رەسمي مالىمەتتەر بويىنشا, ەلىمىزدە ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ 80 پايىزدان استامى ءوز اۋرۋىنىڭ سىرىنا قانىق. ءاۋ باستا الەمنىڭ ءار شالعايىندا بۇل تەك تەرىس جۇرىسكە بارعانداردىڭ اۋرۋى دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسقاندىقتان, ءالى كۇنگە دەيىن قوعامعا وسى كوزقاراستان ارىلۋ قيىنعا سوعىپ تۇر. سوندىقتان ايتۆ احۋالدى ادامدار ءوز باسىنداعى, وتباسىنداعى جاعدايدى ەلدەن جاسىرۋعا ءماجبۇر.
وسى ماسەلەنى رەتتەۋ ءۇشىن جىل سايىن 1 ناۋرىزدا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باستاماسىمەن نولدىك كەمسىتۋشىلىك كۇنى اتاپ وتىلەدى. بيىل بۇۇ «زيان كەلتىرەتىن زاڭداردى جويۋ. مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتەتىن زاڭدار قابىلداۋ» دەگەن ۇرانمەن ارەكەت ەتۋگە كوشتى.
ايتۆ-عا بايلانىستى قانداي دا ءبىر كەمسىتۋشىلىككە جول بەرمەۋ تۋرالى مەملەكەتتىڭ كەپىلدىكتەرى كونستيتۋتسيادا جانە حالىق دەنساۋلىعى تۋرالى كودەكستە جانە قر دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلگەن.
قازىر يۋنەيدس 95-95-95 ستراتەگياسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە جۇمىس ىستەپ جاتىر. ول ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ الدىن الۋدى, تەستىلەۋ, ەمدەۋ مەن كۇتىمدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بۇگىنگى تاڭدا ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ 81 پايىزى وزدەرىنىڭ مارتەبەسىن بىلەدى, ولاردىڭ 79 پايىزى انتيرەتروۆيرۋستىق تەراپيانى (ارت) قابىلدايدى, وسىنىڭ ارقاسىندا ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ 86 پايىزىندا ۆيرۋس زالالى باسىلعان.
ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە اۋرۋدىڭ الدىن الۋدىڭ جاڭا ءتۇرى – جاناسۋعا دەيىنگى ءتۇرى ەنگىزىلىپ جاتىر. جيتس, تۋبەركۋلەز جانە بەزگەكپەن كۇرەسۋگە ارنالعان جاھاندىق قوردىڭ قارجىلىق كومەگىنىڭ ارقاسىندا جيتس وڭىرلىك ورتالىقتارىنىڭ 15 زەرتحاناسى اۆتوماتتاندىرىلعان پتر جابدىعىن الدى. جىل سايىن نەگىزگى توپتاردىڭ وكىلدەرى (ينەكتسيالىق ەسىرتكىنى قولداناتىن ادامدار, ينتيمدىك قىزمەت كورسەتەتىندەر, ءبىر جىنىستى قاتىناسقا باراتىندار) جانە جۇكتى ايەلدەر ايتۆ-عا كوبىرەك تەستىلەنۋدە. ايتۆ-مەن اۋىراتىن ايەلدەردىڭ 98%-ى ساۋ بالا تابادى. ارت دا قولجەتىمدى بولىپ قالدى, ول ناۋقاستارعا دياگنوزدان كەيىن بىردەن تاعايىندالادى جانە تەگىن بەرىلەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى وسى ارالىقتا ارت-مەن قامتۋدى 71%-عا جەتكىزۋدى كوزدەسە, قازىردىڭ وزىندە بۇل 79% قۇرايدى.
– الايدا قوعامدا ايتۆ-عا بايلانىستى الالاۋشىلىق پەن كەمسىتۋشىلىك دەڭگەيى جوعارى بولماسا, بۇل ناتيجەلەر مۇنان دا جوعارى, سالماقتى بولۋى مۇمكىن ەدى. بۇگىندە كەمسىتۋشىلىكتى تۇبەگەيلى جويۋعا باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. بۇل ايتۆ ينفەكتسياسى ەپيدەمياسىنىڭ ءوسۋ قارقىنىن ەداۋىر قىسقارتۋعا ىقپال ەتەدى, – دەيدى دسم قازاق دەرماتولوگيا جانە ينفەكتسيالىق اۋرۋلار عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اسىلحان ابىشەۆ.
كەمسىتۋشىلىك ءنولى كۇنى قارساڭىندا يۋنەسكو قولداۋىمەن Mass Media Team مەن يۋنەيدس-قازاقستان ديسكوردينانتتى جۇپتىڭ ماحاببات تاريحى تۋرالى plus قىسقا مەتراجدى كوركەم ءفيلمىن ءتۇسىردى (بىرەۋىندە ايتۆ – وڭ, ەكىنشىسى – ايتۆ-تەرىس). فيلم جاس فوتوگراف ايان مەن ونىڭ ماحابباتى ميكيدىڭ قارىم-قاتىناسى تۋرالى, ولار اينالاسىنداعىلارمەن كوزقاراستارى قابىسپايتىنىنا قاراماستان وتباسىن قۇرۋدى ارماندايدى. ءاربىر ادام باقىتقا لايىق دەگەن رومانتيكالىق تراگيكومەديا. بەينەبايان – «ايتۆ – قالىپتى ءومىر سۇرۋگە كەدەرگى ەمەس, ال سەزىم – تاپتاۋرىن تۇسىنىكتەرگە قاراعاندا الدەقايدا كۇشتىرەك» دەگەندى ناسيحاتتايدى.
الماتى