ءسۇت بەزى وبىرى ءورشىپ تۇر

دەگەنمەن بۇل جاعدايدى مىنا ماسەلەمەن دە بايلانىستىرعان ءجون. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلى كوروناۆيرۋس پاندەمياسى سالدارىنان التى ايعا جۋىق ەمحانالار جابىق بولدى. پاتسيەنتتەر كەلە المادى. 2021 جىلى بۇكىل ەمحانالىق قىزمەت جۇمىس ىستەگەن سوڭ اۋرۋدى انىقتاۋ كورسەتكىشى كوبەيدى. ماسەلەن, بيىل 36 140 جاڭا جاعداي تىركەلدى. بىلتىر 32 490 دەرەك انىقتالعان ەدى.

ايتپەسە قازاقستاندا جاتىر موينى, ءسۇت بەزى جانە تىك ىشەكتىڭ قاتەرلى ىسىگىن ەرتە انىقتاۋدىڭ ۇلت­تىق سكرينينگتىك باعدارلامالارى اقىسىز جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ەلى­مىز­دە ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى دياگ­­نوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ تەگىن مە­ديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىل­دەن­دىرىلگەن كولەمىنە كىرەدى جانە مەم­لە­كەتتىك بيۋدجەتتەن تولىعىمەن قامتىلعان. بىراق وسىنىڭ بارىنە قاراماستان قاتەرلى ىسىكتەرگە تەگىن تەكسەرىلۋگە, سكرينينگتەردەن وتۋگە ۇندەۋ جاسالىپ جاتسا دا حالىق بەل­سەندىلىك تانىتىپ وتىرعان جوق. كوپشىلىگى ىشكى ۇرەيىن جەڭە الماسا, تۇرعىنداردىڭ ەندى ءبىر بولىگى دەن­ساۋلىعىنا سالعىرت قارايدى. سوندىقتان وتانداستارىمىزدىڭ ءسۇت بەزى, وكپە, اسقازان, جاتىر موينى, توق ىشەك وبىرىنا ءجيى شال­دى­عاتىنى بۇرىننان دا ايتىلىپ ءجۇر.

«وكىنىشكە قاراي, 2021 جىلى ونكولوگيالىق كەسەلگە شال­دىق­قان­دار 9,3%-عا ارتتى. جىل وتكەن سا­يىن ءسۇت بەزى, جاتىر موينى وبىرىنا شال­دى­عاتىندار كوبەيىپ بارادى. بىلتىر وسى ۋاقىتتاعى كورسەتكىش 1 700 بولسا, بيىل 1 806 جاعداي تىركەلدى. ءبىرىنشى ورىندا ءسۇت بەزى قاتەرلى ىسىگى تۇر. بيىلدىڭ وزىندە 5 مىڭعا جۋىق جاڭا جاعداي تىركەلدى. ەكىنشى ورىندا وكپە قاتەرلى ىسىگى – 3 500 جاعداي. ال ءۇشىنشى ورىندا – ىشەك قاتەرلى ىسىگى. بيىل 3 200 ادامنان وسىنداي وبىر انىقتالدى», دەيدى قر دسم شتاتتان تىس باس ونكولوگى, «قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» اق باسقارما ءتورايىمى ديليارا قايداروۆا.

وسى ماسەلەگە وراي, ەلىمىزدىڭ باس ونكولوگى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا بىلاي دەدى: «بىرىنشىدەن, حالىقتىڭ بۇل اۋرۋعا دەگەن ۇرەيىن سەيىلتۋ قاجەت. سول ءۇشىن اشىق ەسىك كۇنىن ۇيىمداستىرىپ, قاتەرلى ىسىكتى ەرتە كەزىندە انىقتاسا, ونى ەمدەۋ وڭاي بولاتىنىن تۇسىندىرۋگە تىرىسىپ وتىرمىز. ماسەلەن, حالىقتى سكرينينگتەن وتكىزۋگە مەملەكەتتەن جىل سايىن 4 ملرد تەڭگە بولىنەدى. وكى­­­نىشكە قاراي, جۇرتشىلىقتىڭ كەيبىرى قورقاقتاپ كەلمەيدى. ال كەل­گەندەر اراسىندا قاتەرلى ىسىكتىڭ اسقىنىپ كەتكەنى انىقتالىپ جاتادى. سوندىقتان ءار ادام ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋى كەرەك. قازىر بارلىق ەمحانادا سكرينينگتى بولمەلەر بار, وندا ادامنىڭ سىلە­كەيىنەن تالداۋ الىنادى, وعان قوسا تەرىنى, اعزاداعى ىسىك بولاتىن جەر­لەردىڭ بارلىعى تەكسەرىلەدى».

