ەسكەرتكىشتەرمەن تىلدەستىرگەن ەرەكشە ساپار

تاريحي-مادەني جانە تۋريستىك ورىنداردى ناسيحاتتاۋ ماق­سا­تىنداعى ەكسپەديتسيا تالابىنا 13 مىڭ­نان استام تاريحي-مادەني نىساندار زەرتتەلىپ, قۇجاتتالعان ماڭعىستاۋ ءوڭىرى سۇرانىپ-اق تۇر. قازىرگى تاڭدا وڭىردە ارنايى مەملەكەتتىك قورعاۋعا الىنعان 440-تان استام ەسكەرتكىشتىڭ 21-ءى رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە.

ەكسپەديتسيا وتكىزۋ ءۇشىن نەلىكتەن ماڭعىستاۋ اۋدانى تاڭدالدى؟

جەرگىلىكتى حالىق اراسىندا باعزىدان «قاراشاڭىراق» دەپ قاستەرلەنەتىن, ولكە تاريحىنا قاتىستى نەبىر شەرلى شەجى­رەنىڭ, تاعىلىمدى تاريحتىڭ, ءتالىمدى ۇستا­نىمداردىڭ, دۋلى وقيعالاردىڭ التىن بەسىگى – ماڭعىستاۋ اۋدانى – بۇگىندە 36 مىڭنان استام تۇرعىننىڭ قۇتتى مەكەنى. 

اۋدان اۋماعىندا 9 رەسپۋبليكالىق, ­68 جەرگىلىكتى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىش ورنالاسقان. تابيعاتتىڭ ءوزى مۇسىندە­گەن ايرىقشا تاۋلار مەن شارتاستاردى, وزگە دە كورىكتى ورىنداردى قوسپاعاندا, ەرتە تەمىر داۋىرىندەگى ەكى پاتشالىق قور­عانى (قىزەمشەك), X-ءحVىىى عاسىرلاردان نۇرقارا قوشقارتاسى. امانقاجى, قا­راتام (قازاقباي), قال­نياز, اۋىزورپا, بەردالى, قۇلمام­بەت, قاراقۇدىق, ەسالى قويىلىمدارى, داۋىستى, شۇبارتاي كۇمبەزتامدارى, ايراقتى تاۋىنداعى XVII-XIX عاسىر­لارداعى جارتاستاعى بەينەلەر, بايتە عي­باداتحاناسى, ءحىV عاسىرداعى ماناتا كەرۋەن سارايى, ورتا عاسىرلاردىڭ سارقىتى ايعىرلىنىڭ بەكىنىسى, 4 ۇڭگىرى مەن عيباداتحانالارى, ورتاعاسىرلاردىڭ ەنشىسىندەگى اققورعان بەكىنىسى, ەرتە تەمىر داۋىرىندەگى اقۇيىك قورعانى – وتكەن كۇننىڭ ورنەكتى بەلگىسى, بۇگىنگىنىڭ قاستەرلى نىساندارى. سول سەبەپتى ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىمەن كەلىسە وتىرىپ, باس باسىلىمنىڭ ءىس-شاراسىن وتكىزۋ ءۇشىن ماڭعىستاۋ اۋدانىنا توقتالعان ەدىك. شەجىرەلى وتكەنىمەن, تارتىمدى بۇگىنىمەن قىزىقتىرعان وڭىرگە قادام باسقان ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىن ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى تىلەك كوشماعانبەتوۆ قابىلدادى.

ءوزى باسقارىپ وتىرعان اۋداننىڭ ­تى­­نىس-تىرشىلىگى تۋرالى ءسوز قوزعاي كەلە – ماڭ­عىستاۋ وبلىستىق تاريحي-مادە­ني قورى­عى مەن اۋداننىڭ اۋىل اكىمدە­رى تاريحي ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ جونىن­دەگى 2016-2020 جىلدار ارالىعىندا­عى مىن­دەتتەمەگە وتىردى. وسى باعىتتا جىل سا­يىن تۇرعىنداردى, مەكتەپ وقۋ­شىلارىن, مەكەمە قىزمەتكەرلەرىن, ستۋدەنتتەردى ۇيىمداستىرىپ, ءوز اۋماق­تارىنداعى قاۋىمدارعا سەنبىلىك تازا­لىق جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىرادى. بيىل مامىر ايىندا اۋداندىق ما­دەنيەت, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ءبو­لىمى قاۋىمداردىڭ شىراق­شىلارىمەن كەز­دەسىپ, قاۋىم باسىنىڭ باستاپقى قال­پىن ساقتاپ تۇرۋىن قادا­عالاۋدى جانە بۇ­لىنبەۋىن تاپسىردى.

