ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىققا ءداستۇرلى جولداۋى جىل سايىن مەملەكەتتىك اپپاراتتى عانا ەمەس, بۇكىل حالىقتىڭ ورتاق ماقساتىن, ۇلتتىق مۇددەلەر مەن بولاشاققا باعىتتالعان ۇلكەن مۇراتتارعا باستايتىن مانىمەن ەرەكشەلەنەتىنى انىق.
«كەمەنىڭ باعىت-باعدارى بولماسا, ەشبىر جەل وعان باعىتتاس بولمايدى», دەگەن دانالىق ءسوز بار. جاھاندانىپ جاتقان الەمدە, ەڭبەك رەسۋرستارى كۇن وتە دامىپ, وزگەرىپ جاتقان زاماندا ءاربىر مەملەكەتتىڭ ءوزىنىڭ ىشكى رۋحاني-مادەني, وركەنيەتتىك, ەكونوميكالىق ەرەكشەلىكتەرىنە ساي قالىپتاستىراتىن جولىن ىزدەۋ – تابيعي ءۇردىس ەكەنى انىق. قازاقستان دا سوڭعى جىلدارى كوپتەگەن ەلدەردىڭ دامۋ كەزەڭىن زەرتتەي وتىرىپ, ءوزىنىڭ جولىن قالىپتاستىرۋدى باستادى. بۇل جول تەك سوزبەن ەمەس, ءۇلكەن ەڭبەكپەن, ەڭ باستىسى – قوعامنىڭ بىرلىگى, ونىڭ ورتاق ماقسات-مۇراتىمەن قالىپتاساتىن جول.
الەمدىك بانك ساراپشىلارىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا, ەلدىڭ سەرپىندى دامۋىنىڭ نەگىزگى فاكتورلارى – قۇيىلاتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ ماقساتتى تۇردە پايدالانىلۋى مەن اتقارۋشى بيلىك جۇيەسىنىڭ ءتيىمدىلىگىنىڭ جوعارى بولۋىمەن تىعىز بايلانىستى. اتالعان ۇسىنىس جىل سايىنعى جولداۋلاردا ايتىلىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ كۇرەتامىرى بولىپ وتىرعان ينفراقۇرىلىمدى وركەندەتۋ, ەكونوميكا جانە ءوندىرىس سالالارىن دامىتۋ, ەلىمىزدىڭ اۋماقتىق ارتىقشىلىقتارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ونىڭ ىشىندە قىتاي مەن رەسەي اراسىنداعى لوگيستيكالىق-كولىك ورتالىعى بولۋ, وڭىرلەردە يندۋستريالىق جاڭا سالالاردىڭ پايدا بولۋى وسى جىلعى جولداۋدا دا ەسكەرىلدى. سەبەبى, ءححى عاسىر – ەكونوميكاعا نەگىزدەلگەن, ونىڭ ىشىندە ينتەللەكتۋالدى ادامي رەسۋرستاردىڭ مۇمكىندىگىن اشاتىن يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانىڭ عاسىرى. بۇگىنگى كۇننىڭ اقش, فينليانديا, جاپونيا, سينگاپۋر, وڭتۇستىك كورەيا, تايۆان, كانادا, اۆستراليا سەكىلدى دامىعان ەلدەرى ادامي رەسۋرستاردىڭ ۇلەسىنە ۇلكەن ءمان بەرەتىنىن ەندى عانا ءتۇسىنىپ كەلە جاتقاندايمىز. وسى تۇستا «بولاشاق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ءمانى مەن ستراتەگيالىق ماڭىزى ارتاتىنى انىق. ەلىمىزدەگى ۇلتتىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى جۇمىسىنىڭ ناتيجەلى بولۋى, ەكونوميكانىڭ سەرپىلىسىنە ۇلەس قوسۋى باسىم باعىت رەتىندە بەلگىلەندى. ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3%-عا دەيىنگى ۇلەسىنىڭ عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ دامۋىنا ءبولىنۋى – زامان تالابى.
پارلامەنتتىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى رەتىندە جولداۋدا اتالعان سالاعا جىلداعىداي ايرىقشا كوڭىل ءبولىنگەنى بايقالادى. ءبىرىنشىدەن, وتاندىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ساپالى بولۋى باستى مەجەدە تۇر. قازىر كوپ وبلىستاردا ءبۇلدىرشىندەردى بالاباقشامەن قامتاماسىز ەتۋ ءىسى وتە باياۋ اتقارىلىپ جاتقانى انىق. 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىممەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋ ماقساتى قويىلىپ وتىر. العا 2017 جىلعا دەيىن حالىق تىعىز ورنالاسقان ايماقتاردا 3 اۋىسىمدا وقىتۋدى تۇبەگەيلى جويىپ, ەكى اۋىسىمدا وقيتىن مەكتەپتەردىڭ سانىن كوبەيتۋ مىندەتى قويىلعان. ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ارقىلى ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا ءبىلىمدى, سىندارلى ويلاي الاتىن, تەحنيكا مەن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ءتىلىن مەڭگەرگەن, كەمىندە 3 ءتىلدى بىلەتىن مامان دايارلاۋ دا وتە ماڭىزدى ءىس بولىپ تابىلادى.
