ادامزات بالاسى التسگەيمەر, پاركينسون اۋرۋلارىنىڭ ەمىن ىزدەپ كەلە جاتقانىنا جۇزدەگەن جىل ءوتتى. دەگەنمەن دەرتتىڭ دامۋىن تەجەيتىن پرەپاراتتار جاسالعانمەن, ودان قۇلانتازا ايىعىپ كەتۋدىڭ جولى ءالى تابىلماي تۇر. قازىر دە بىرنەشە ەلدىڭ عالىمدارى بىرلەسىپ, اۋرۋدىڭ الدىن الاتىن ءدارى جاساۋعا كىرىسىپ كەتتى. ولاردىڭ قاتارىندا قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى نۇربول اپپازوۆ تا بار. عالىم كادىمگى جانتاقتىڭ وسى دەرتتى دەندەتپەيتىن قاسيەتى بارىن انىقتاعان.
جانتاق ەل اراسىندا ءتۇرلى اۋرۋلاردى ەمدەۋگە الدەقاشان قولدانىلىپ كەلەدى. ويسىلقارا تۇقىمى ءسۇيسىنىپ جەيتىن بولعاندىقتان كوپ وڭىردە تۇيەجانتاق اتالىپ كەتكەن. جەرگىلىكتى عالىمدار ىزدەنىسىنەن كەيىن «جارعا بىتكەن جانتاقتى جانىنان بەزگەن نار جەيدى» دەگەندى ايتقىزعان وسى كوپجىلدىق وسىمدىكتىڭ بوس راديكالدار تۇزىلۋىنەن ادام اعزاسىندا پايدا بولاتىن جاڭا اۋرۋلاردى تەجەيتىن انتيوكسيدانتتىق قاسيەتى بارى انىقتالعان.
– سونىمەن قاتار جانتاقتا كوپتەگەن وسىمدىكتەگىدەي فلاۆونويدتار قوسىلىستارى كەزدەسەدى. الايدا فلاۆونويدتار سۋدا ناشار ەريتىندىكتەن كوپ قولدانا بەرمەيمىز. ءبىز ونى بۇرىن اتەروسكلەروز اۋرۋىنىڭ الدىن الۋدا زەرتتەگەن بولاتىنبىز. بۇل اۋرۋدا حولەستەرين قالدىقتارىنىڭ ءتۇيىنى تامىردى بىتەپ تاستايدى. سونىڭ الدىن الۋ ءۇشىن فلاۆونويدتاردى سپيرتتە ەرىتىپ, پايدالانىپ كوردىك. وسى ءادىستىڭ حولەستەريندى تۇيىندەر ءتۇزىلۋىنىڭ الدىن الاتىنىن, باستاپقى كەزەڭىندە جوياتىنىن انىقتادىق. بۇل تۋرالى الەمنىڭ بەدەلدى عىلىمي جۋرنالدارىندا جاريالانعان ماقالامىز بار, – دەيدى عالىم.
جەرگىلىكتى ماماندار پورتۋگاليالىق, نيدەرلاندىق, دانيالىق, رەسەيلىك, ۋكراينالىق, بەلارۋسسيالىق عالىمدارمەن بىرىگىپ عىلىمي جوبالارىن ەۋروپالىق وداقتىڭ Horizon باعدارلاماسىنا ۇسىنعان. Horizon ءۇش جىل بۇرىن جوبانىڭ كەمشىن تۇستارىن كورسەتىپ, كەرى قايتارىپتى. 2019 جىلى دا جولدارى بولا قويمادى. ءۇشىنشى مارتە عانا جوبا ءساتتى ءوتتى. بىراق پاندەمياعا بايلانىستى زەرتتەۋ ۋاقىتشا شەگەرىلدى. قازىر نۇربول ورىنباسار ۇلى – جوبانىڭ قازاقستانداعى جەتەكشىسى. ماڭىزى زور جوباعا ەلىمىزدىڭ اتىنان قاتىسىپ جاتقان توپتا 5 ادام بار. ءبارى دە جاس عالىمدار. ءار توپتىڭ جۇمىسى بولەك. قازاقستاندىقتاردىڭ مىندەتى – اۋرۋدى ورشىتپەۋگە اسەر ەتۋشى زاتتى تابۋ.
