حالىقارالىق كونۆەنتسيا ماقۇلداندى

قۇجات جونىندە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سەرىك شاپكەنوۆ بايانداما جاسادى. ۆەدومستۆو باسشىسى تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى جاعدايىنداعى جۇمىس تۋرالى كونۆەنتسيا 1994 جىلعى 24 ماۋسىمدا حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ باس كونفەرەنتسياسىندا قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى. 

2019 جىلعى 18 قازاندا قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتار ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدومستۆو­ارالىق كوميسسيانىڭ 40-شى وتىرىسىندا قولداۋ تاپقانىن ەسكە سالدى. «كونۆەنتسيا تولىق جۇ­مىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن قىز­مەتكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇد­دەلەرىن قورعاۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيدى. اتاپ ايتقاندا, ۇجىمدىق كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ قۇقىعى, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ, انانىڭ قۇقى­عىن قورعاۋ, جىل سايىنعى اقىلى دەمالىس بەرۋ, ەڭبەك جانە جۇمىسپەن قامتۋ سالا­سىندا كەم­سىتۋشىلىككە جول بەرمەۋدى كوز­دەيدى», دەدى مينيستر.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, كونۆەنتسيا قىزمەتكەرلەر مەن كاسىپ­ورىن­داردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن قوسپاعاندا, ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ بارلىق سالاسىنا قول­دانىلادى.

«ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالى­مەتتەرى بويىنشا 2021 جىلدىڭ 4-توقسانىنىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا ءارتۇرلى سالاداعى 470 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەر تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى رەجىمىندە جۇمىس ىستەدى. ولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى اپتاسىنا 20 ساعاتتان از ۋاقىت جۇمىس ىستەگەن. ولاردىڭ كوپشىلىگى اۋىل شارۋاشىلىعى, ءبىلىم جانە ونەركاسىپ سالالارىندا ەڭبەك ەتكەن», دەدى سەرىك شاپكەنوۆ.

كونۆەنتسياعا سايكەس «تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەي­تىن ادام» تەرمينى تولىق جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن جانە سالىس­تىرمالى جاعدايدا جۇمىس ىستەي­تىن قىزمەتكەردىڭ جۇمىس ۋاقى­تى­نىڭ قالىپتى ۇزاقتىعىنان از جۇ­مىس ىستەيتىن جۇمىسشىنى بىلدىرەدى.

كونۆەنتسياعا سايكەس تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەي­تىن قىزمەتكەرلەردىڭ نەگىزگى جالا­قىسى سول ادىستەرمەن ەسەپتەلەتىن تولىق جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىس­تەي­تىن جانە سالىستىرمالى جاع­داي­داعى قىزمەتكەرلەردىڭ نەگىزگى جالا­قىسىنان كەم بولماۋعا ءتيىس. ء«وز كەزەگىندە كونۆەنتسيادا كوزدەلگەندەي ۇلتتىق ەڭبەك زاڭنامامىزدا قىزمەت­كەرلەرگە ەڭبەكاقى تولەۋ سالاسىن­داعى مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەر قاراس­تىرىلعان. سونداي-اق تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەلەرى تولىق جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن قىز­مەتكەرلەرگە ۇقساس بولۋى كەرەك دەپ قاراستىرىلعان. بۇل شارتتار جۇمىس ۋاقىتىنىڭ ۇزاقتىعىنا, جارنالارعا نەمەسە كىرىستەرگە پروپورتسيونالدى تۇردە انىقتالۋى مۇمكىن», دەدى مينيستر.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە قا­را­عاندا, ۇلتتىق ەڭبەك جانە الەۋ­مەتتىك زاڭناما تولىق جۇمىس ۋاقى­تىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەر­لەرمەن سالىستىرعاندا تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن شەكتە­مەيدى. «اتاپ ايتقاندا, مىندەتتى الەۋ­مەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنەن تابىستى جوعالتۋ بويىنشا تولەم قىزمەت­كەردىڭ ورتاشا ايلىق ساقتاندىرىلعان كىرىسىنىڭ مولشەرىنە جانە ونىڭ جۇيەگە قاتىسۋ وتىلىنە تىكەلەي بايلانىستى جانە ونىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋ نىسانىنا نەمەسە تۇرىنە بايلانىستى ەمەس», دەپ تۇيىندەدى سەرىك شاپكەنوۆ.

سونىمەن قاتار جيىن بارىسىندا «دەربەس دەرەكتەر الماسۋ سالاسىنداعى اكىمشىلىك ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.

اتالعان قۇجات جونىندە ىشكى ىستەر ءمينيس­ترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات قوجاەۆ بايان­داما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىن قابىلداۋ بىرقاتار ارتىقشىلىق بەرەدى. «كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ دوستاستىق ەلدەرىنەن ازاماتتىقتىڭ بولۋى جانە بولماۋى, بەرىلگەن جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجات­تار, كوشى-قون ەسەبىندە تۇرعان ادامدار, شەتەلدىكتەرگە وسى ەلدەرگە كەلۋ جانە وندا بولۋعا بەرىلگەن ۆيزالار, جىلجىمايتىن م ۇلىك نە م ۇلىكتىك سيپاتتاعى مىندەتتەمەلەر, قىلمىس­تىق نەمەسە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۋرالى مالىمەتتەردى الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اقپاراتتى وكىلەتتىك ورگاندار سۇراۋ سالۋ ارقىلى الا الادى. جاۋاپ بەرۋ مەرزىمى ءوتىنىش تۇسكەن مەرزىمنەن باس­تاپ ەكى ايدان اسپاۋعا ءتيىس. بۇل اسى­رەسە, قوس ازاماتتىقتى بولدىرماۋ ماق­ساتىندا وزەكتى», دەدى مارات قوجاەۆ.