جارمىش اۋىلىنىڭ اۋماعىنداعى «اقتام» قاۋىمىنىڭ ء(ادىل اتا) تۇنەۋحا­ناسىن ۇرپاقتارى شاتىرىن وزگەرتىپ, سىر­لاپ, اكتەپ, جاڭارتسا, وتەس اۋىلى اۋماعىنداعى رەسپۋبليكالىق دارەجە­دەگى «سيسەم اتا» تۇنەۋحاناسىن اۋىل اكىمدەرى, اۋىل تۇرعىندارى ءوز كۇشتەرىمەن كەڭەيتىپ, زيارات ەتىپ كەلۋشىلەرگە جاعداي جاساپ قويدى. ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا ءۇش باعىتتا «اقمىش» دەمالىس ورنىنا, «ماسات اتا» قاۋىمىنا جانە «سيسەم اتا» قاۋىمىنا تۋريستىك مارشرۋتتار سىزىلىپ, ءىس-شارامىزعا ەنگىزدىك. اقمىش, سامال, اعاشتى, بۇرىنعى وندى لاگەرىن ءتۋريزمدى دامىتۋ باعىتىندا كاسىپكەر ەل ازاماتتارى كۇتىمگە الىپ, قورشاپ, اباتتاندىرىپ, قايتا جاڭعىرتىپ, تۋريستەردىڭ كوپ باراتىن جەرىنە اينالدىرسا دەيمىز. سونداي-اق توبىقتىداعى «بەكەت اتا جەراستى مەشىتى» عيماراتى قازىرگى كەزدە جۇزدەگەن ادامعا قىزمەت كورسەتە الادى. مەشىت جانىنداعى تۇنەۋحاناعا ­اۋدان اكىمى باستاپ, مەكەمە قىزمەتكەرلەرى شارباقتارىن سىرلاپ, كوگالداندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. مەشىتكە رەستاۆ­راتسيا جاسالىندى. جىل سايىن اۋدان اكىمى قىزمەتكەرلەرىنىڭ, مەكتەپ دي­رەك­تورلارىنىڭ, جاستاردىڭ وسى مە­شىتكە بارىپ, تازالىق جۇمىستارىن جۇر­گىزۋى داستۇرگە اينالىپ كەلەدى. ءتۋريزم­دى دا­مىتۋ ءۇشىن تاريحي-مادەني نىسان­دار­دى لايىقتى ينفراقۇرىلىممەن قام­­تۋ ماڭىزدى. وسى باعىتتا سامال, شەر­­قالا, ايراقتى دەمالىس ورىندا­رى مەن وتپان تاۋ تاريحي-مادەني كەشە­­نىنىڭ كىرەبەرىس جولدارىن ورتاشا جون­دەۋ, «كوگەز» ەتنواۋىلىنىڭ سۋ, گاز ماسە­­لەسىن شەشۋ باعىتىندا جۇ­مىس­تار جۇرگىزىلۋدە. تۋريستەرگە قو­لايلى قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىعىن قۇرۋ – بۇل كەزەك كۇتتىرمەيتىن قاجەتتىلىك, وبلىستىڭ بەدەلى جانە ايماقتاعى ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋعا تاعى ءبىر قادام, – دەدى اۋدان اكىمى تىلەك جەتكىزگەن ۇلى. جۋرناليس­تەر مەن بلوگەرلەردەن قۇرالعان توپقا ماڭعىستاۋ اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ە.ماحمۋتوۆ, اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى ج.مولداشەۆا, اۋداندىق قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى, جۋرناليستيكا سالاسىنىڭ ارداگەرى ۇ.كۇ­بىرباي, شەجىرەشى, بىرنەشە كىتاپتىڭ اۆتورى, «ماڭعىستاۋ اۋداندىق ازاماتتىق باستاماشىلىعى» قب توراعاسى س.انەس جانە اۋدان ونەرپازدارى قوسىلىپ, ۇلكەن جولعا بەت الدىق.