ەكىنشىدەن, ۇزاقمەرزىمدى ءمادەني ساياساتتىڭ تۇجىرىمداماسىن قابىلداۋ قاجەت. بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارى تاۋەلسىزدىكتى باياندى ەتۋ, قوعامدىق تاتۋلىق, بىرلىك, ءوزارا سىيلاستىق بولىپ قالىپتاسقانى انىق. وسى قۇندىلىقتاردى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا عانا ەمەس, الداعى ۋاقىتتا ەلدىڭ يميدجىنە قاتىستى دامىتۋ – قابىلداناتىن تۇجىرىمدامانىڭ نەگىزگى تۇعىرلارىنىڭ ءبىرى بولۋى قاجەت. اتالعان قۇجاتتىڭ تەمىرقازىعى ەتىپ مەملەكەتشىلىك سانا-سەزىم مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بەلگىلەۋ كەرەكتىگىن ۇسىنىس رەتىندە ايتقىم كەلەدى.
ۇشىنشىدەن, الەۋمەتتىك سالالارداعى قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى تۋرالى. قوعامدا ۇستاز, دارىگەر دەگەن ماماندارعا لايىقتى قۇرمەت بولماي, وسى مامانداردىڭ تەك ءۇشىنشى قاتارداعى قىزمەتكەرلەر بولىپ قالا بەرۋى ىقتيمال. ۇستازدار مەن دارىگەرلەردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ, ولاردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ دامۋىنا قولايلى جاعدايلار جاساۋ, «ۇستاز» بەن «دارىگەر» مارتەبەسىنىڭ جوعارى بولۋى كەشەندى جۇمىستى تالاپ ەتەدى. اۋەلى مەملەكەت ءوزىنىڭ تاراپىنان قاجەتتىلىكتەردى تۋدىرۋ, ەكىنشى جاعىنان قوعامنىڭ كوزقاراسىنىڭ وزگەرۋى, ءۇشىنشى جاعىنان اتالعان ماماندىق يەلەرىنىڭ وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگىن كۇشەيتۋى قاجەت. سەنىمدىلىك ءاردايىم بىلىكتىلىكتى ارتتىرىپ, كەز كەلگەن ەلدەگى ءوزىنىڭ ارىپتەسىمەن ءبىلىمى مەن بىلىگى جاعىنان تەڭ كەلەرلىك قابىلەتىمەن قالىپتاساتىنىن ەرەكشە ايتۋ كەرەك.
تورتىنشىدەن, تاعدىردىڭ قالاۋىمەن, جاراتقاننىڭ جازعانىمەن كەمتار اتانعان ازاماتتاردىڭ قوعامدىق ومىردە, الەۋمەتتىك جاعدايىندا تەڭ دارەجەلى قۇقىقتارعا يە بولۋى. قازاقستاندا كوپتەگەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, ءوزىم مۇشە بولىپ وتىرعان كوميتەتتىڭ ءتورايىمى داريعا نازارباەۆا باستاعان توپ تا مۇگەدەك بالالارعا, كەمتار جاندارعا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەمىز. كەمتار ادامدار رۋحى جاعىنان مىقتى كەلەرىن ەسكەرسەك, ولاردى مۇسىركەۋدەن بۇرىن قولداۋ, تەڭ دارەجەدە ەڭبەك قاتىناستارىنا ارالاستىرۋ جاعىن ويلانعان ابزال. بۇل دا ءوز كەزەگىندە جولداۋدا ەرەكشە اتالىپ ءوتتى.
ەلباسىنىڭ قازاقستاندى «ءماڭگىلىك ەل» دەپ اتاۋىندا ۇلكەن يدەيا جاتقانى انىق. شىنىندا دا, بۇل تەمىرقازىعى ۇلى ماقساتتار مەن ناقتى ناتيجەلەرگە نەگىزدەلگەن مەملەكەتتىڭ سەرپىندى دامىعان بەينەسى ەكەندىگى انىق. كوشباسشى بولۋ قيىن, كوشباسشىلىقتى ساقتاپ قالۋ ودان دا قيىن دەيتىن عيبراتتى ەسكەرسەك, ءبىز جاۋاپتى جولعا ەندى تۇستىك. حالىق باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ «ەل دەگەندە ەمىنىپ, جۇرت دەگەندە جۇگىنىپ قىزمەت ەت» دەيتىن دانالىق ءسوزى بار. ەندەشە, الىستى كوزدەگەن ماقساتتى ساپارىمىز ءساتتى, جولىمىز وڭ بولۋىنا بارشامىز جۇمىلىپ قىزمەت ەتكەنىمىز ابزال.
باقىتبەك سماعۇل,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.