سانكتسيانىڭ سالقىنى ءتيىپ تۇر

بۇۇ تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, قازىردىڭ وزىندە ۋكراي­نادان بوسقان ادامدار سانى 2 ميلليوننان اسىپ كەتكەن. بىرىككەن ۇلتتار ۇيى­مىنىڭ بوسقىندار ءىسى جونىن­دەگى جوعارعى كوميسسارى فيليپ­پو گراندي ستوكگولمگە سا­پارى كەزىندە بوسقىنداردى قاي ەلدەرگە ورنالاستىرۋدان بۇ­رىن, ولاردى شەكارادان وتۋى­نە كومەكتەسۋ ماڭىزدى ەكە­نىن جەتكىزگەن. ونىڭ اي­تۋىن­شا, ەۋروپالىق وداققا كىر­­مەي­تىن مولدوۆا سەكىلدى مەم­لە­كە­تتەر قاتتى زارداپ شەگۋى ىقتيمال.

ۋكراينا پرەمەر-ءمي­نيسترى­­نىڭ ورىنباسارى يرينا ۆە­رەششۋكتىڭ حابارلاۋىنشا, رە­سەي قارۋلى كۇشتەرى سار­سەنبى كۇنى جەرگىلىكتى ۋاقىت بو­­يىن­­شا تاڭعى ساعات 9.00-دەن كەش­كى 21.00-گە دەيىن گۋما­نيتار­­لىق ءدالىز اشىلعان وڭىر­لەردى ات­قى­­لا­ماۋعا كە­لىسكەن. ەۆا­كۋا­تسيا­لاۋ قاتتى قاقتىعىس بو­لىپ جات­قان ماريۋپول قالا­سى سەكىلدى بىرنەشە قالادا باستالدى.

دەگەنمەن رەسەيدىڭ اتىس­تى ۋاقىتشا توقتاتۋ ۋادەسىن­دە قانشالىقتى تۇراتىنى بەلگىسىز. بۇعان دەيىن باس­قىنشى ساربازدار بەرگەن سەر­تىندە تۇرماي, قاراپايىم حالىق­تى ەۆاكۋاتسيالاپ جاتقان ايماق­تارعا وق جاۋدىرعانى بەلگىلى. ماسەلەن, سونداي وقيعانىڭ ءبىرى يرپەن قالا­سىندا بولدى. تۇرعىندار كوپىر­مەن ءوتىپ جاتقاندا رەسەي اسكەرى وق جاۋدىرعان ءساتى ۆي­دەوعا ءتۇسىپ قالدى. وسى وقيعا سالدارىنان ءتورت ادامدىق ءبىر وتباسى تۇگەلدەي قازا تاپتى.

وسى رەتتە رەسەيگە سالىن­عان سانكتسيالار لەگى كۇننەن كۇنگە ارتىپ بارادى. بۇعان دەيىن سولتۇستىكتەگى كورشىمىز ەڭ كوپ سانكتسيا سالىنعان مەملە­كەت اتانعان ەدى. تاياۋدا كرەمل بيلىگىنە تاعى دا شەكتەۋ شارالارى ەنگىزىلدى. رەي­تەرس اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىن­شا, ەۋروپالىق وداق جۇزگە جۋىق رەسەيلىك ازاماتتىڭ شە­تەل­گە شىعۋىنا تىيىم سالىپ, اكتيۆتەرىن بۇعاتتاۋدى جوس­پارلاپ وتىر. ەۋروپالىق وداق­تىڭ سىرتقى ىستەر جانە قاۋىپ­سىزدىك ساياساتى جونىندەگى جوعا­رى وكىلى جوزەپ بوررەل بۇعان قاتىستى شەشىم تاياۋ ارادا قابىلداناتىنىن جەتكىزدى.