«شەرقالا – تاۋدىڭ بوركى ەدى...»

ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىسى ايتارى كوپ مامان, ماڭعىستاۋلىقتارعا ەسىمى جاقسى تانىس, «اداي اتا-وتپان تاۋ» تاريحي-مادەني كەشەنىنىڭ قىزمەتكەرى قۇرالاي ىزىمبەرگەنوۆا اقتاۋدان شىققان سوڭ-اق ءسوز تىزگىنىن وزىنە الىپ, جول بويى ماڭعىستاۋدىڭ تابيعاتى, ەسكەرتكىشتەر مەن ولاردىڭ تاريحى, اڭىزدار مەن دەرەكتەر تۋرالى شەجىرەلى بايانىن ۇزگەن جوق. «اتامەكەن» ەكسپەديتسياسىنىڭ العاشقى ات باسىن تىرەگەن ورنى شەتپە اۋىلىنان سولتۇستىك-باتىسقا قاراي 17 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان شەرقالا تاۋى بولدى. ەجەلگى جەر سىلكىنىستەرى ناتيجە­سىندە پايدا بولعان بيىكتىگى 308 مەتر تورتكۇل اق بور تاۋ شەرقالانىڭ جاقىن ماڭايىندا شار ءتارىزدى تاستار مەن تۇتاس گرانيتتى سومتاستار كوپتەپ ۇشىراسادى.

– كەيبىر اڭىزدار بويىنشا بۇرىنى­راقتا شەرقالانىڭ توبەسىندە كىشكەنە قالاشىق بولعان. حالىق سول جەردە ءومىر ءسۇرىپ, دۇشپانداردىڭ شابۋىلىنان قور­عانعان ەكەن. تاۋدىڭ سولتۇستىك بولىگى ۇز­دىكسىز سوققان جەلدىڭ اسەرىنەن ءمۇجىلىپ, وزگەرىسكە ۇشىراعان. وسى جەلدىڭ اسەرىنەن ونىڭ جان-جاعىنان پايدا بولعان جەكە تۇزىلىستەردى دە بايقاۋعا بولادى. ال وڭ­تۇستىك بولىگى مەن شىعىس جاعى تىك جارلى. جو­عارعى جاعى تەگىس, ادامنىڭ ءجۇرىپ-تۇ­رۋىنا ىڭعايلى. تاۋدىڭ ەتەگىندە توبە­سىنە اپاراتىن ۇڭگىر بار, – دەيدى ق.ىزىم­بەرگەنوۆا. تاۋ باۋرايىندا اۋدان ونەر­پازدارى ءان مەن جىردى اۋەلەتتى.

ودان سوڭ ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى ماڭ­عىستاۋ اۋدانى شەتپە اۋىلىنان 20 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى اقمىش سايى­نا كەلدى. اقمىش باعىنىڭ ءبىر جارىم عاسىرلىق تاريحى بار. كونەكوزدەردىڭ ايتۋىنشا, العاشىندا تاۋسار دەگەن كىسى استراحاننان 220 دانا اعاش اكەلىپ ەككەن. توڭكەرىستەن كەيىن كازاكتاردىڭ اتاقتى اتامانى ۆ.تولستوۆ اقمىشتا ۋاقىتشا وردا قۇرعانى بەلگىلى. ون شاقتى جىل وتكەن سوڭ مۇندا مەكتەپ-ينتەرناتى مەن كولحوزدىڭ ورتالىق تۇراعى اشىلدى. كەڭەستىك كەزەڭدە قازىرگە دەيىن كوز تارتىپ, تۋريستەر قىزىعاتىن جاڭادان اعاشتار وتىرعىزىلدى. سايعا كىرەبەرىستە جولاۋشىلاردىڭ كوزىنە قۇمىرا ۇستاعان اقبوبەك قىزدىڭ ءمۇسىنى ورناتىلعان. اقمىش سايى ادەمى تابيعاتىمەن كوز تارتادى. بۇرىندارى مۇندا عۇمىرى ۇزاق تالدار وسەتىن, بىراق ولار جوعالىپ كەتكەن. ولاردىڭ ورنىنا جەرگىلىكتى تۇقىمباي تۇيەباەۆ اقساقال ەگىن ەككەن. شاعىن تاۋ بۇلاقتارىنان تولاتىن ارنالار, بىردە وزەنگە اينالادى, بىردە كوكتەم­گى قۇرعاقشىلىقتان تارتىلىپ كەتەدى. جا­سىراتىنى جوق, قازىرگى تاڭدا اقمىش باعى ءارتۇرلى سەبەپكە بايلانىستى جۇتاڭ تارتىپ تۇر ەكەن. بۇل ماسەلەنى اۋدان اكىمدىگى وكىلدەرى نازاردا ۇستاپ, ماسەلەنى شەشۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.

