وتىز جىل بەدەرىندە قۇرىلعان, ەڭ باستىسى ەلىمىزدەگى مەديتسينالىق ءتۋريزمدى العا جىلجىتۋعا ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقانداردىڭ ءبىرى – الماتىداعى كارديولوگيا ورتالىعى. وسى جىلداردا اتالعان ورتالىق وتاندىق مەديتسينانىڭ دامۋىنا, وزىق تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋىنە, زاماناۋي كۇردەلى وپەراتسيالاردىڭ ەلىمىزدە جاسالۋىنا جۇمىس ىستەي الدى ما؟ بۇل سۇراقتاردى «قالالىق كارديولوگيا ورتالىعى» مكك ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ ۇزدىك كارديوحيرۋرگتارى بايقاۋىنىڭ «اق جۇرەك» نوميناتسياسىنىڭ لاۋرەاتى, 2015 جىلعى «جىل دارىگەرى» جانە 2017 جىلى «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى المات قوداسباەۆقا قويدىق.
– المات تۇرىسبەك ۇلى, قازىر مەديتسيناداعى بۇكىل ماسەلە كوروناۆيرۋستان اينالىپ وتە المايدى. پاندەميا قالالىق كارديولوگيا ورتالىعىنىڭ ومىرىنە قالاي اسەر ەتتى؟
– ارينە, جاھاندىق ىندەت كەزىندە ءبىز «كارديولوگيالىق ورتالىقپىز» دەپ قاراپ وتىرا المادىق. ءوزىمىز باستاما كوتەرىپ, قالالىق قوعامدىق دەنساۋلىق باسقارماسىنىڭ كەلىسىمىمەن كارديولوگيالىق ورتالىق ينفەكتسيالىق اۋرۋحانا رەتىندە كومەك كورسەتە باستادى. مەديتسينالىق مۇمكىندىكتەرىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىزدى ءبىرىنشى ەشەلون دارەجەسىنە قوستى. وسىلاي ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن سەنىم ارتىپ وتىرعان سوڭ, ءبىز ونى اقتاۋعا تىرىستىق جانە اقتادىق. جالپى, ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ەكستراكورپورالدى مەمبرانالىق وكتسيگەناتسيا (ەكمو) اپپاراتى, ياعني قىزمەتى ناشارلاعان وكپەنىڭ ورنىنا ارنايى اپپارات قوسۋ ارقىلى ناۋقاستىڭ قانىن وتتەگىمەن قاجەتتى مولشەردە تولىق قامتاماسىز ەتۋ. ونى قوسۋدىڭ دا ءوز ەرەكشەلىگى بار: ۇلكەن كاتەتەرلەردىڭ كومەگىمەن جۇرەككە كۇرەتامىرلار ارقىلى قوسىلادى دا, ادامنىڭ دەنەسىندەگى قاندى اپپاراتقا الىپ, وتتەگىمەن قانىقتىرىپ, قايتادان ادامنىڭ دەنەسىنە ۇزدىكسىز بەرىپ وتىرادى. بۇل اپپاراتتىڭ قىزمەتىن ءبىز ءوز ورتالىعىمىزدا عانا ەمەس, باسقا ورتالىقتاردا, اتاپ ايتقاندا, ينفەكتسيالىق اۋرۋحانالارعا جانە پەرزەنتحانالارعا بارىپ, ەكمو اپپاراتىن قوسىپ, كوۆيدپەن اۋىرىپ جاتقان اۋىر ناۋقاستارعا كومەك كورسەتتىك.
سونداي-اق ورتالىق دارىگەرلەرى گەرمانيادا مىڭداعان ادامعا ەكمو اپپاراتىن قويعان گاننوۆەر قالاسىنداعى مەديتسينالىق ورتالىقتىڭ دارىگەرلەرىمەن بايلانىستا بولدى. گاننوۆەردەگى مەديتسينالىق ورتالىق پاندەميا كەزىندەگى كومەك كورسەتۋدە ەڭ الدىڭعى قاتارداعى ورتالىق بولىپ قىزمەت اتقارعان. اتالعان ورتالىقتىڭ رەانيماتسيا ءبولىمىنىڭ دارىگەرلەرىمەن بايلانىس ورناتىپ, ءبىر ناۋقاستى بىرلەسە ەمدەپ, قارايتىنداي جاعدايعا جەتتىك جانە بۇل تاجىريبە الماسۋ جاعىنان وتە جاقسى كومەك بولدى. ول جاقتاعى ماماندار ءبىزدىڭ ەكمو اپپاراتىمەن اينالىساتىن دارىگەرلەر ءبىلىمىنىڭ جوعارى, تاجىريبەسىنىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتىپ, جاقسى باعا بەردى.