ۇلىبريتانيا رەسەيدەگى اۆياتسيا سالاسىنا سانكتسيا سالا­تىنىن مالىمدەدى. سوعان سايكەس بريتانيا ۇكىمەتى ەل اۋماعىنداعى كەز كەلگەن رە­سەي­لىك ۇشاقتار مەن تىك­ۇشاق­تاردى تاركىلەي الادى.

«رەسەي تۋى بار ۇشاقتار­دىڭ ۇلىبريتانياعا كەلۋى­نە تى­­يىم سالۋ جانە ولاردىڭ ۇشۋىن قىلمىستىق جاۋاپكەر­شى­لىك رەتىندە قاراستىرۋ رەسەي مەن كرەمل بيلىگىمەن دوس ەل­دەر­گە ەكونوميكالىق زارداپ اكە­لەدى», دەدى ۇلىبري­تانيا­نىڭ سىرت­قى ىستەر ءمينيسترى ليز تراسس.

سونىمەن قاتار اۆياتسيالىق جانە عارىشتىق تاۋارلار مەن تەحنولوگيالاردىڭ ەكسپورتىنا تىيىم سالىنىپ, تەح­نيكالىق كومەك كورسەتۋ شەكتەلمەك. وسىنداي تاۋارلار مەن تەحنولوگيالارعا ساقتاندىرۋ جانە قايتا ساقتاندىرۋ قىز­مەتىن ۇسىناتىن ۇلىبريتانيا كوم­پانيالارىنا دا شەكتەۋ قويىلادى.

اقش تا رەسەيدىڭ مۇنايىن ساتىپ الماۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن بۇل قادام «رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى ارتەرياسىنا» باعىتتالعانىن ما­لىم­دەدى. جالپى, ەنەرگەتي­كالىق ەكسپورت رەسەي ءۇشىن ماڭىزدى. دەگەنمەن مۇنداي شەشىم باتىس ەلدەرىنە دە اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز. ويتكەنى مۇناي ساتىپ الۋعا شەكتەۋ قويۋ «قارا التىننىڭ» نارىقتاعى باعا­سىن قىمباتتاتادى. سوعان قا­را­­ماستان اق ءۇي وسىنداي قا­­دامعا بارىپ وتىر. قازىر­گى تاڭ­دا بۇل باستامانى ۇلى­بري­تا­نيا قولداپ وتىر. الداعى ۋا­قىت­­تا ەۋروپالىق وداق تا وسىن­داي قادامعا بارۋى مۇمكىن.

سانكتسيالار ءتىزىمى مۇنى­مەن توقتاپ قالماق ەمەس. كە­شە ەۋروپالىق وداق ەل­دەرى رەسەيگە قارسى جاڭا سانكتسيا­لار پاكەتىن كەلىستى. قۇجاتتا بەلارۋستىڭ 3 بانكىن Swift-تەن شىعارۋ قاراس­تىرىل­عان. وداققا توراعالىق ەتىپ وتىرعان فرانتسيانىڭ وكىلى جۋر­­ناليستەرگە بەرگەن سۇح­­با­تىندا سانكتسيا پاكەتى بەي­­سەنبى جانە جۇما كۇندەرى ۆەر­سال­دا وتەتىن ەو سام­ميتىن­دە رەس­مي تۇردە قابىلدا­نا­تى­نىن ايت­تى. قۇجاتتا كريپتو­ۆاليۋ­تا­لارعا قاتىستى قىزمەتكە, تەڭىز سالاسىنا دا سانكتسيا سالىنادى.