كەلىسىم جوباسىنىڭ ماقساتى – تاۋەلسىز مەم­لەكەتتەر دوستاستىعى شەڭ­بەرىندە ازاماتتىعىنىڭ بولۋى, كوشى-قون ەسەبىنە قويۋ, ۆيزالار بەرۋ, جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجات­تار تۋرالى دەربەس دەرەكتەرمەن الماسۋ سالاسىنداعى اكىمشى­لىك ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا قۇقىق­تىق كومەك كورسەتۋ جونىندەگى ىن­تى­ماق­تاس­تىقتىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن جاساۋ.

سونداي-اق ءماجىلىس «قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ كەيبىر زاڭنا­مالىق اكتىلەرىنە مۇگە­دەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاق­سارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى.

«زاڭ جوباسىنا ءبىر توپ پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشىلىق جاسادى. قۇجاتتا «مۇگەدەك» تەرمينىن «مۇگە­دەكتىگى بار ادام» دەپ وزگەرتۋ, مۇگەدەكتىگى بار بالانى ساناتو­ر­لىق-كۋرورتتىق ەمدەۋگە الىپ جۇرەتىن ادامعا جولداما قۇنىنىڭ 70 پايىزىن وتەۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا مۇگەدەكتىگى بار ادام­دارعا ءبىرىنشى كەزەكتە قىزمەت كورسەتۋ كوزدەلەدى. سونداي-اق ءۇشىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جەكەشە نوتارياتتىق ءىس-ارەكەتتەر جاساعان كەزدە قۇقىقتىق جانە تەح­نيكالىق سيپاتتاعى قىزمەتتەردە اقى تولەۋ­دەن بوسا­تىلعان ادامدار ساناتىنا ەنگىزۋ جانە مۇگە­دەكتىگى بار ادامدار قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قام­تاماسىز ەتەتىن باسقا دا نورمالار كوز­دەلەدى», دەدى دەپۋتات ءجاميلا نۇرمانبەتوۆا.

بۇدان بولەك, قۇجاتتا قازاقستان اۋماعىندا انىقتالعان, ادام ساۋدا­سىنىڭ قۇربانى بولعان شەتەلدىكتەرگە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كە­پىلدىك بەرىلگەن كولەمىن جانە ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى ۇسىنۋ جونىندەگى نورمالار ەسكەرىلگەن.

ايتا كەتەرلىگى, جالپى وتىرىس­تا دەپۋتات داريعا نازارباەۆانىڭ وكى­لەتتىگى مەرزى­مىنەن بۇرىن توقتاتىلدى. ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى اسىلبەك سماعۇلوۆتىڭ اي­تۋىنشا, ءماجىلىس دەپۋتاتى د.نازارباەۆا مىندەتتەرىن اتقارۋدان ءوز ەركىمەن بوساتۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرگەن. وسىعان بايلانىستى بوس تۇرعان ماندات ساياسات نۇربەككە بەرىلگەن ەدى. جالپى وتىرىستا ول انت بەرىپ, پالاتانىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى.

وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار بىر­قاتار مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىنا ساۋال جولدادى. پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليارعا جولداعان ساۋالىندا فاحريددين قاراتاەۆ جولاۋشىلار تاسىمالىنداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالدى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل سولتۇستىككە كوشى-قونعا دا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. «قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى تەمىرجول قىزمەتىن پايدالانادى. سە­بەبى پويىز قاۋىپسىز كولىك, مارشرۋتى مەن ءجۇرىپ-تۇرۋ كەستەسى ىڭعايلى, بيلەت قۇنى قول­جە­تىمدى. دەگەنمەن شەشىمىن تاپپاي وتىرعان ماسەلە – سولتۇستىكتەگى قوستاناي, پاۆلو­دار وڭىرىنە قونىس اۋدارىپ جاتقان حالىقتىڭ قا­تىناۋى وتە قيىن. اسىرەسە كوشكەن جاستاردىڭ اتا-انالارىنا, قارتتارعا, بالالارىمەن, جۇكتەرىمەن ءجۇرۋ قيىنعا سوعادى. مىسالى, حالىق تۇركىستان وبلىسىنان قوستانايعا قاتىناۋ ءۇشىن الماتى, قاراعاندى نەمەسە نۇر-سۇلتان قا­لالارى ارقىلى وتۋگە ءماجبۇر. ونىڭ ۇستىنە پويىزداردىڭ ۋاقىتتارى ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلمەي جارتى كۇن, كەيدە ءبىر كۇن كۇتۋگە تۋرا كەلەدى», دەدى ف.قاراتاەۆ.

سونداي-اق امانجان جامالوۆ, دانيا ەسپاەۆا, ايجان سقاقوۆا, يرينا سميرنوۆا, جامبىل احمەت­بەكوۆ, ەكاتەرينا سمىشلياەۆا, عازيز قۇ­لاح­مەتوۆ, يۋري جۋلين, عالىم امى­رەەۆ, اندرەي ليننيك, ازات پەرۋا­شەۆ ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگان­دار باسشىلارىنا ساۋالدارىن جولدادى.