ونەردىڭ قاي سالاسىندا بولسىن وزىندىك ناقىشى مەن مانەرى قالىپتاسقان, ارعى باستاۋىندا, وتكەنىندە بۇگىنگى ءىزباسار ۇرپاق ۇستاز رەتىندە اۋىز تولتىرا ايتاتىن كورنەكتى تۇلعالارى بار ماڭعىستاۋدا بي ونەرى قالاي دامىدى؟ اتالعان بەكزات ونەردىڭ كيەلى دالادا نەگىزىن قالاعان العاشقى قارلىعاشتارى كىم؟ وسى سۇراق اۋىل توپىراعىندا تۋىپ-ءوسىپ, ءوزىن ءوزى بي قاناتىندا جەتىلدىرگەن, بۇگىندە قازاقتىڭ بي ونەرىن زاماناۋي دەڭگەيگە كوتەرەمىن دەپ جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي ىزدەنىپ, وتكەن مەن بۇگىندى ساباقتاستىرا ەرتەڭگە جولداۋدى ماقسات ەتكەن كاسىبي ءبيشى, تالانتتى شاكىرتتەردىڭ قاناتىن قاتايتىپ, توماعاسىن سىپىرعان جاڭاشىل ۇستاز, مۇرات وسكىنباەۆ اتىنداعى ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ بالەتمەيستەرى سەرىك ساريەۆتى مازالاعالى از ۋاقىت بولعان جوق.
قانداي قيىن ىسكە دە تاۋەكەل ەتۋدەن قورىقپايتىن, كەرىسىنشە ۇلت رۋحانياتىن تۇگەندەۋ جولىندا قانداي قيىندىقتارعا دا بەلسەنىپ, بىلەك سىبانا كىرىسىپ كەتەتىن س.ساريەۆ كوپ ۇزاماي ىزدەنىستى باستاپ, ماڭعىستاۋداعى بي ونەرىنىڭ تاريحىن زەردەلەپ-زەرتتەي كەلە نۇرسۇلۋ تاپالوۆا ەسىمىنە كەزىكتى. ءوزى ىزدەگەن سىردىڭ التىن ءجىبىنىڭ شەتىنەن وسىلاي ۇستاعان ءبيشى جىگىت تاپالوۆانىڭ ونەردەگى, ومىردەگى تۇلعاسى مەن تاعدىرىن تانىپ-ءبىلىپ, قىزىعا زەرتتەي ءتۇستى, تالاي ارحيۆتەردىڭ قاعازىن اقتارىپ, تالاي تەلەۆيدەنيەنىڭ قورىن قوپسىتتى, شاكىرتتەرى مەن تۋىستارىن ىزدەپ قازاقستاننىڭ بىرنەشە قالالارىنا ساپار شەكتى, ەلدەن تىس جەرلەردەگى شاكىرتتەرىمەن بايلانىسقا شىقتى. مۇرالارىن ىزدەستىردى, نۇرسۇلۋ تۋرالى قانداي دا ءبىر جىلت ەتكەن مۇرا مەن سىبىر ەتكەن ءۇندى قاعىس قالدىرماي جيناۋ ناتيجەسىندە ءۇش جىل ىشىندە ۇلكەن ءىس تىندىردى.
اقتاۋدا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا قازاق كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى نۇرسۇلۋ ەلۋبايقىزى تاپالوۆانىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان «زامانمەن زاڭعارلانعان نۇرسۇلۋ» اتتى كەڭ كولەمدى شارا ۇيىمداستىرىپ, تاپالوۆانىڭ ءومىرىن جاڭعىرتا باياندايتىن كورىكتى كورمە جاساپ, بي ونەرىنىڭ ساڭلاق ماماندارىن دوڭگەلەك ۇستەل باسىنا جيناپ وي-پىكىرلەرىن, نۇرسۇلۋ تۋرالى ەستەلىك-باياندارىن تىڭداۋمەن بىرگە بىرەگەي ءبيشى جايلى دەرەكتى ءفيلمنىڭ تۇساۋىن كەسىپ, جۇرت نازارىنا ۇسىندى.