جالپى, كرەمل بيلىگىنە قارسى جاسالعان شەكتەۋلەر مۇنىمەن بىتپەك ەمەس. الەمنىڭ باسقا ەلدەرى دە, حالىقارالىق ۇيىمدار دا شاما-شارقىنشا رەسەيگە سانكتسيا سالىپ جاتىر. ماسەلەن, حالىقارالىق فۋتبول فەدەراتسياسى (FIFA) رەسەيدىڭ ۇلتتىق قۇراماسىن الەم كۋبوگىنىڭ ىرىكتەۋ ويىن­­دارىنا قاتىستىرماۋعا شە­شىم قابىلدادى. وسىلاي­شا, پولشا كەلەسى كەزەڭگە تى­ك­ە­­لەي ءوتتى. بۇعان دەيىن رە­سەي­­لىك كلۋبتاردىڭ ۋەفا تۋر­­نير­­­لەرىنە قاتىسۋىنا شەك­تەۋ قو­يىل­عان بولاتىن. ناتي­جە­­سىن­دە, ەۋروپا ليگاسىنىڭ 1/8 في­­نا­لىندا ويناۋعا ءتيىس «سپارتاك» جارىستان شەتتەتىلدى.

سالىنعان سانكتسيالاردىڭ كۇرت ارتۋىنا بايلانىستى Fitch Ratings كومپانياسى رەسەيدىڭ ين­ۆەس­تيتسيالىق دەڭگەيىن تو­مەن­دەتىپ تاستادى. ماسكەۋ تارا­پى سانكتسيانىڭ سالدارىنان قۇن­دى قاعازدار بويىنشا مىن­دەت­تە­مەلەرىن ورىنداي الماي قالۋى مۇمكىن ەكەنىن حابارلادى.

«سانكتسيالاردىڭ ودان ءارى كۇشەيۋى جانە ەنەرگەتيكالىق ساۋدانى شەكتەيتىن تىيىمدار رەسەيدىڭ تاۋەلسىز قارىز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماۋىن, ياعني كەيبىرىن تولەمەۋىن, وسىعان قاتىستى ساياسي شەشىم قابىلداۋ ىقتيمالدىلىعىن ارتتىرادى», دەلىنگەن Fitch-ءتىڭ ەسەبىندە.

وسى ورايدا ۋكرايناعا بەرىلەتىن حالىقارالىق كومەك تولاستار ەمەس. اقش كونگ­رەسى ۋكراينا مەن ەۋروپا­لىق وداق­تاس­تارىنا قولۇشىن سوزۋ ءۇشىن 13,6 ملرد دوللار ءبولۋ تۋرالى ەكىجاقتى كەلى­سىمگە كەلدى. پرەزيدەنت دجو بايدەن باستاپقىدا اسكە­ري, گۋمانيتارلىق جانە ەكونو­مي­­كالىق كومەك كورسەتۋ ماق­ساتىندا 10 ملرد دوللار سۇ­راعان. الايدا كونگرەستەگى پار­تيالار العاشقى تالقىلاۋ كەزىندە ونىڭ سوماسىن 12 ملرد دوللارعا وسىرگەن. سوڭعى وتىرىستا قاراجاتتىڭ سوماسى 13,6 ملرد دوللارعا جەتكەنى بەلگىلى بولدى.

سونىمەن قاتار الەم ەلدەرى ۋكرايناعا قارۋ-جاراق جەت­كىزۋىن جالعاستىرىپ جاتىر. بۇ­عان دەيىن گەرمانيا سەكىلدى بىر­قاتار ەۋروپالىق ەلدەن تانك­كە قارسى قولدانىلاتىن Javelin, NLAW سەكىلدى قارۋ اكە­لىن­گەن ەدى. كەيىنگىلەردىڭ ءبىرى بولىپ جاپونيا دا كوپتە­گەن اسكەري جابدىق جەتكىزدى.

ۋكراينا تاراپى كەلتىرگەن دەرەك­تەرگە ساي, بۇگىنگە دەيىن 12 مىڭنان استام رەسەي­لىك سارباز قازا تاپقان. قيرا­تىلعان تەحنيكا دا مىڭداپ سا­نالادى. سونداي-اق جۇزدەگەن ۇشاق پەن تىكۇشاق قۇلاتىلدى.

كەشە ۋكراينا مەن رە­سەي تاراپتارى سارسەنبى كۇنى ان­تاليادا سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرى كەزدەسەتىنىن حابارلادى.