ەجەلدەن ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىن­دا دامىعان, ماڭىزدى دالا جولدارىندا جانە اۆتوتراسساعا جاقىن ورنالاسقان اقمىش سايى بۇگىندە جەرگىلىكتى تۇر­عىندار مەن ساياحاتشىلاردىڭ ءجيى كەلە­تىن دەمالىس ورنى رەتىندە قىزمەت ەتەدى. اقمىش سايى ورتاعاسىرلىق قىزىل­قالا قالاشىعى اۋماعىندا ورنالاسقان, ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتىڭ رەليكت مادە­ني لاندشافتى بولىپ تابىلا­تىن اجى­راماس بولىگى سانالادى, جەرگىلىك­تى ماڭى­زى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىش­تەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىزىمىنە ەنگىزىلگەن.

– 2019 جىلى ەسكەرتكىش ايماعىنا اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, جاڭا قورشاۋ ورناتىلدى, سەرۋەندەۋ جول­دارى مەن دەمالاتىن ساكى جاسالدى, قوقىس سالاتىن جاشىكتەر مەن مانگال قويىلىپ, دارەتحانا سالىندى, تاس توسەلگەن الاڭدار, جىلعالاردان وتەتىن جاياۋ جۇرگىنشىلەر كوپىرى, باسسەين, ساي اۋماعىن كوگالداندىرۋ ماقساتىندا 300 دانا جەمىس اعاشى مەن 50-دەي جەرگىلىكتى تۇقىمداس اعاش-بۇتاق ەگىلدى. قازىرگى تاڭدا, تاريحي-تابيعي ەسكەرتكىشتى كۇ­تىپ-ۇستاۋ, اعاشتاردى كۇندەلىكتى سۋارۋ, جينالعان قوقىستاردى ۋاقىتىندا تازالاپ تۇرۋ, كەلۋشىلەردىڭ ءتارتىبىن قادا­عالاۋ, نىسان ايماعىنداعى اباتتان­دىرۋ ەلەمەنتتەرىن (تەمىر قورشاۋى, اقپا­راتتىق تاقتايشالارى, قوقىس جاشىك­تەرى مەن كونتەينەرلەرى, دەمالاتىن ورىن­دىقتار, ت.ب.) قورعاۋ-ساقتاۋ مىندەتتەرى شايىر اۋىلىنىڭ اكىمدىگىنە جۇكتەلگەن, – دەيدى ماڭعىستاۋ اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءجانبيبى مولداشەۆا. ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى اقمىشتا اۋىل جاس­تارى مەن ەرىكتىلەردىڭ سەنبىلىك جۇ­مىس­تارىنا قولۇشىن بەردى.