– پاندەميا كەزىندە كارديولوگيالىق پاتسيەنتتەردى ەمدەۋ قالاي جۇرگىزىلدى؟
– ارينە, ءوز پاتسيەنتتەرىمىزدى دە قاراۋسىز قالدىرعان جوقپىز. جالپى, كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ پاتوگەنەزىنە سۇيەنەتىن بولساق, وتتەگىنىڭ ورگانيزمگە جەتىسپەۋشىلىك جاعدايىن تۋدىرا وتىرىپ, ىشكى اعزالار, سونىڭ ىشىندە وتتەگىنى وتە قاجەت ەتەتىن جۇرەك قانتامىرلارى جۇيەسىنە وتە ۇلكەن زاقىم كەلەتىنى دالەلدەندى. ول مايدا قانتامىرلاردى زاقىمداي وتىرىپ, ورگانيزمنىڭ وتتەگىمەن قامتاماسىز ەتۋ دارەجەسىن تومەندەتەدى. وسىنداي دەرتكە وتە سەزىمتال كارديولوگيالىق اۋرۋلارى بار ناۋقاستار كوپتەپ شالدىعا باستادى. بۇل ناۋقاستاردىڭ كوروناۆيرۋستى جۇقتىرعان بەلگىلەرىن بايقاي تۇرا, ءبىزدىڭ دارىگەرلەر ولاردان باس تارتپاي, ءوز ءومىرىن قاتەرگە تىگە وتىرىپ, كۇردەلى كارديولوگييالىق وپەراتسيا جاساۋعا دەيىن باردى. جۇرەك تامىرلارىنىڭ زاقىمدانۋىن انىقتاۋ ءۇشىن كوروناروگرافيا جانە ستەندتەۋ وپەراتسيالارى جاسالىندى. جۇرەك ىرعاعى بۇزىلعان جاعدايدا, ولارعا قويىلاتىن كارديوستيمۋلياتور اپپاراتتارىن حيرۋرگيالىق جولمەن قويۋ وپەراتسيالارى وتە كوپ جاسالدى. ايتا كەتەتىن وتە اۋىر جاعدايلاردىڭ ءبىرى – ىندەت جۇقتىرعان ناۋقاستاردى قاراپ ەمدەۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ورتالىق دارىگەرلەرى عانا ەمەس, بۇكىل مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى, ونىڭ ىشىندە سانيتارلار, ەلەكتريكتەر, مەيىرگەرلەر بار, بارلىعى 24 ساعات ارنايى قورعانىس كوستيۋمدەرىمەن جۇرۋگە تۋرا كەلدى. مەديتسينالىق كومەكتەن باسقا, ناۋقاستارعا ءبىرىنشى كەزەكتە پسيحولوگيالىق, ادامگەرشىلىك كومەكتەر دە قاجەت بولدى. وسى ورايدا ىندەتتى جەڭۋگە ءبىزدىڭ اۋىزبىرشىلىگىمىز كومەكتەسكەنىن ايتار ەدىم. سونىمەن قاتار مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن عيماراتتار جانە زامان تالابىنا ساي قۇرال-جابدىقتارىمىزدىڭ بارلىعى جەتكىلىكتى بولدى, ونى پايدالانا الاتىن بىلىكتى ماماندارىمىز دا تابىلدى.