قازاق بي تاريحىنداعى تۇڭعىش بالەت ءبيشىسى, قازاقتىڭ ۇلتتىق-ساحنالىق ءبيىن ناسيحاتتاۋشى, كينواكتريسا, ءانشى, پەداگوگ, بالەتمەيستەر, قازاق كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى نۇرسۇلۋ ەلۋبايقىزى 1923 جىلى 13 قىركۇيەكتە ومىرگە كەلىپ, 1998 جىلى قاراشادا قايتىس بولعان.
ويىل اۋدانىنداعى قازاق ورتا مەكتەبىندە ءبىلىم العان نۇرسۇلۋ 1936-1939 جىلدارى قازاق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى جانىنداعى بي مەكتەبىندە وقيدى. وسى ونەر مەكتەبىندە وقىپ ءجۇرىپ قازاق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا بالەت ءارتىسى رەتىندە ساحنادا ونەر كورسەتەدى. داريعا (ي.ن.ناديروۆتىڭ «كوكتەمىندە»), زارەما (ب.ۆ.اسافەۆتىڭ «باقشاساراي فونتانىندا», 1942-1943 جىلدارى گ.س.ۋلانوۆامەن بىرگە), يسپان ءبيى (پ.ي.چايكوۆسكيدىڭ «اققۋ كولىندە»), ت.ب. بالەتتىك پارتيالاردى بيلەيدى. سونداي-اق, ۇلتتىق وپەرالارداعى (ە.گ.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەگى», ا.جۇبانوۆ پەن ل.ءحاميديدىڭ «ابايى», م.تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان ساراسى») جەكە بيلەردى ورىنداۋىمەن بىردەن كوزگە ءتۇسىپ, ءوزىنىڭ تابيعي تالانت ەكەنىن مويىنداتىپ ۇلگەرەدى. ودان ءارى 1939-1941 جىلدارى قازاق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا بالەت ءبيشىسى, 1941-1945 جىلدارى قازاق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ءبيشى, جاۋاپتى ءبيشى قىزمەتتەرىن اتقارعان ن.تاپالوۆا 1945-1953 جىلدار ارالىعىندا قازاق اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا پريما-بالەرينا بولىپ ەڭبەك ەتىپ, 1947 جىلى 24 جاسىندا «قازاق كسر ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاعىنا يە بولادى, 1947-1949 جىلدارى الماتى قالالىق كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانادى. 1953 جىلى «قازاقكونتسەرتتىڭ» ءسوليسى قىزمەتىن اتقارىپ, ەسترادالىق ءان-بي, مينياتيۋرا جانرىندا ەڭبەك ەتىپ, 1958 جىلى ماسكەۋدە وتكەن قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ ونكۇندىگىنە قاتىسادى.
ءومىرىن ونەرگە ارناعان ول 1975 جىلعا دەيىن ساحنادان تۇسپەي «كينوكونتسەرت», «بەلايا روزا», «جامبىل» جانە ت.ب. كينوعا تۇسەدى.
قازاق بوكسىنىڭ اتاسى, اتاقتى باپكەر ماڭعىستاۋلىق شوقىر بولتەك ۇلىمەن باس قوسقان نۇرسۇلۋ ايسۇلۋ, توتى اتتى ەكى قىزدىڭ اناسى.
ن.تاپالوۆا تاعدىرىن زەرتتەپ اڭىزداي ەستىلەتىن ءبىراز دەرەكتەرگە قول جەتكىزگەن س.ساريەۆ ءوز ىزدەنىسىن حالىققا تابىستادى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ, وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن بوياۋى قانىق, ماعىنا مەن مالىمەتكە قۇنارلى كورمە ءوز قوناعىن نۇرسۇلۋ ەلۋبايقىزىنىڭ الەمىنە سۇڭگىتە جونەلەرىنە داۋ جوق. كورمەدە بيشىگە قاتىستى ارحيۆتىك قۇجاتتار, ءار جىلدارى تۇسكەن ءتۇرلى سۋرەتتەرى, ماراپاتتارى مەن جاڭارتىلعان كيىم ۇلگىلەرى, كونتسەرتتىك جارنامالارى, گازەت قيىندىلارى, سونداي-اق ءتۇرلى اقپاراتتىق ستەندتەر, ءبيشىنىڭ جارى شوقىر بولتەك ۇلىنىڭ سۋرەتتەرى شوعىرلانعان.
ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى گ.قالمۇراتوۆا ءسوز الىپ, ن.تاپالوۆانىڭ بي ونەرىندەگى ورنى تۋرالى ايتا كەلىپ, رەسپۋبليكانىڭ ءار تۇكپىرىنەن نۇرسۇلۋ شاراسىنا ارنايى كەلگەن قوناقتارعا العىسىن ايتىپ, شارا جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەگەن دوڭگەلەك ۇستەلدە حالىق ءارتىسى گ.تالپاقوۆا, ش.جيەنقۇلوۆانىڭ اتىراۋ قالاسىنان كەلگەن شاكىرتى, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى گ.بەيسەنوۆا, مادەنيەت قايراتكەرى پ.وماربەكوۆا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, ۇلتتىق حورەوگرافيا ونەرىن زەرتتەۋشى پروفەسسور ت.ءىزىم, ن.تاپالوۆا شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋشى, اقتوبە وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ارداگەرى ش.مۇقاشەۆا, قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى ا.سادىقوۆا, مادەنيەت قايراتكەرى گ.ساعىنوۆا, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى ا.ورىنباەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «ناز» مەملەكەتتىك بي تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, بالەتمەيستەر ق.اعىمباەۆا, اقتوبە وبلىستىق تاريحي-ولكەتناۋ مۋزەيىنىڭ ەكسكۋرسيالىق-بۇقارالىق جۇمىستار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ا.سارىباي, «زامانمەن زاڭعارلانعان نۇرسۇلۋ» جوباسىنا ۇلكەن قولداۋ بەرىپ, بار جيعان-تەرگەن اقپاراتتارىمەن بولىسكەن جۋرناليست ا.جورانوۆ, ش.بەرسيەۆ اتىنداعى ويىل اۋداندىق ونەر جانە ولكە تاريحى مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى ب.رىسباەۆا, سونداي-اق ءبيشىنىڭ باۋىرلارى اياۋلى تۇلعانىڭ ءومىرى, ونەرى, ۇستازدىق, ارتىستىك قىرى, ادامگەرشىلىك قاسيەتى تۋرالى اڭگىمەلەدى, جادىندا ساقتالعان ەستەلىكتەردى جاڭعىرتتى.
ەكى جارىم ساعاتقا سوزىلعان دەرەكتى فيلم ءوز كورەرمەنىن كورنەكتى ونەرپاز, ساڭلاق ءبيشى, جەزتاڭداي ءانشى, اياۋلى انا, ۇلاعاتتى ۇستاز, ادەمىلىكتىڭ سيمۆولى بولعان نۇرسۇلۋ تاپالوۆامەن جۇزدەستىرگەندەي. ءيا, كەيىنگى ۇرپاق ونىڭ ماڭگى ءتىرى رۋحىمەن جۇزدەستى.
– نۇرسۇلۋ تاپالوۆا – ۇلكەن تاريحي تۇلعا, كورنەكتى ونەر مايتالمانى. سوندىقتان تاپالوۆا تاقىرىبى زەرتتەگەن سايىن بەرەرى مول تىڭ تاقىرىپ. تىڭعا تۇرەن سالعان سەرىك ساريەۆكە العىسىمىز زور, ىزدەنىستەر ءالى جالعاسا بەرەتىن بولادى, ويتكەنى تاپالوۆا تۋرالى ءالى دە كەرەمەت ەستەلىكتەر ايتىلىپ, دەرەكتەر مەن مالىمەتتەر تابىلاتىنىنا سەنىم زور, سونداي-اق كورمە مەن ءفيلمدى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنە تانىتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, دەيدى ماڭعىستاۋ وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى پ.سارمۋرزينا.
تاپالوۆاتانۋدىڭ العاشقى شاراسى ءسان-سالتاناتىمەن, ماعىنا-ماڭىزىمەن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلدى. مىڭ بۇرالعان ءبيشىنىڭ مىڭ قاتپارلى تاعدىرى تۋرالى ايتىلاتىن دا, جازىلاتىن دا جولدار از ەمەس...