تۇركىستان وبلىسىندا ورناتىلعان بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ كومەگىمەن جىل باسىنان بەرى 67 557 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن 95 قىلمىس انىقتالدى. ال وبلىس ورتالىعى تۇركىستان قالاسىندا بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ كومەگىمەن 32 424 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جانە 30 قىلمىس دەر كەزىندە بەلگىلى بولدى. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا انىقتاۋ كورسەتكىشى ارتقان.
ازاماتتار ءوتىنىش, ارىز نەمەسە جەكە ماسەلەسىمەن كەز كەلگەن ۋاقىتتا سەرۆيستىك پوليتسيا قىزمەتىنە جۇگىنىپ, ءتيىستى كومەك الا الادى. دەمەك قىلمىستاردىڭ اشىلۋى مەن تىركەلۋىندە ستاتسيونارلىق بەكەتتەر ءىس جۇزىندە ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. وبلىس اۋماعىندا ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ ماقساتىندا ادامدار كوپ شوعىرلاناتىن جەرلەردە پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ 13 ستاتسيونارلىق بەكەتى جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ ىشىندە قازىرگى زاماناۋي تالاپقا ساي 6 ستاتسيونارلىق مودۋلدىك پۋنكت تاۋلىكتەپ قىزمەت كورسەتەدى. اتالعان بەكەتتەردىڭ بارلىعى زاماناۋي تەحنيكامەن, اتاپ ايتقاندا ءپورتاتيۆتى بەينەتىركەۋىشتەرمەن, راديوستانسالارمەن جانە پلانشەتتەرمەن جابدىقتالعان. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى ستاتسيونارلىق بەكەتتەر سىرتقى بەينەباقىلاۋ كامەراسىمەن جابدىقتالىپ, جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنا قوسىلعان. ولار جول قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, قوعامدىق ورىنداردا, كوشەلەردە قىلمىستىڭ الدىن الۋ بويىنشا قىزمەت اتقارادى. ءوڭىردىڭ ءتارتىپ ساقشىلارى پوليتسيانىڭ سەرۆيستىك بولۋىن اسا ماڭىزدى سانايدى. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جالعاستىرىپ, جۇرتقا جاقىن پوليتسيا قاعيداتى اياسىندا قولعا الىنعان ماڭىزى بار جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر.
تۇركىستان وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا گەنەرال-مايورى قايرات دالبەكوۆ حالىقارالىق تاجىريبەدە سەرۆيستىك پوليتسيانىڭ تۇجىرىمداماسى قابىلدانعانىن ايتادى. ياعني سەرۆيستىك پوليتسيا – پوليتسيا قىزمەتىندەگى قوعامدىق باعدارلانعان ءتاسىل – باسقارۋ ءستيلى, ماسەلەنى شەشۋگە جانە قوعاممەن سەرىكتەستىككە باعىتتالعان ۇيىمداستىرۋشىلىق ستراتەگيا. وسى ستراتەگيا شەڭبەرىندە پوليتسيا قوعاممەن تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا, پوليتسيا قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگى جانە ناقتى اۋماقتا تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىنىڭ باسىمدىلىعى تۋرالى حالىقتىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ, قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن بىرلەسىپ شەشۋگە باعىتتالعان بەلسەندى جۇمىس مودەلىنە باعدارلانادى. پوليتسيا مەن قوعامعا قىلمىستى اشۋدا, قۇقىق قورعاۋ جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن شەشۋدە ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ادىستەرىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مودەل.
– ءبىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا رەفورما كەرەكتىگى ايتىلىپ, قانشاما ماڭىزدى جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلىپ جاتقانى جاڭالىقتار مەن الەۋمەتتىك جەلىدەن وزدەرىڭىزگە جاقسى تانىس شىعار. الايدا كەيبىر جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ ءوزى رەفورما دەگەندى ءجىتى تۇسىنبەي, پوليتسيانى تولىعىمەن وزگەرتىپ تاستاۋ كەرەك دەگەن پىكىرگە ۇشتاستىرىپ جاتادى. ال شىن مانىندە رەفورما – ول سول قىزمەتتىڭ وركەندەپ ءوسۋى مەن دامۋى ءۇشىن قاجەتتى ءمان-ماڭىزى مول اۋقىمدى جوبالار. جوبالار مامانداردىڭ يدەياسىنان تۋىندايدى. يدەيا بولسا رەفورما جاسالاتىن سالانىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن ماماننىڭ, جىلدار بويى جيناقتاعان تولىمدى تاجىريبەسى مەن ءبىلىم-بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا, سارالاي كەلە پايدا بولادى. ەگەر وسى ساتىلاردان وتپەگەن يدەيالار تۋىنداپ, جوبا رەتىندە قولعا الىنسا ونىڭ عۇمىرى ۇزاق بولمايدى. تامىرى تەرەڭگە بارماي, دۇرىس جەمىسىن دە جەي المايسىز. سوندىقتان الەمدىك تاجىريبەنى ەسەپكە الا وتىرىپ, ءوز ەلىمىزدەگى سول سالاعا بايلانىستى ماسەلەلەردى قاراپ, سارالاپ, تياناقتى تۇجىرىم ارقىلى جوبالار ىسكە اسۋى قاجەت. بۇل ۋاقىتتىڭ دا, زاماننىڭ دا تالابى. دەمەك رەفورما جاساۋ جولىنداعى بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ ىشكى ىستەر سالاسىنىڭ ۇلكەن جوباسى ول – سەرۆيستىك پوليتسيا. ءبىرىنشى كەزەكتە سەرۆيستىك پوليتسيا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا جاسالىپ وتىر. ياعني پوليتسەيلەر بارىنشا حالىققا جاناشىر, كومەكشى جانە قامقور بولۋى ءۇشىن «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى جولداۋدا ايتىلىپ, ىسكە اسىرىلۋى ناقتىلانعان بولاتىن. سوندىقتان ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرماسىن رەسپۋبليكامىزدا جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تىڭ جوبالاردى قولداۋدا. مىنە, ونىڭ ىشىندە وسى «سەرۆيستىك پوليتسيا» بار, – دەيدى گەنەرال-مايور ق.دالبەكوۆ.
بۇگىنگى تاڭدا سەرۆيستىك پوليتسيانى كيەلى وڭىردە جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بار مۇمكىندىك قولدانىلۋدا. قارقىندى دامۋ جولىنداعى جاڭا وبلىسقا قونىس اۋدارىپ, جۇمىسىن جاڭادان باستاعان دەپارتامەنت شتات سانىنىڭ تولىق بولۋى مەن قارجىنىڭ قاجەتتى دەڭگەيدە ءبولىنۋىن ماڭىزدى سانايدى. سوندىقتان مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن بۇل ماسەلەلەردى ءتيىمدى شەشۋ جولدارى بىرتىندەپ جۇزەگە اسۋدا. كادر ماسەلەسىنە دە ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. ونداعى باسشىلىق پەن قىزمەتكەرلەر جەكە قۇرامنىڭ ەتيكانى تولىق مەڭگەرىپ, ءبىلىم مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋى باعىتىندا جۇمىس ىستەۋدە. «قىزمەتكەرلەردىڭ جەمقورلىققا بارماۋى, توسقاۋىل قويۋ مەن ونىڭ الدىن الۋ, قوعام بەلسەندىلەرىمەن جانە حالىقپەن بايلانىستا بولۋ, ارىز-شاعىمداردى كەيىنگە قالدىرماۋ, مينيسترلىك تاراپىنان بەرىلگەن تاپسىرمانى تولىعىمەن ىسكە اسىرۋ مىقتاپ قولعا الىنعان جانە ءبىزدىڭ تاراپتان قاداعالانىپ تۇرادى. قۇرامىندا ارداگەرلەر, باق وكىلدەرى جانە ورگاننان تىس مامان يەلەرى بار كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسشى ورگان قۇرىلعان. ءوزى زاڭ قىزمەتكەرى بولا تۇرا زاڭبۇزۋشىلىققا بارعانداردىڭ ماسەلەسى مىندەتتى تۇردە سول ورگاننىڭ جانە تارتىپتىك كوميسسيانىڭ الدىندا قارالىپ, زاڭدى شەشىم قابىلدانادى. بارشامىزعا ورتاق زاڭ بار, ياعني سول زاڭ اياسىندا مەيلى ول لاۋازىمدى ادام نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگانىنىڭ قىزمەتكەرى, باسشىسى بولسا دا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. ءتيىستى شارا كورىلەدى», دەيدى دەپارتامەنت باستىعى.