 X-XIII عاسىرلارعا ەنشىلەنەتىن 50 گەك­تار جەردى الىپ جاتقان قىزىلقالا – ماڭعىستاۋ ماقتانىشى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قىزىلقالا ءىرى ساۋدا-قولونەر قالاسى بولعان. العاشقىدا ەسكەرتكىشتىڭ قابىرعالارى عانا بەكىتىلگەن كەرۋەن سارايى بولعان, كەيىننەن سىرتىن تاسپەن قاپتاپ, 13 قاراۋىل مۇنارالى مىق­تى قامالعا اينالدىرىلعان. بەكىنىس­تى اينالا قورشاي ساۋداگەرلەر مەن كاسىپكەرلەردىڭ قالاسى ورنالاسقان. قىش-شولمەك ىدىستاردىڭ, كۇيدىرىلگەن كىر­پىش­تەر مەن تەمىردەن, مىستان, قۇندى مەتالداردان جاسالعان بۇيىمداردىڭ, تاس ديىرمەندەردىڭ سىنىقتارى, وراقتىڭ تابىلۋى بۇل جەردە ءوندىرىس ورىندارى بولعاندىعىن جانە ەجەلگى ديقانشىلىق كاسىپ يگەرىلگەندىگىن ايعاقتايدى. مۇندا تابىلعان جەكە ارتەفاكتاردى زەرتتەۋ ناتيجەسى – بۇل قالاعا يراندىق ىدىس­تاردىڭ, مىسىرلىق جانە قىتايلىق مون­شاقتاردىڭ, بالتىق يانتارلارى سياقتى تاۋارلاردىڭ اكەلىنگەنىن انىقتاۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. قازىرگى كەزدە قالاشىق الاڭى قىش ىدىستار مەن سىنعان قىزىل كىرپىشتەن تۇرعاندىقتان قىزىلقالا دەپ اتايدى. XIII عاسىر­دىڭ ەكىنشى جارتىسىندا موڭعول شاپقىنشىلىعى­نان حورەزم مەملەكەتىنىڭ كۇيرەۋىنەن كەيىن, تەڭىز دەڭگەيى وزگەرىپ ساۋدا تراسسالارىنىڭ باعىتى اۋىسۋىنا بايلانىستى ەكونوميكالىق ماعىناسى جوعا­لىپ, قالا ءومىرى توقتاعان. قىزىلقالا ورتاعاسىرلىق قالاشىعىنا 2004 جىلدان بەرى ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇر­گىزىلىپ كەلەدى. قىزىلقالا قالاشىعى «جىبەك جولى: ەدىل-كاسپي ماڭى ارا­لىق كوريدور» سەريالىق ترانسۇلتتىق اتالىمى اياسىندا يۋنەسكو-نىڭ بۇكىل­الەمدىك مۇرالارىنىڭ الدىن الا تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. 2021 جىلى تامىز ايىنان باس­تاپ وسى قالاشىققا ال­ماتى قالاسىنىڭ Rutrum جشس قازبا جۇمىستارىن جۇر­گىزۋدە.

«كوگەز» ەتنواۋىلى – تۋريستىك جوبا

ماڭعىستاۋ وڭىرىندە ءتۋريزمدى دامىتۋ جۇمىستارى اۋىزعا ىلىنىسىمەن قا­نات قاققان العاشقى جوبالاردىڭ ءبىرى – «كوگەز» ەتنواۋىلى. جان-جاعىنان قا­را­تاۋ, شەرقالا, جالعانتاۋ, ايراقتى-شو­با­لاي تاۋلى القاپتارى قورشاعان, بىر­نەشە مارشرۋتتىڭ تۇيىسكەن نۇكتەسىندە, تابيعاتتىڭ شۇرايلى جەرىندە ورنالاس­قان ەتنواۋىل 2016 جىلى ىسكەرلەردىڭ باستاماسىمەن سالىنعان, تابيعات اياسىن­­داعى زاماناۋي جاساقتالعان اۋىل «كەم­پينگ» دەپ اتالادى. كوگەز جە­رىن­دەگى 6 گەكتار اۋماققا بۇگىندە 20 مىڭ­داي ءتۇپ اعاش ەگىلىپ, جاسىل-جەلەككە وران­عان. جۇزدەگەن جەمىس اعاشى وتىر­عىزى­لىپتى. ءتۇرلى گۇل مەن كوكونىس ەگىلگەن. الداعى ۋاقىتتا تاعى بىر­نەشە وسىمدىك ءتۇرى ەگىلمەكشى. ەتنواۋىل 2017 جىلى العاشقى قوناقتارىن قابىل­داي باستادى. مۇندا تۋريستەردىڭ وزدەرىن جايلاۋدا وتىرعانداي سەزىنۋى ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. قاز-قاتار تىگىل­گەن كيىز ۇيلەردە دەمالىپ, تازا اۋا­دا تاماقتانادى. كيىز ۇيلەر ءارتۇرلى جاساق­تالعان. بىرىندە جەرگە, تەكەمەتتىڭ ۇس­تىنە جانتايىپ جاتۋعا بولادى. ال ەكىن­شىسىندە بيىك توسەكتەر قويىلعان. مۇندا قازاقتىڭ ۇلتتىق تاعامدارىنا باسىمدىق بەرىلەدى.

