ادەتتە دۇكەن مەن ساۋدا ورىندارىندا كەز كەلگەن ازىق-ت ۇلىك ءونىمىن ساتىپ الاردا اۋەلى «حالال» تاڭباسى بار-جوقتىعىنا كوز جەتكىزۋگە تىرىساتىنىمىز بەلگىلى. ويتكەنى بۇل سەرتيفيكاتتاعى ءونىمنىڭ تازا ءارى ساپالى ەكەنىنە ءشۇبا كەلتىرمەيمىز. الايدا حالالدىڭ بارلىعى ادال ما؟ بۇل – ويلاندىراتىن ماسەلە.
مالدىڭ ازىعى ادال بولۋى ءتيىس
ايتالىق, ءسۇت ونىمدەرىن الىپ قارايىق. ءدىني قاعيداعا سۇيەنسەك, حالال ءسۇت – بۇل جەۋگە رۇقسات ەتىلگەن سۇتقورەكتىلەردەن الىنعان ءونىم. يسلام دىنىنە سايكەس ونىڭ قاتارىنا تۇيە, قوي, ەشكى جانە ءىرى قارا مالى جاتادى. دەمەك, ادەتتەگى تۇسىنىگىمىزدەگى ءسۇت ونىمدەرىنىڭ قۇرامىندا تىيىم سالىنعان كومپونەنت جوق ەكەنى كۇمانسىز. تەك ەكزوتيكالىق ءسۇت تۇرلەرىن ەسەپكە الماعاندا, مىسالى, ەسەك پەن تالپاق تاناۋدان الىناتىن ءسۇت. تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, شوشقانى ساۋ كۇردەلى شارۋا بولعاندىقتان ودان ءسۇت الۋ مۇمكىن ەمەس بولىپ كورىنەتىن. بىراق 2015 جىلى گوللانديالىق فەرمەر ەريك ستەنينك وسى شوشقانىڭ ءسۇتىن ساۋدى يگەرىپ, ودان ىرىمشىك شىعارۋ ءىسىن مەڭگەرىپ الدى. بۇعان دەيىن سەربيادا ەسەك سۇتىنەن جاسالعان ىرىمشىك الەمدەگى ەڭ ەكزوتيكالىق ىرىمشىك رەتىندە سانالىپ كەلدى. بۇل رەتتە حالال ءسۇت ونىمدەرىن, ونىڭ ىشىندە ىرىمشىكتى ءوندىرۋ مۇقياتتىلىقتى تالاپ ەتەتىن كۇردەلى ءىس ەكەنىن ايتا كەتكەن ورىندى.
قوش, سونىمەن ەگەر دە اعايىن-تۋىس نەمەسە كورشىلەرىڭىز سيىردى بولماسا ەشكىنى ساۋىپ, بۇل تولدەرمەن ءبىر قورادا تالپاق تاناۋدىڭ تۇرمايتىنىنا نىق سەنىمدى بولساڭىز, وندا اتالعان مال تۇرلەرىنەن الىناتىن ءسۇتتىڭ ادالدىعىنا ۋايىمداماساڭىز بولادى, دەيدى ماماندار.
دەسە دە قازىرگى ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ اۋقىمىن ەسكەرسەك, بۇل جازىلماعان تالاپ ۇنەمى ساقتالا بەرمەيدى. جوعارىدا ايتىلعانداي, حالال ۇعىمىنىڭ اۋقىمى كەڭ جانە بۇل ستاندارتقا ساي بولۋ ءۇشىن قويىلاتىن تالاپتاردى قاتاڭ ۇستانۋعا تۋرا كەلەدى. بۇل الۋان ءتۇرلى ونىمنەن بولەك, شيكىزات, قىزمەت كورسەتۋ, باسقا دا سالالاردى قامتيدى. سوعان سايكەس ءسۇتتىڭ حالال بولعانىن قالايتىن كاسىپكەرلەرگە ساۋىن سيىردىڭ ازىعىنان باستاپ, دايىن ءونىمنىڭ تاسىمالىنا, ونى قاپتاۋ ىسىنە جانە دۇكەن سورەلەرى مەن ساۋدا ورىندارىندا دۇرىس قويىلۋىنا دەيىن كوڭىل ءبولۋ قاجەت. ياعني بارلىق كەزەڭدە حالال تالاپتارى مۇلتىكسىز ساقتالىپ, ورىندالۋى ءتيىس.