پرەزيدەنتتىڭ ۋچاسكەلىك پوليتسەيلەردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماقساتىنداعى تاپسىرماسىن ورىنداۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار دا از ەمەس. ۋچاسكەلىك پوليتسيا حالىقپەن تىكەلەي بايلانىس جاسايتىن قۇرىلىم بولعاندىقتان ولاردىڭ ارىز-شاعىمدى دەر كەزىندە نازارعا الىپ, تىرەك پۋنكتىندە تيەسىلى جۇمىستاردى اتقارۋىنا, وزىنە بەكىتىلگەن اۋماقتا قىلمىستى بولدىرماۋ, پروفيلاكتيكالىق, قىلمىستىڭ الدىن الۋ جولدارىنا ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە. ء«بىرىنشى كەزەكتە ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار ءوز اۋماعىنداعى كۇدىكتى, جابىرلەنۋشى تۋرالى ءمان-جايعا قانىق بولۋى ءتيىس. سونداي-اق ۋچاسكەلىك پوليتسەيلەردىڭ تىرەك پۋنكتتەرىنىڭ جانىنا ولاردىڭ تۇراتىن ءۇيى جاپسارلاس سالىنىپ جاتىر. بۇل دا پوليتسيانىڭ دامۋى جولىنداعى ماڭىزدى وزگەرىستەر. ويتكەنى ۋچاسكەلىك پوليتسەيگە جۇمىس ۋاقىتى اياقتالعان ساتتە ارىز-شاعىمى بار جابىرلەنۋشى كەلە قالسا, ول قينالماستان جۇمىس ورنىنا كىرىپ, ارىزىن قابىلداپ الادى. ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرەدى. حالىقتىڭ ارىز-شاعىمى كەزەك كۇتپەۋى ءتيىس. تاعى ءبىر ءمان بەرەتىن قادام, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا, قاڭتاردان باستاپ ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنا اسەر ەتەتىن نەگىزگى شەشىمدەردى پروكۋرورلارمەن كەلىسۋ تۋرالى قىلمىستىق پروتسەستىڭ ء«ۇش بۋىندى مودەلى» ەنگىزىلدى. وسىعان وراي ءبىزدىڭ تەرگەۋشىلەرگە زاماناۋي تەحنيكالار ۇلەستىرىلدى. ولار وسى تەحنيكالار ارقىلى قىلمىستىق ءىستى ەلەكتروندى تۇردە پروكۋرورعا كەلىسۋگە جولدايدى. ال جولداعان ىستەگى تەرگەۋشىنىڭ جازعان جازبالارىن جابىرلەنۋشى, ادۆوكات پەن كۇدىكتى سول مەزەتتە ەلەكتروندى فورماتتا تانىسىپ, تىكەلەي كورە الادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار حالىققا اشىق ءارى قولجەتىمدى بولۋ مەن تسيفرلى تەحنولوگيانى قولدانۋعا كەلىپ سايادى. باستىسى ءبىز ءۇشىن پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن وسىنداي اۋقىمدى ىستەردى ورىنداپ, سول ارقىلى حالىقتىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىمىنە قول جەتكىزۋ. قاراپايىم حالىقتىڭ سەنىمىنەن شىعىپ وتىرساق, ناعىز رەفورما سوندا بولماق. ءبىزدىڭ بۇگىنگى تاڭداعى باستى ماسەلەمىز قىلمىسى از وبلىستا سەرۆيستىك پوليتسيانى قارقىندى تۇردە ىسكە اسىرۋ», دەيدى قايرات دالبەكوۆ.
ايتا كەتەلىك, سەرۆيستىك پوليتسيانى تولىققاندى ىسكە اسىرۋدى قاداعالاۋ ماقساتىندا كيەلى وڭىرگە جاساعان ءىسساپارىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى ە.تۇرعىمباەۆ دەپارتامەنتتىڭ جۇرتقا جاقىن بولۋ باعىتىندا ىسكە اسىرعان جۇمىستارىمەن ءجىتى تانىسىپ, وڭ باعالاعان بولاتىن.