كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنان بولەك, تالاي ادامنىڭ ءومىرىن جالماپ جاتقان باسقا دا جۇقپالى كەسەلدەر بار. ماسەلەن, ءالى كۇنگە دەيىن شيپاسى تولىق تابىلماعان, اسقىنا كەلە سوڭى سپيد-كە ۇلاساتىن ادام يممۋنتاپشىلىعى ۆيرۋسى. دەگەنمەن قازىر ەلىمىزدە ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن, انتيرەتروۆيرۋستىق تەراپيا (ارت) قابىلدايتىن ادامداردىڭ قاتارى كوبەيگەن.
سوڭعى بەس جىلدا ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ انىقتالۋى عانا ەمەس, ارنايى انتيرەتروۆيرۋستىق ەم قابىلدايتىن جانداردىڭ سانى ۇشتەن بىرگە ۇلعايدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل كورسەتكىش 73 پايىزعا جەتتى, پاتسيەنتتەردىڭ 84 پايىزىندا ۆيرۋستىق جۇكتەمەسى باسىلعان. ەندىگى جەردە يۋنەيدس 90-90-90 ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ كورسەتكىشتەرى وسىنداي.
وسى ارادا توقتالا كەتۋگە تۋرا كەلەدى, بۇل دەرتتەن قۇلان-تازا ايىقتىراتىن ەم ءالى كۇنگە دەيىن تابىلماسا دا, انتيرەتروۆيرۋستىق تەراپيا ونى جۇقتىرعانداردىڭ دەنساۋلىعىن ءبىر قالىپتا ۇستاۋعا, ءومىردى ۇزارتا تۇسۋگە سەپتىگى بار.
ال ۆيرۋستىق جۇكتەمە – بۇل ءبىر مل قانعا ايتۆ-مەن اۋىراتىن ادامنىڭ قانىنداعى ۆيرۋستىق بولشەكتەردىڭ سانى. ۆيرۋستىڭ مولشەرى نەعۇرلىم كوپ بولسا, ونىڭ سەرىكتەستەرىنە پارەنتەرالدى (قان ارقىلى), جىنىستىق نەمەسە تىكەلەي جولمەن (جۇكتىلىك, بوسانۋ, ەمىزۋ كەزىندە ايتۆ-مەن انادان بالاعا) بەرىلۋ قاۋپى سوعۇرلىم جوعارى بولادى جانە ءالسىز يممۋنيتەتتىڭ سالدارىنان پايدا بولاتىن كەيبىر وپپورتۋنيستىك اۋرۋلاردىڭ تۋىنداۋ مۇمكىندىگى جوعارى, مىسالى, تۋبەركۋلەز, پنەۆموتسيستىك پنەۆمونيا نەمەسە ونكولوگيا.
قازاقستاندىق مامانداردىڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى – ايتۆ جۇقتىرعان ايەلدەردىڭ دەنى ساۋ بالالاردى دۇنيەگە اكەلۋى 99,6 پايىزعا دەيىن ارتقانى.
بۇگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ايتۆ-ينفەكتسياسىنىڭ ەپيدەمياسى شوعىرلانعان ساتىدا تۇر. وسى اۋرۋدىڭ ەپيدەمياسى باستالعاننان بەرى ەلىمىزدە ايتۆ-ينفەكتسياسىن 41 مىڭنان استام ادام جۇقتىرعانى انىقتالدى. وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ايتۆ-ينفەكتسياسىنىڭ جاڭا جاعدايلارىنىڭ 0,3 پايىزعا ءوسۋى بايقالادى. سوڭعى جىلدارداعى ءۇردىس – جۇقتىرۋ قاۋپى كوبىرەك حالىقتىڭ نەگىزگى توپتارىن تەستەن وتكىزۋ, ياعني قامتۋ ارتتى.
جۋىردا «قازاقستاندا ايتۆ-نىڭ تارالۋىنا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ» رەسپۋبليكالىق ونلاين-كونفەرەنتسياسىنىڭ قاتىسۋشىلارى مەن ساراپشىلارى ايتۆ-ينفەكتسياسىن جەڭۋدەگى جەتىستىكتەردى, پروبلەمالار مەن سىن-تەگەۋرىندەردى تالقىلادى. ءىس-شاراعا مەملەكەتتىك, حالىقارالىق, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلارى, سونداي-اق ازاماتتىق بەلسەندىلەر قاتىستى. مۇنداي رەسپۋبليكالىق فورۋمعا ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن جاسوسپىرىمدەر العاش رەت قاتىسىپ وتىر. تالقىلاۋدىڭ باستى باعىتى – يۋنەيدس 90-90-90 ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ جانە 95-95-95 ماقساتتارىن 2025 جىلعا دەيىن جوسپارلاۋ.
«قول جەتكىزىپ وتىرعان جەتىستىكتەر مەملەكەتتىك, حالىقارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ بىرلەسكەن تابىستى قىزمەتىن كورسەتىپ وتىر. سونىمەن قاتار COVID-19 پاندەمياسى اياسىندا دارىگەرلەر تاراپىنان ەمدەۋگە بەيىلدىلىكتى جانە ەپيدەميالىق باقىلاۋدىڭ تۇراقتىلىعىنا دەگەن ۇمتىلىستىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتەدى. اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋ, ساپالى ديسپانسەرلىك باقىلاۋ, ۋاقىتىندا باستالعان انتيرەتروۆيرۋستىق تەراپيا جانە ەمدەلۋگە بەيىلدىلىك ەمدەلۋشىنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ساقتايدى, بەلسەندى ءومىر سالتىن جۇرگىزۋگە, دەنى ساۋ بالالاردى دۇنيەگە اكەلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە ايتۆ-نىڭ جىنىستىق جولمەن بەرىلۋ قاۋپىن بىرنەشە ەسە تومەندەتەدى», دەيدى دسم قازاق دەرماتولوگيا جانە ينفەكتسيالىق اۋرۋلار عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اسىلحان ابىشەۆ.
قاتىسۋشىلار ەلدەگى تۇراقتى ءۇردىس ايتۆ-عا تەستىلەنۋشىلەر سانىنىڭ وسكەنى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ 13 پايىزىنان استامىن قۇرايدى. جيتس-تىڭ بارلىق وڭىرلىك ورتالىقتارىندا بايلانىسقا دەيىنگى پروفيلاكتيكانى ەنگىزۋ سوڭعى ايلاردىڭ يننوۆاتسياسى دەۋگە بولادى. بۇل ايتۆ-نىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ددۇ ۇسىنىمى بويىنشا الەمدە تابىستى تۇردە قولدانىلىپ كەلەدى. بايلانىسقا دەيىنگى پروفيلاكتيكا تەك ءاوا-مەن عانا ەمەس, تەرىس ناتيجەسى جانە ءاوا-مەن جىنىستىق قاتىناستارى بار ادامدارعا دا ارۆ-پرەپاراتتارىن الۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
الماتى