ۇلت رۋحىن ۇلىقتاعان تۇلعا

مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا, تۇركىستان وبلى­سى اكىمدىگىنىڭ وكىلدەرى, ەلىمىزدىڭ بەل­دى قوعام, مادەنيەت جانە عىلىم قاي­رات­كەرلەرى قاتىسقان دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ قازاق وركەنيەتىنە, ارحەولوگياسىنا, ەتنوگرافياسىنا, مۇراجاي ءىسى مەن تاريحىنا ارنالعان ەڭبەكتەرى باياندالدى. مينيستر جيىندى اشۋ سوزىندە بيىل تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىن­تى­ماقتاستىق كەڭەسىنىڭ بەيرەسمي ءسام­ميتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۇر­كىس­تان قالاسى – تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى بولىپ جاريالانعانىن ەسكە سالا كەلە, ەلىمىزدە رۋحاني قازىنامىزدى ساقتاپ, ۇرپاققا جەتكىزۋدى كوزدەيتىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ءتۇرلى باستامالار تۇراقتى تۇردە قابىلدانىپ كە­لە­ جاتقاندىعىن جەتكىزدى. «بۇگىندە تۇركى الە­مى­نىڭ ادەبيەتى, ونەرى, عىلىمى مەن ما­­دە­نيەتىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوس­قان اسا كورنەكتى اقىندار, ويشىلدار مەن مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ ەسىمى ۇلىقتالۋدا. سولاردىڭ ءبىرى – مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ تۋعانىنا بيىل 90 جىل تولىپ وتىر. وسىعان وراي «ۇلت رۋحىن ۇلىقتاعان – وزبەكالى جانىبەكوۆ» اتتى دوڭگەلەك ۇستەلىمىزدىڭ تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسىندا ۇيىمداستىرىلۋى دا تەگىن ەمەس. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, وز­بەك­الى اعامىز XX عاسىردىڭ 70-ءشى جىلدارى كەڭەس وكىمەتىنىڭ داۋىرلەپ تۇرعان ۋاقىتىندا قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىӊ قايتا قالپىنا كەلتىرىلۋىنە ۇيىتقى بولدى. اۋليە كەسەنەسى نەگىزىندە «ازىرەت سۇلتان» قورىق-مۋزەيىنىڭ قۇ­رىل­ۋىنا وراسان زور ەڭبەك ەتتى. تورت­كۇل دۇنيەگە اتى ءمالىم, تۇركى جۇر­تىنا ورتاق تايقازاننىڭ سانكت-پەتەر­بۋرگ­تىڭ ەرميتاج مۋزەيىندەگى كورمە­دەن ەلگە ورالۋىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ەرەكشە. وزبەكالى جانىبەكوۆ قازاق حال­قىنىӊ ۇلتتىق مادەنيەتىنىӊ, انا ءتىلىنىӊ, ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرپىنىӊ جا­ӊا­رىپ, دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ءبىر­تۋار تۇلعا, عالىم-ەتنوگراف. ول وتان­دىق مۋزەي ءىسىنىڭ دامۋىندا وزىندىك قولتاڭباسىن قالدىرىپ, ەلىمىزدىڭ كوپ­تەگەن وڭىرىندە ەتنوگرافيالىق مۋ­زەيلەردىڭ اشىلۋىنا باستاماشىلىق جاسادى. قازاقستاننىӊ تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەرىن ساقتاۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىن كوزدەگەن «ارقاس» قوعامىنىӊ قۇرىلۋىنا, «شەر­تەر», «ادىرنا», «التىناي» جانە تاعى باسقا دا كوپتەگەن فولكلورلىق ونەر انسامبلدەرىن ۇيىمداستىرۋعا ۇيىتقى بولدى. «قازاقتىӊ ۇلتتىق قول ونەرى», «قازاق كيىمى», «ەجەلگى وتىرار», «تاعدىر تاعىلىمى» سەكىلدى كىتاپتاردىӊ اۆتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. ەندىگى جەردە ۇلتىمىزدىڭ تاريحىن, مادەني مۇراسىن, ونەرىن, وتكەن ادەبيەتىن زەرتتەۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوس­قان عالىمنىڭ ەڭبەگىن ناسيحاتتاۋ ءسىز بەن ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز. بۇگىندە تۇركىستان وبلىسىندا وتىرار مەملەكەتتىك ارحەو­لوگيالىق مۋزەي-قورى­عى­نا قا­راستى ارىستان باب كەسە­نەسىنىڭ ىرگەسىندە ياساۋي ءىلىمىن جالعاستىرۋشى قۇربان جامانباي ۇلى مەن وزبەكالى جانى­بە­كوۆتىڭ كەسەنەسى ورنالاسقان. بۇل كەسەنەلەر وتىرار مۋزەي-قورىعىنىڭ اۋماعىندا بولۋىنا بايلانىستى مادە­نيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مادە­نيەت كوميتەتىنە اتالعان مۋزەي-قورى­عىنىڭ قاراماعىنا الۋ بويىنشا جۇ­مىس جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن», دەدى ا.رايىمقۇلوۆا.

ءيا, كەسەنەنىڭ مۋزەي-قورىق قارا­ما­عى­نا الىنۋى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرىن ۇلىقتاۋ مەن قۇرمەتتىڭ ءبىرى دەر ەدىك. ويتكەنى جۋىردا الماتىدا وتكەن رەسپۋبليكالىق عى­لىمي-پراك­تي­كالىق كونفەرەنتسيادا سەنات دەپۋتاتى التىنبەك نۇح ۇلى ارىستان باب قورىق مۋزەيى ماڭىنداعى جابىلىپ قالعان وزبەكالى جانىبەكوۆ مۋزەيىن تاريحي-ەتنولوگيالىق سيپاتتا قاتارعا قايتا قوسۋ, تۇركىستان قالاسىندا كەڭ كوشەگە ەسىمىن بەرىپ, ەسكەرتكىشىن ورناتۋ, 5 تومدىق شىعارمالار جيناعىن تولىقتىرىپ جارىققا شىعارۋ جانە ومىرىنەن دەرەكتى كينو تۋىندىلار جاساۋ, ءوزى وقىعان اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى اۋديتوريانى اشۋ, سونداي-اق حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن جەتكىزگەن بولاتىن. تۇركىستانعا ورالساق, ءىس-شارا بارىسىندا جۇرتشىلىق نازارىنا پروفەسسور قۇلبەك سارسەن ۇلىنىڭ «ۇلتتىڭ ۇيىتقىسى» اتتى كىتابى ۇسى­نىل­دى. قوناقتار مەن قاتىسۋشىلار ءۇشىن قوجا احمەت ياساۋي مۇراجايىنا ەكسكۋرسيا ۇيىمداستىرىلدى جانە «تۇران» ەتنو-ءانسامبلىنىڭ كونتسەرتى ءوتتى.

ايتا كەتەيىك, بۇعان دەيىن وتىرار مەملەكەتتىك ارحەولوگيالىق قورىق-مۋ­زە­يى قايراتكەردىڭ تۋعان جەرىندە «ۇلت رۋحىن ۇلىقتاعان – وزبەكالى جانىبەكوۆ» اتتى مادەني ءىس-شارا ۇيىمداستىرعان بولاتىن. جازۋشى, تاريحشى, ەتنوگراف, ونەرتانۋشى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ەڭبەگىن دارىپتەۋ ماقساتىندا وتكىزىلگەن بۇل ءىس-شاراعا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, زيالى قاۋىم مەن قوعام وكىلدەرى قاتىستى.

تۇركىستان وبلىسى