سول سياقتى ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرى قاتەرلى ىسىكتىڭ الدىن الۋدا قاراپ وتىرعان جوق. 2019 جىلى پاۆلودار قالاسىندا جوعارى تەحنولوگيالىق جەلىلىك ۇدەتكىشى بار جاڭا ونكو­لوگيالىق ورتالىق ىسكە قوسىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا اپپاراتتا ساۋلەلىك تەراپيا قىزمەتتەرى كورسەتىلەدى. 2020 جىلى جاڭا ماڭعىستاۋ وبلىستىق ورتالىعى ىسكە قوسىلدى. وندا زاماناۋي جابدىقتار (كت, مرت, جەلىلىك ۇدەتكىش) ورناتىلدى. 2019 جىلدان بەرى ۇعمو مامانداندىرىلعان كومەك كورسەتەدى. بۇگىندە پروتون ورتالىعىن جانە باسقا دا جوعارى تەحنولوگيالىق بولىمشەلەردى ۇيىم­داس­تىرۋ ءىسى جالعاسۋدا. 2021 جىلى وسكەمەن قالاسىندا جەلىلىك ۇدەتكىش ىسكە قوسىلدى. سونداي-اق وتكەن جىل­دىڭ قازان ايىندا قازوجرعزي بازا­سىندا توموتەراپيا ورتالىعى اشىلدى.

رەسپۋبليكالىق ۇيىمداردا قا­شىقتان جوعارى تەحنولوگيالىق ساۋ­لەلىك تەراپيا (توموتەراپيا, ستەرەو­تاكسيس, IMRT, IGRT), ينترا­وپەراتسيالىق ساۋلەلىك تەراپيا, اعزالار مەن تىندەردىڭ بيوترانسپلانتاتسياسى, جاراقاتى از حيرۋرگيا دامىپ كەلەدى. كلينيكالىق پراكتيكادا ءارتۇرلى بيولوگيالىق ماركەرلەردى (يممۋنوگيستوحيميا, مولەكۋليارلىق-گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر) ايقىنداۋ قىزمەتتەرى بار. بۇل ونكولوگيالىق ناۋقاستارعا جەكە ەم جۇرگىزۋ جانە قى مولەكۋليارلىق-بيولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىن نە­عۇر­لىم ەگجەي-تەگجەيلى زەردەلەۋ مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرادى.

كەشەندى جوسپاردا نۇر-سۇلتان, سەمەي, شىمكەنت جانە اقتوبە وبلىستارىندا قوسىمشا پەت-ورتالىقتارىن اشۋ جوسپارلانعان. 2021 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا سەمەي قالاسىندا راديويزوتوپتى دياگنوس­تيكا مەن راديونۋكليدتى تەراپيانى قولدانا وتىرىپ, قازاقستانداعى ال­عاش­قى يادرولىق مەديتسينا ورتا­لىعى اشىلدى. وندا راديويود تەراپياسى جاسالادى.

قازاقستان حالقى ءۇشىن ونكولو­گيالىق سكرينينگتىڭ 3 ءتۇرى; ءسۇت بەزى, جاتىر موينى كولورەكتالدى قاتەرلى ىسىكتەرىنە تەگىن جۇرگىزىلەدى. قورقىنىشتى بولسا دا قاپەرگە سالا كەتۋ كەرەك: قاتەرلى ىسىكتەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم قۇرىلىمىندا ءبىرىنشى ورىندا – وكپە وبىرى (2 081 جاعداي), ەكىنشى ورىندا – اسقازان وبىرى ­ (1 610 جاعداي), ءۇشىنشى ورىندا – كولورەكتالدى قاتەرلى ىسىك (1 422 جاعداي), ءتورتىنشى ورىندا – ءسۇت بەزى وبىرى (8,7%, 1 189 جاعداي), بەسىنشى ورىندا – ۇيقى بەزى وبىرى (744 جاعداي) تۇر.

وتكەن جىلى جىلعى العاشقى ساتىلارداعى ونكولوگيالىق اۋرۋلارىن ەرتە دياگنوستيكالاۋ 6,3%-عا ۇلعايدى.

الماتى