دارىگەردى ىنتالاندىرۋ – ساپالى كومەككە قول جەتكىزۋ

كۇندەلىكتى قوعام ومىرىندە دارىگەرگە قارالمايتىن ادام كەمدە-كەم. مەيلى ەمحانا, مەيلى ستاتسيونار بولسىن, اق جەلەڭدى دارىگەرلەر ەم ىزدەگەن جاننىڭ اۋرۋىنا بارلىق كەزدە اراشاشى. ال ولاردىڭ مۇقتاجدىعىن ەلەپ-ەسكەرۋ قانشالىقتى دەڭگەيدە ىسكە اسۋدا؟ بۇل ماسەلەگە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى سەرىكبول مۋسينوۆ ءوز كوزقاراسىن ءبىلدىردى. – ەلباسى ن. نازارباەۆ ءوزىنىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى قىزمەتكەرلەرىن قولداۋعا باعىتتالعان شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسى­عان بايلانىستى ويى­ڭىزبەن بولىسسەڭىز. – مەملەكەت باسشىسى جىل سايىن قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋلارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل بولەدى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كاسىبىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ جانە ولاردى بارىنشا قولداۋ ۇنەمى ەلباسىنىڭ نازارىندا. بيىل دا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن الەۋمەتتىك قولداۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك پاكەتتەرىن قايتا قا­راس­تىرۋعا قاتىستى تاپسىرمانى ەلىمىزدىڭ مەديتسينا جۇرتشىلىعى قۋانا قابىلدادى. سەبەبى, ناۋقاستاردى دەرتتە­رىنەن ايىقتىرۋ ءۇشىن كۇن-ءتۇن دەمەي, ايانباي قىزمەت ەتىپ جۇرگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن الەۋ­مەتتىك قولداۋ قاجەت. ويتكەنى, اۋىرىپ-سىرقاعان كەز كەلگەن ادام ەڭ الدىمەن دارىگەردىڭ اقىل-كەڭەسىنە جۇگىنەدى, سول جازىپ بەرگەن ءدارى-دارمەك ارقىلى شيپا ىزدەيدى. ۇمiتكە ءۇمiت جالعاپ, دەن­نىڭ ساۋلىعىن, عۇمىردىڭ ۇزاقتىعىن ساباقتاستىرىپ جاتاتىن دا سولار. مەديتسينا قىز­مەتكەرلەرىنە ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن اسا جاۋاپتى مىندەت جۇكتەلگەن. ولار كۇن سايىن مىڭداعان وپەراتسيالار جاساپ, ون مىڭداعان ناۋقاستاردى قابىلداپ, ەمدەۋدە. – جىل سايىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرە­كەسى شەڭبەرىندە «ءوز كاسىبىنىڭ ۇزدىگى» رەسپۋبليكالىق بايقاۋى ۇيىمداستىرىلىپ تۇراتىنىن بىلەمىز. مۇنداي بايقاۋلار دارىگەرلەردىڭ بەدەلىن ارتتىراتىنى ءسوزسىز. وسى بايقاۋ تۋرالى توقتالىپ وتسەڭىز. – ءيا, جىل سايىن ماۋسىم ايىندا «ۇزدىك دارىگەر» عانا ەمەس, «ۇزدىك مەنەدجەر – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى», «ۇزدىك اۋىل دارىگەرى», «ۇزدىك سانيتارلىق دارىگەر, ەپيدەميولوگ», «ۇزدىك پروۆيزور», «ۇزدىك مەيىرگەر» سياقتى اتالىمدار بويىنشا رەسپۋبليكالىق كونكۋرس وتەدى. كونكۋرس كاسىپتىڭ بە­دەلىن ارتتىرۋعا, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپتىك شە­بەرلىگىن, باستامالارى مەن شىعارماشىلىعىن جەتىلدىرۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن تاماشا داستۇرگە اينالدى. كەيىنگى جىلدارى ودان باسقا «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزدىك تاۋەلسىز ساراپشىسى», «ۇزدىك دونور» سياقتى كونكۋرستار دا ءوتىپ تۇرادى. وتكەن جىلى العاش رەت ديس­پانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان پا­تسيەنتتەردىڭ اراسىندا «ۇزدىك پاتسيەنت» كونكۋرسى ءوتتى. بۇل كونكۋرستا باتىس قازاقستاننان كەلگەن ششۋدرو گالينا نيكولاەۆنا 1-ورىنعا يە بولدى. مەملەكەت باسشىسى: «ءوزىنىڭ جەكە باسىنىڭ دەنساۋلىعىن الدىمەن ادامنىڭ ءوزى ويلاۋى كەرەك. ەگەر دەنساۋلىقتى ويلاۋ ءار وتباسىنىڭ شارۋاسى بولسا, وندا مەملەكەت جۇزەگە اسىرىپ جاتقان قادامدار الدەقايدا ءتيىمدى شىعار ەدى», دەپ ايتقان بولاتىن. كونكۋرستىڭ ماقساتى دا – حالىقتىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىن جانە ءدارى-دارمەك بويىنشا ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ. «ۇزدىك پاتسيەنت» اتاعىنا ىرىكتەۋ كريتەريلەرى دارىگەردىڭ بارلىق تاعايىنداۋلارىن جانە ۇسىنىستارىن ورىنداۋ, دۇرىس تاماقتانۋ جانە ديەتا ۇستاۋ, نەگىزگى دارىلەردى ۇنەمى قابىلداۋ, زەرتحانالىق كورسەتكىشتەردىڭ دەڭگەيىن جاقسارتۋ, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە نەگىزگى اۋرۋى بويىنشا اسقىنۋلاردىڭ بولماۋى, ياعني, قارالۋعا جانە تەكسەرىلۋگە تۇراقتى كەلىپ تۇرۋ بولىپ تابىلادى. وسىنداي كونكۋرستار وتكىزۋ ءار پاتسيەنت ءۇشىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ جانە ءوز دەنساۋلىعىن ساقتاۋ بويىنشا جاقسى ۇلگى بولىپ تابىلاتىنىنا سەنىمدىمىز. دارىگەرلەر دە ءوز كەزەگىندە ءاربىر پاتسيەنتتىڭ ساۋىعىپ كەتۋىنە بارلىق تاجىريبەسىن, ءبىلىمىن جۇم­سايدى. – حالىق مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىمەن قاناعات­تانسا, دارىگەر تۋرالى جاقسى پىكىر قالىپتاسادى. دارىگەرلەر مەديتسينالىق كومەكتى ساپالى كورسەتۋگە ىنتالاندىرىلا ما؟ – مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن دارىگەر «زامان تالابىنان قالماي, ىلەسىپ وتىرۋ كەرەك», ۇنەمى ءوزىنىڭ ءبىلى­مىن جەتىلدىرىپ وتىرۋعا ءتيىس جانە تاجىريبەدە دياگنوس­تيكا مەن ەمدەۋدىڭ زاماناۋي ءادىس­تەرىن قولدانۋ كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا ول ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. 2012 جىلدان باستاپ ستاتسيونارلىق جانە ستاتسيوناردى الماستىراتىن قىزمەتتەرگە اقى تولەۋ ءتاريفىنىڭ قۇنىنا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قاراجات ەنگىزىلگەن بولاتىن. «ىنتالاندىرىلعان قىزمەت­كەر جانە قاناعاتتانعان ەم­دەلۋشى» قارىم-قاتىناس ۇلگى­سى قۇرىلدى. جۇمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ىنتالاندى­رۋ رەتىندە ستاتسيونارلىق مەدي­تسينالىق