– ءبىز اۋىلىمىزعا كەلگەن تۋريستەرگە قازاقتىڭ ناعىز ءداستۇرىن, ءومىر سالتىن كورسەتۋگە تىرىسامىز. ماسەلەن, تۇيەنى, جىلقىنى قالاي ساۋ كەرەكتىگىن, جىلقى مەن تۇيەگە ءمىنۋدى ۇيرەتەمىز. ۇلكەن كىسىلەرمەن بالالار ءۇشىن ارنايى جاتتىقتىرۋشىلار بولادى. اينا­لاداعى تاۋلارعا جىلقىمەن نەمەسە جاياۋ, ۆەلوسيپەدپەن بارۋعا بولاتىنداي جاعداي جاساپ جاتىرمىز. العا قويعان جوسپارىمىز وتە كوپ, – دەيدى «كوگەز» ەتنواۋىلى» جوباسىنىڭ اۆتورى م.ەربوزوۆ.

ودان ءارى ايرىقشا ايراقتى تاۋىن تاماشالاپ, تاريحىنا قانىققان توپ ماڭعىستاۋداعى باتىس قاراتاۋدىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسىندە ورنالاسقان وتپان تاۋ تاريحي-مادەني كەشەنىنە كەلدى. كۇل­لى قازاقتىڭ باسىن بىرىكتىرۋ, ۇلتتىق قۇن­دىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا اشىلعان كەشەن ءوز جۇمىسىن وسى باعىتتا جۇرگىزىپ كەلەدى. كەشەندە ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىن ءوڭىردىڭ اۋزى دۋالى, كونەكوز ازاماتتارى و.كوشباي, ا.ەدىلحان, د.ارال­باي, ماڭعىستاۋ وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گ.تولەۋعاليەۆا, «وتپان» مقكك ديرەكتورى ج.كەتەەۆا قارسى الىپ, «اداي اتا-وتپان تاۋ» كەشەنىنىڭ تۋريستىك الەۋەتى جانە دامۋ جولدارى» تاقىرىبىندا دوڭ­گەلەك ۇستەل باسىنا جيىلدى. كەشەن اياسىندا جاسالعان جۇمىستار تىڭدالىپ, الدا اتقارىلار جوسپارلار تالقىلاندى, سونداي-اق بۇگىنگى تاڭدا كەشەن قىزمەتىنە جەتكىلىكتى دەڭگەيدە كوڭىل بولىنبەۋى ماسە­لەسى دە نازاردان تىس قالعان جوق.

ەسكەرتكىشتەر ەسكىرمەۋگە ءتيىس

جەرگىلىكتى اكىمدىكتىڭ قولداۋىمەن «Egemen Qazaqstan» گازەتى ۇيىمداس­تىرعان ەكسپەديتسيا تاريحي-مادەني نىسان­داردىڭ تاريحىمەن بىرگە قازىرگى احۋالىن بىلۋگە مۇمكىندىك بەردى. تۋريس­تىك تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ ءۇشىن نىسان­داردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ, بىرقاتارىندا اۋىز سۋ, ءتىپتى اجەتحانا ماسەلەلەرىن شەشۋ دە وزەكتى كۇيىندە تۇر ەكەن. مىسالى, شەرقالا تاۋىنا قا­راما-قارسى بەتتەگى تەمىر ابدال مەشىتى مەملەكەت قورعاۋىندا دەلىنگەنمەن, شارباقتارى قيراعاندىقتان ىشىنە مال پانالايتىن قوراعا اينالىپ كەتكەندەي اسەر بەرەدى. سونداي-اق «وتپان تاۋ» كەشەنىن تۋريس­تىك نىسان رەتىندە قول­داۋ جۇمىستارى­نىڭ ماردىمسىزدىعى وبلىستاعى تۋريزم ءىسىن دامىتۋداعى بەل­سەندىلىكتى ەمەس, سالعىرتتىقتى تانىتىپ تۇرعانداي. ەس­كەرتكىشتەرمەن تىلدەستىرگەن ەرەكشە ساپاردان تۇيگەنىمىز از ەمەس, جاسالعان جانە جاسالىپ جاتقان جۇمىستارمەن بىرگە, «وسىنى جاساسا قالاي بولار ەدى؟» دەگەن تۇستارىمىز دا جوق ەمەس.