سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتىپ, وندا سەناتورلار پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى قىزمەتىنە بەرىك اسىلوۆتى تاعايىنداۋىنا كەلىسىم بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنۋىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرجان جيەنباەۆ جاريالادى.
سونىمەن قاتار وتىرىستا دەپۋتاتتار ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشىلەردى الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە ولاردىڭ اسكەري قىزمەتتى وتكەرۋگە قاتىستى كەيبىر ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن زاڭ جوباسىن قارادى.
بۇل قۇجات تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىنىڭ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋدى جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشىلەردى, ال ولار قازا تاپقان جاعدايدا ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن تۇرعىنجايمەن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى. جاڭا نورمالارعا سايكەس ەندى مۇگەدەكتىگى بار بالا اسىراپ وتىرعان, ونىڭ ىشىندە وتباسىندا جاسىنا قاراماستان بالا كۇنىنەن مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشىلەرگە وزدەرى تۇرىپ جاتقان قىزمەتتىك باسپانانى وتەۋسىز الۋ قۇقىعى بەرىلەدى. وسى زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشىلەردى, ولار قازا تاپقان جاعدايدا ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن الەۋمەتتىك قورعاۋدى جاقسارتۋعا جول اشادى. ء«مودۋلدى تۇرعىن ءۇي» ۇعىمىن ەنگىزۋ. بۇل جابىق اسكەري قالاشىقتا جىلدام تۇرعىزىلاتىن, قاجەت بولسا تۇرعان جەرىن اۋىستىرۋعا بولاتىن تۇرعىن ءۇي. مۇنداي ءۇيدى ساتىپ الۋ قىسقا ۋاقىتتا اسكەردى تۇراتىن ورىنمەن قامتاماسىز ەتۋگە, ال گەوساياسي جاعداي وزگەرگەندە, ولاردى شىعىنسىز باسقا جەرگە كوشىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سۇلتان قامالەتدينوۆ.
سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىندا قىزمەتتىك ادەپتەن اينىماۋ, اسكەري م ۇلىكتى ساقتاۋ جانە تاعى باسقا باعىتتار بويىنشا اسكەري قىزمەتشىنىڭ مىندەتتەرى تولىقتىرىلعان. زاڭ جوباسى ارقىلى ازاماتتاردى اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەلەۋدى ايقىنداۋ ءتارتىبى ۇكىمەتكە جۇكتەلەدى. وسى جانە باسقا دا نورمالار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اسكەري قىزمەت جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرى مەن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىندا جازىلعان. «اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىستارى اسا جاۋاپتى ەكەنى بەلگىلى. سول سەبەپتى ولاردى جانە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن قۇقىقتىق, ماتەريالدىق جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ – مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان قارالعان زاڭ جوباسى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى سالاسىنداعى قۇقىقتارىن قوسىمشا رەتتەۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق اسكەري جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ وتكەرۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى دە قامتىلعان», دەدى م.اشىمباەۆ.
زاڭ جوباسىن قاراۋ بارىسىندا سەناتورلار ۇسىنىلعان وزگەرىستەردى قولدادى. سونداي-اق قۇجاتقا اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتارىن رەتتەۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى كەشەندى تاسىلدەردى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان بىرقاتار تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. سوعان بايلانىستى زاڭ جوباسىن ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
وتىرىس كەزىندە سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا بەيبىت يساباەۆ جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن ءتيىمدى شەشۋ ءۇشىن ەلىمىزدە قالىپتاسقان ەڭبەك نارىعىنا تەرەڭ ءارى جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزۋدى ۇسىندى. سەناتوردىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, جىل سايىن جوعارى وقۋ ورنىن, كوللەدجدى بىتىرگەن جاس مامانداردىڭ 30 پايىزى جۇمىسسىز قالۋدا. ال جۇمىسقا ورنالاسقانداردىڭ 30 پايىزى ءوز ماماندىقتارى بويىنشا ەمەس, بىلىكتىلىگى, جالاقىسى تومەن جۇمىسقا تۇرادى. دەپۋتات وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتتە ورىن العان پروبلەمالاردى جۇيەلى تۇردە شەشۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ ماڭىزدى دەپ سانايدى. «ەلىمىزدە قالىپتاسقان ەڭبەك نارىعىنىڭ بۇگىنگى جاعدايىنا تەرەڭ, جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزۋ قاجەت. جالپى, حالىق سانىنىڭ, جاڭا ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ ءوسۋ ديناميكاسىن ەلىمىز ەكونوميكا سەكتورلارىنىڭ وسىممەن تىكەلەي بايلانىستىرا وتىرىپ, الداعى 5 جىلعا ەڭبەك رەسۋرستارىنا سۇرانىستىق بولجام جاسالۋعا ءتيىس. وقۋ ورىندارىنىڭ باعدارلامالارى مەن ستاندارتتارىن وسى سۇرانىسقا, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ وندىرىستىك داعدى-تالاپتارىنا ساي ازىرلەنگەنىندە عانا ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەڭگەرىمدىلىگىنە قول جەتەدى», دەدى ب.يساباەۆ.
سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ازاماتتىق جوعارى وقۋ ورىندارى جانىنداعى اسكەري كافەدرالاردىڭ قۇرامى مەن قۇرىلىمىن وڭتايلاندىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى.
پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ءلاززات سۇلەيمەن «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرىن قايتا قاراۋدى جانە ونىڭ اياسىن كەڭەيتۋدى ەسكەرە وتىرىپ, جوبانى ءارى قاراي جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
«جۇمىسقا ورنالاسقان ماماندار ءبىلىم سالاسىنا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا تيەسىلى. وزەكتى ماسەلەلەر دە بارشىلىق. بىرىنشىدەن, مادەنيەت, سپورت, الەۋمەتتىك, اگروونەركاسىپ سالالارىنا ورنالاسقان ماماندار سانى وتە از», دەدى سەناتور. سونداي-اق دەپۋتات ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى جۇرگىزىپ جاتقان تاجىريبەنى دە نازاردان تىس قالدىرمادى. اتاپ ايتقاندا, باعدارلاماعا بولىنەتىن قارجى كولەمى قىسقارعانىنا توقتالدى. بۇل كوبىنەسە جوباعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءتيىستى تولەمدەرسىز قالۋىنا اكەلەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىندا ءوتىنىش بەرگەندەردىڭ 70 پايىزى عانا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا نەسيە الا العان بولسا, قارجى تاپشىلىعى 757 ميلليون تەڭگەدەن اسقان. وسى جانە باسقا دا بىرقاتار جۇيەلى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن سەناتور ۇكىمەتتىڭ قاراۋىنا بىرقاتار ناقتى شارانى ۇسىندى.
سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ مينيسترلەر كابينەتىن الداعى جىلى بەيبارىس سۇلتاننىڭ 800 جىلدىعىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋگە شاقىردى. دەپۋتات ءوز ۇسىنىستارىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالدا ايتتى. ول ەۋرازيا دالاسىنىڭ تۋماسى, مىسىردىڭ ۇلى بيلەۋشىسى بەيبارىس سۇلتاننىڭ قازاقستان ءۇشىن دە, مىسىر ءۇشىن دە ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «قازاقستان مەن مىسىر اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جاقسى. ەكى ەلدىڭ باسشىلارى جاقىندا عانا تەلەفون ارقىلى سويلەستى. قازاقستان مەن مىسىردى بايلانىستىراتىن تاريحي تۇلعالار بار. سولاردىڭ ىشىندە سۇلتان بەيبارىستىڭ ەسىمى ەرەكشە اتالادى. بەيبارىس بيلىگى تۇسىندا سالىنعان تاريحي ەسكەرتكىشتەر كۇنى بۇگىنگە دەيىن كاير قالاسىنىڭ ءسانىن كەلتىرىپ تۇر», دەدى دەپۋتات.
سەناتور بۇعان دەيىن قازاقستان مەن مىسىر سۇلتان بەيبارىس مەشىتىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرعانىن اتاپ ءوتتى. جوبا 2011 جىلدىڭ قازان ايىندا اياقتالۋعا ءتيىس ەدى. الايدا اراب ەلدەرىندەگى ساياسي جانە ەكونوميكالىق داعدارىسقا بايلانىستى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى كەيىنگە قالدىرىلدى. ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ جاقىندا بولعان ساپارىنىڭ ناتيجەسىندە, مىسىر وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ ءۇشىن قوسىمشا 2 ملن دوللارىن ءبولىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا سەناتور بەكبولات ورىنبەكوۆ جامبىل وبلىسىندا سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن جاڭا سۋ قويمالارىن سالۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, سۋ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى ترانسشەكارالىق پروبلەمالار وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا, دەمەك ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىر. «جامبىل وڭىرىندە يرريگاتسيالىق ماقساتتار ءۇشىن پايدالانىلاتىن سۋ رەسۋرستارىنىڭ 85 پايىزى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا قالىپتاسادى. سول سەبەپتى, ۆەگەتاتسيا كەزەڭىندە 1983 جىلى قابىلدانعان «ترانسشەكارالىق شۋ جانە تالاس وزەندەرى اعىندىلارىنىڭ سۋىن ءبولۋ تۋرالى» كەلىسىمىنىڭ شارتتارىنا جانە ونىڭ ەكىنشى تاراپپەن ورىندالۋىنا تاۋەلدى بولىپ كەلەدى. اتالعان كەلىسىمگە سايكەس, وڭىرگە شۋ وزەنىنىڭ باسسەينى بويىنشا – 370 ملن تەكشە مەتر جانە تالاس وزەنى بويىنشا – 590 ملن تەكشە مەتر سۋ تيەسىلى. دەگەنمەن قىرعىز تاراپىنىڭ بەكىتىلگەن كەستەلەردى ساقتاماۋىنا بايلانىستى, قازاقستان جىل سايىن شۋ وزەنىنەن 50 پايىزعا دەيىن, تالاس وزەنىنەن 25 پايىزعا دەيىن سۋدى الا المايدى», دەدى سەناتور
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بيىل شۋ جانە تالاس وزەندەرى باسسەيندەرىندەگى قار قورىنىڭ ازدىعىنان سۋ تاپشىلىعىنىڭ ارتۋى مۇمكىن. سەناتور «ىرعايتى», «قالعۇتى» جانە «اقمولا» جاڭا 3 سۋ قويماسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋدى ۇسىندى. «بارلىق سۋ قويماسىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەرىنە مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىنىپ, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەۋگە قاراجات ءبولۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا. الايدا سالالىق مينيسترلىكتەن ءتيىستى وتىنىمدەر جولدانعانىمەن, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وڭ شەشىمىن تاپپاي وتىر. سۋ قويمالارىن سالۋ تەك ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ قانا قويماي, جامبىل وبلىسىنىڭ قورداي, مەركى, بايزاق, جامبىل جانە تالاس اۋداندارىندا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ وسۋىنە ۇلكەن اسەرىن تيگىزەدى, سونداي-اق وسى اۋدانداردىڭ تۇرعىندارى اراسىنداعى الەۋمەتتىك شيەلەنىستى تومەندەتۋگە دە كومەكتەسەدى», دەدى دەپۋتات.