ۇيىمداردا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سارا­لانعان ەڭبەك اقىسىنىڭ ءادىسى قول­دانىلادى. مەديتسينالىق-سا­نيتاريالىق العاشقى كومەك ۇيىمدارىنىڭ مەديتسينا قىز­مەتكەرلەرى ءۇشىن جان باسىنا شاق­قانداعى ءنورماتيۆتىڭ ىنتالاندىرۋشى كومپونەنتى قول­دانىلىپ, ول مەديتسينالىق كو­مەك كورسەتۋدىڭ ناتيجەسىنە قول جەتكىزگەنى ءۇشىن تولەنەدى. جا­ڭا قارىم-قاتىناس ۇلگىسىنە سايكەس, مەديتسينالىق ۇيىم وقۋ باع­دارلاماسىنىڭ نىسانىن, ءتۇرىن جانە وقىتۋشى ۇيىمدى, سو­نىڭ ىشىندە, قاجەتتىلىككە وراي شەت­ەلدىك ۇيىمدى دا ءوزى تاڭداي الا الادى. – مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جىل سايىن 20 مىڭنان استام ادامدى ولىمنەن قۇتقارادى ەكەن. باسقا قانداي تسيفرلاردى اتار ەدىڭىز. – بۇل قاراپايىم ساندار دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى جۇمى­سىنىڭ نەگىزگى ناتيجەسى. تەك 2013 جىلعى ساندارعا توقتالاتىن بولساق, بولجالدى ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى – 70,45 جاستى قۇراپ (2012 جىلى – 69,61), ءبىر جىلدا 0,84 جاسقا ارتتى. سوڭعى 5 جىلدا انا ءولىمى 3 ەسەگە, نارەستەلەر ءولىمى 1,5 ەسەگە ازايدى. تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋشىلىق 10%, ءولىم-ءجىتىم 24% ازايدى. سانيتارلىق اۆياتسيا رەسپۋبليكالىق ورتا­لىعى 2013 جىلى 1355 رەت ۇشىپ, 1813 دارىگەرلىك كومەك كورسەتتى. «دەنساۋلىق», «جاردەم» جانە «سالاماتتى قازاقستان» مەديتسينالىق پويىزدارى 301 ستانسانىڭ 64 مىڭداي حالقىن دارىگەرلىك تەكسەرۋدەن وتكىزدى. تراسسالىق دارىگەرلىك-قۇتقارۋ پۋنكتتەرى بريگادالارى 719 رەت جولعا شىعىپ, 2 مىڭنان استام زارداپ شەگۋشىگە مەديتسينالىق كومەك كورسەتتى. 49 جىلجىما­لى مەديتسينالىق كەشەن ءدارى­گەرلەرى 871 مىڭ ادامدى قارادى. قازاقستاندا 60 مىڭنان اسا كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيا جاسالدى. 10 مىڭنان استام اشىق جۇرەككە وتا جاسالدى. وڭەش جانە اسقازان وبىرى سكرينينگى بويىنشا 150 مىڭنان استام ادام تەكسەرىلىپ, قۋىق بەزى وبىرى سكري­نينگىمەن 77 مىڭنان اسا ەر ادام قامتىلدى. تىك ىشەك وبىرىنا 900 مىڭداي ادام سكرينينگتەن وتكىزىلدى. بىلتىر ەلىمىزدە 177 ادامعا اعزالارى الماستىرىلدى, ونىڭ ىشىندە 130 بۇيرەك, 19 باۋىر ترانسپلانتاتسياسى جاسالدى. بۇل ءتىزىمدى ءالى دە جالعاستىرۋعا بولادى. مەن تەك كەيبىر كورسەتكىشتەرگە عانا توقتالدىم. وسىنىڭ بارلىعى سالادا ەڭبەك ەتكەن مىڭداعان مە­ديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇن­دەلىكتى ادال ەڭبەگى دەسەم, ارتىق ايتپاعانىم. ايتا كەتەيىك, قازىرگى تاڭدا سالادا 67 مىڭنان استام دارىگەر, 155 مىڭعا جۋىق مەيىرگەر جانە 13 مىڭنان استام پروۆيزور مەن فارماتسەۆت ەڭبەك ەتۋدە. اڭگىمەلەسكەن ايگۇل سەيىلوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».