– كارديولوگيالىق ورتالىقتىڭ قانداي يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتارى بار؟
– ءبىزدىڭ ورتالىق 2007-2008 جىلدارى حالىققا كورسەتىلەتىن كارديولوگيالىق قىزمەتتى جاقسارتۋ ماقساتىندا اشىلعان ەدى. وسى كۇنگە دەيىن قالالىق كارديولوگيا ورتالىعى حالىقارالىق دەڭگەيدە كومەك كورسەتە الاتىن مەديتسينالىق ورتالىققا اينالدى. ۇكىمەت تاراپىنان جوعارعى تالاپ قويىلدى, سول سەنىمدى اقتاۋعا تىرىستىق. ەكىنشىدەن, وسى حالىقارالىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋ ءۇشىن وتە كوپ مۇمكىندىك جاسالدى: زاماناۋي جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى, سول جابدىقتاردى تولىق يگەرە الاتىن, ءتىلىن بىلەتىن ماماندار دايىندالدى. ەڭبەك رەجىمى جوعارعى تالاپقا ساي, ەڭبەكاقى ۋاقتىلى بەرىلەدى, جۇمىس ناتيجەسىنە قاراي سارالانعان قوسىمشا اقىلار بەرىلەدى – وسىنىڭ ءبارى ءبىزدىڭ دارىگەرلەردىڭ ءوز جۇمىسىن الاڭسىز اتقارۋىنا مۇمكىندىك بەردى. ءبىزدىڭ ورتالىقتا قىزمەت ىستەي ءجۇرىپ, ءوز دارەجەسىن كوتەرۋ بارىسىندا ەۋروپالىق جانە باسقا الەم دەڭگەيىندەگى كارديولوگيالىق ورتالىقپەن بىرلەسە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن, ورتالىقتىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ جۇرگەن ۇلكەن ماماندار بار. مىسالى, ورازبەك ساحوۆ – ەۋروپالىق ينتەرۆەتسيالىق كارديولوگتەر قوعامىنىڭ مۇشەسى, اعىلشىن تىلىندە ەركىن سويلەيدى, شەتەلدەردە ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى, يننوۆاتسيالىق جاڭالىقتارى تۋرالى بايانداما جاساپ جۇرگەن بىلىكتى مامان. كارديولوگيالىق بولىمشەلەردە جۇمىس ىستەيتىن ءبولىم مەڭگەرۋشىلەرىنىڭ ءبارى ەۋروپالىق كارديولوگتەر قوعامىنىڭ مۇشەلەرى. ولار جىلدا وتەتىن حالىقارالىق كونگرەستەرگە قاتىسىپ, عىلىم, مەديتسينا جاڭالىقتارىمەن ءبولىسىپ وتىرادى. جالپى, وسى كارديولوگيالىق ورتالىقتىڭ تاعى ءبىر قول جەتكىزگەن جەڭىستەرىنىڭ ءبىرى – مەديتسينالىق تۋريزم. ونىڭ ءبىر ايعاعى – قىسقى ۋنيۆەرسيادا كەزىندە شەتەل ازاماتتارى ءبىزدىڭ ورتالىققا كەلىپ, مەديتسينالىق كومەككە جۇگىندى. مىسالى, فيسۋ توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جۇرەك تالماسىنا ۇشىراپ, سول كىسىگە ءبىزدىڭ ورتالىقتا جەدەل تۇردە كارديولوگيالىق كومەك كورسەتىلدى. كەيىن مۇنىڭ دەر كەزىندە جاسالعان ءساتتى وپەراتسيا, جوعارى دارەجەدە كورسەتىلگەن مەديتسينالىق كومەك ەكەنى شەتەلدىك گازەتتەردە جازىلىپ, ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ دارىگەرلەرىنە وڭ باعا بەرىلدى. قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن مونعوليادان باستاپ برازيلياعا دەيىن, جالپى دۇنيە ءجۇزىنىڭ 36 مەملەكەتىنىڭ وكىلدەرى بىزگە, ياعني كارديولوگيالىق جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەككە جۇگىنگەن ەكەن.
ورتالىقتا بىرنەشە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا ىسكە قوسىلدى, ونىڭ ءبىرى – جۇرەكتىڭ اشىق وپەراتسياسى كەزىندە جۇرەك ىرعاعىن قالپىنا كەلتىرۋ, قوسارلانعان وپەراتسيا جاساۋ جانە ەكىنشىسى – جۇرەكتىڭ كۇردەلى زاقىمدانۋ كەزىندە جۇرەك قاقپاقشالارىنىڭ كلاپاندارىن اۋىستىرۋ مەن كورونارلى شۋنتتاۋ وپەراتسياسىن ءبىر مەزەتتە جۇرگىزۋ.
وسى ورتالىق دارىگەرلەرى وبلىس ورتالىقتارىنا بارىپ, كۇردەلى وپەراتسيالار جاساپ تۇرادى. قالالىق كارديولوگيالىق ورتالىق س.اسفەندياروۆ اتىنداعى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ بازاسى بولعاندىقتان, بىزدە بولاشاق كارديولوگتەر, كارديوحيرۋرگتەر رەزيدەنتۋرادان, جىلىنا ونداعان كارديوحيرۋرگ پەن 50-60-قا جۋىق كارديولوگ ماماندار دايارلىقتان وتەدى. ولار كارديولوگيا, ونىڭ ىشىندە جەدەل كارديولوگيالىق كومەك كورسەتۋ ءىسى بويىنشا ءبىلىم الادى, ءبىلىمىن جەتىلدىرەدى. بۇگىنگى تاڭدا قالالىق كارديولوگيا ورتالىعى قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە قاجەتتى كادرلار دايارلايتىن ورتالىق رەتىندە تانىلىپ وتىر.