قىزمەتى 2021 جىلدىڭ 1 قازانىندا باستالدى. سودان بەرى قىزىلوردا قالاسىنداعى «قانات» كلينيكاسىنداعى 15 بالاعا 7 ملن تەڭگە كولەمىندە كومەك كورسەتىلدى. قازىر ولاردىڭ ارقايسىسى وزدىگىنەن وتىرىپ-تۇرۋعا, ءتىپتى جۇرۋگە قابىلەتتى. قوردىڭ ميسسياسى – اۋىر ناۋقاسقا شالدىققان بالالارعا كومەكتەسكىسى كەلەتىن جانە ولارعا تولىققاندى ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرگىسى كەلەتىن ادامداردى بىرىكتىرۋ. «العاشقى قادامدار» قوعامدىق قايىرىمدىلىق قورى بتسپ جانە اۋتيزم دياگنوزى قويىلعان بالالارعا بارىنشا كومەكتەسىپ, ولاردىڭ اتا-انالارىنا جاڭا كلينيكالار جايلى جانە جاڭا ەمدەۋ ادىستەرى تۋرالى اقپاراتتارمەن ۇنەمى حاباردار ەتىپ وتىر. بۇل ارەكەتتەر تۋرالى «العاشقى قادامدار» ققق قۇرىلتايشىسى سۆەتلانا شەستەرنەۆا: «بىزگە ەلدىڭ بتسپ دياگنوزى بار بالالارعا كومەكتى قازاقستاندا دا كورسەتۋگە بولاتىنىن تۇسىنگەنى ماڭىزدى. مۇنداي بالا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا باسقا ەلگە سابىلۋدىڭ قاجەتى جوق. بىرقاتار وتاندىق كلينيكانىڭ تاجىريبەسى قازاقستاندىق دارىگەرلەر سال بالالارعا كومەك كورسەتە الاتىنىن دالەلدەپ وتىر. ەڭ قاجەتتىسى – قامقور ادامداردىڭ كومەگى», دەيدى.
وسى ارادا 2023 جىلى قاپشاعاي سۋ قويماسىنىڭ جاعاسىندا تسەرەبرالدى سال اۋرۋى بار بالالارعا ارنالعان كلينيكانىڭ قۇرىلىسى باستالاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇل ورايدا «العاشقى قادامدار» ققق ينۆەستورلاردى ىنتىماقتاستىققا شاقىرىپ, تسەرەبرالدى سال اۋرۋى بار بالالاردى وڭالتۋ ءۇشىن قاراجات جيناۋ ناۋقانىن باستاۋدى كوزدەپ وتىرعان جايى بار. بتسپ-مەن بىرگە سيمپتوماتيكالىق ەپيلەپسيا مەن گيدروتسەفاليا دياگنوزدارى قاتار قويىلعان 19 جاستاعى ارۋجان جاپاردى وڭالتۋعا قاراجات جيناۋ 25 اقپاندا باستالدى. ارۋجانعا تولىق ەم الۋى ءۇشىن 1 ملن تەڭگە جينالۋى كەرەك.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا پسيحولوگ, پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پسيحوتەراپەۆت, ەكزيستەنتسيالدى تەراپەۆت جانات ءبىرجانوۆا: «تسەرەبرالدى سال اۋرۋىمەن اۋىراتىن بالاسى بار جانە پسيحولوگيالىق كومەككە جۇگىنۋ كەرەكتىگىن بىلەتىن 10 انا بولسا, ونىڭ 3-ەۋى عانا جەكە تەراپياعا جۇگىنەدى. بالانىڭ دياگنوزىن اتا-انالارعا ەستىرتكەن ساتتەن باستاپ, شەشەسى ءوزىن مۇلدەم ۇمىتىپ كەتەتىن جاعدايلار باستالادى. بۇل كۇيزەلىس ءومىر بويى سوزىلۋى دا مۇمكىن. اتا-اناعا مۇندايدا دياگنوز قويۋدىڭ كۇردەلى پروتسەسىنەن, بالانىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ مەن جاقسارتۋ ءۇشىن ۇزاققا سوزىلاتىن كۇرەس جولىنان ءوتۋى كەرەك. وسى ۋاقىت ىشىندە انا وتباسى ءۇشىن دە, بالا ءۇشىن دە دەمەۋشى, كۇش-قۋات كوزى بولىپ تابىلادى. كۇندەردىڭ كۇنىندە وعان بىرەۋدىڭ «وزىڭە مۇلدەم قاراماي كەتتىڭ» دەپ ايتاتىن كەزى كەلەدى. ول وزىنە قاجەتتى جىگەردى قالپىنا كەلتىرۋگە تىرىسقىسى دا كەلمەيدى جانە ءتىپتى ءوزىن ادام قاتارىنان شىعارىپ تاستايدى. پسيحولوگيالىق كومەك – توپتىق جانە جەكەلەي بولسىن مەيلى, پسيحيكانى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جانە انانىڭ جەكە باسىن وزگەرتۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى. بۇل سايكەسىنشە بالانىڭ دەنساۋلىعى مەن كوڭىل كۇيىنە دە ىقپال ەتەدى», دەيدى.
سوندىقتان ءومىردىڭ وسىنداي تالقىسىنا تۇسكەن ادامدارعا مەملەكەتتىڭ عانا قامقورلىعى ەمەس, اينالاسىنداعىلاردىڭ دا مەيىرىمى, باسقالاردىڭ باسىنداعى جاعدايعا بەيجاي قاراي المايتىن بەلسەندى ازاماتتاردىڭ كومەگى قاشان دا ارتىق ەمەس.
الماتى