جالپى, التسگەيمەردەن دە, پاركينسوننان دا ءالى كۇنگە قۇلانتازا ايىعىپ كەتكەن پەندە جوق. عالىمدار وسى دەرتتەردىڭ الدىن الاتىن نەگىزگى زاتتى ازىرلەۋ ۇستىندە. ونىڭ ءدارى رەتىندە وندىرىسكە ەنۋى ۋاقىت ەنشىسىندە. ەكەۋى دە ميدى زاقىمدايتىن اۋرۋلار قاتارىندا. عالىمدار وسى دەرتتەردى تۋىنداتاتىن اميلويدتى فيبريلدەردىڭ ءتۇزىلۋىن بولدىرمايتىن فلاۆونويدتاردى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەۋ ۇستىندە. سولاردى فۋللەرەندەرمەن ارەكەتتەستىرىپ, الىنعان قوسىلىستارعا تەست جۇرگىزەدى. ونىڭ ىشىندەگى ەڭ بەلسەندىسىن انىقتاپ, ۋلىلىعىن تەكسەرەدى. وسىلايشا, ءتورت جىل ىشىندە نەگىزگى اسەر ەتۋشى زات انىقتالۋى كەرەك. بۇلاردىڭ جۇمىسى وسىمەن تۇيىندەلىپ, فيزيكالىق, حيميالىق قاسيەتتەرىن, قۇرىلىسىن, لابوراتوريالىق جاعدايدا تەستىلەۋدى, كلينيكاعا دەيىنگى, كلينيكالىق دەڭگەيدەگى زەرتتەۋلەردى باسقا ەلدەردەگى عالىمدار جۇرگىزەدى. تەك وسىدان كەيىن عانا وندىرىسكە ەنگىزىلىپ, ءدارى رەتىندە شىعارىلادى. كەز كەلگەن پرەپاراتتىڭ پايدا بولۋىندا وسىنداي تىنىمسىز ەڭبەك جاتىر.
– اكەم پاركينسوننان كوز جۇمدى. اۋىرعاندا دەرتىنە شيپا تابا الماعانىم جانىما قاتتى باتتى. سوندىقتان بۇل جوبانىڭ ورنى مەن ءۇشىن ەرەكشە. جالپى, جانتاقتىڭ ءبىز بىلمەگەن جۇمباعى كوپ, سونى اشا الساق تالاي اۋرۋدى بولدىرماۋدىڭ جولى تابىلار ەدى, – دەيدى عالىم.
جەرگىلىكتى عالىمدار قولعا العان جوبالاردىڭ ءبىرازى قولداۋ مەن قارجىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن توقتاپ تۇر. مىسالى, انتيوكسيدانتتىق قاسيەتى بار, اعزاداعى بوس راديكالداردىڭ مولشەرىن ازايتۋ ارقىلى قارتايۋ پروتسەسىن تەجەيتىن, زياندى باكتەريالارعا, اۋرۋ تۋدىرعىش زەڭ ساڭىراۋقۇلاقتارىنا قارسىلىق كورسەتەتىن قاسيەتتەرى بار زاتتار, پارفيۋمەريا, كوسمەتيكادا قولدانىلاتىن حوش يىستەندىرگىشتەر الۋ باعىتىندا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا وسىمدىكتەردىڭ ءوسۋىن رەتتەيتىن زاتتار, سۋ تازالاۋعا ارنالعان سوربەنتتەر باستامالارى زەرتتەلىپ جاتىر.
بىلتىر ىندەت ءورشىپ, ەل قاراپايىم قورعانىش قۇرالدارىن ىزدەپ سابىلعان تۇستا بۇلار جاڭا پرەپارات دايارلاپ شىعاردى. تۇرعىندارعا تاراتىلعان انتيسەپتيكتىڭ ىندەتتەن قورعاۋدان بولەك كادىمگى ەسەكجەمگە ەم ەكەنى انىقتالدى, عالىمدار ەندى وسى باعىتتاعى زەرتتەۋدى باستاماق. وراقتان كەيىن اتىزدا جال-جال بولىپ قالاتىن كۇرىش سابانىنان تسەلليۋلوزا شىعارۋدىڭ ارزان, ءارى ءتيىمدى جولىن تاپتى. ەندى جوبانى جەتىلدىرىپ, تسەلليۋلوزادان قاعاز الۋدىڭ قامىن جاساپ جاتىر. ميكروتولقىندىق ساۋلەلەندىرۋ ارقىلى ۋاقىت پەن ەنەرگيانى ۇنەمدەي وتىرىپ العاشقى ءونىم دە الىندى.
جاس عالىم عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى قاشاندا اقشاعا كەلىپ تىرەلەتىنىن ايتادى. عىلىمدى قارجىلاندىرۋدا دا قاداۋ-قاداۋ ماسەلە كوپ. مەملەكەت وسى سالاعا ءمان بەرسە وتاندىق عىلىم جەتىستىگى ەل يگىلىگىنە اينالار ەدى.
قىزىلوردا وبلىسى