«ۇستەلىڭىزدەگى ءسۇتتىڭ حالال بولماي شىعۋى مۇمكىن ەكەنىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. الدىمەن مالدىڭ ازىعىنا توقتالايىق. اقۋىزدىڭ كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن كوپتەگەن فەرمادا سيىردى ەت پەن سۇيەكتەن دايىندالاتىن ۇنمەن ازىقتاندىرادى. كوپ جاعدايدا مۇنداي ۇن تۇرلەرى ولگەن جانۋارلاردىڭ قاڭقاسىنان (بالىق سيرەك قولدانىلادى) جاسالاتىنىن ەسكەرۋ قاجەت. ەگەر دە جەمشوپ تۇرلەرى حيميالىق قوسىندىلارمەن وسىرىلسە, ونىڭ دا ادال ازىق بولمايتىنىن قاپەرىڭىزدە ۇستاعان ابزال. امينوپيراليدتەر جانە ونىمەن بايلانىستى گەربيتسيدتەر ۋلى بولىپ كەلەدى جانە بۇلار ءتىرى اعزادا جيناقتالۋى مۇمكىن. گەندىك موديفيكاتسيالانعان جەمشوپ قوسپالارىنىڭ دا زيانى از ەمەس. تۇتاستاي العاندا, حالال ونىمدەرگە ورگانيكالىق ءونىم وندىرىسىنە قويىلاتىن تالاپتار دا قولدانىلادى», دەدى ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورتالىعى ادىستەمە جانە ستاندارتتاۋ دەپارتامەنتىنىڭ جەتەكشى مامانى نۇرمات شارشاماسوۆ.
تۇتىنۋشىلار قانداي ءسۇتتى قالايدى؟
ەكىنشى ماسەلە ءسۇتتى جيناۋ مەن تاسىمالداۋعا قاتىستى. ءسوز باسىندا ايتىلعانداي, ءسۇت ءوندىرۋ بارىسىندا ساۋىن سيىر مەن شوشقانىڭ ءبىر جەردە تۇرۋى حالالدىڭ نورمالارىنا سايكەس قۇپتالمايدى. سول سەكىلدى ءىرى قارانى بۇرىن تالپاق تاناۋ ازىقتانعان جايىلىمدى جەرلەرگە جىبەرۋگە تاعى بولمايدى. توراي ءوسىرىپ, وعان ازىق بەرگەن شارۋالاردىڭ دا زەڭگى بابا ءتولىن ساۋىپ, جەمشوپ بەرۋ جۇمىستارىنا قاتىسپاعانى ءجون.
ء«سۇت ءوندىرىسىنىڭ ونەركاسىپتىك اۋقىمىن الىپ قاراساق, وسى سالاداعى كومپانيالار ءسۇتتى كوبىنە جەكەمەنشىك فەرمالاردان, اتاپ ايتقاندا قوسالقى شارۋا قوجالىقتارىنان ساتىپ الادى. ەگەر دە ولاردىڭ كەم دەگەندە بىرەۋى جوعارىدا اتالعان تالاپتاردى ەسكەرمەسە, وندا ءسۇتتىڭ بارلىق پارتياسى جارامسىز كۇيدە قالۋى دا عاجاپ ەمەس.
ءۇشىنشى ماسەلە قوسپالارعا قاتىستى. مىسالى, قانداي ءسۇتتى قالار ەدىڭىز, قايماعى الىنباعان با, الدە ستاندارتقا سايكەس دايىندالعان ءسۇتتى مە؟ كوپ جاعدايدا دۇكەن سورەلەرىندە ەكىنشى ساناتتاعى ءونىم ءتۇرى تۇرادى. نورمالاۋ – ءسۇتتى وڭدەۋ ارقىلى ونىڭ مايلىلىعىن ازايتاتىن نەمەسە كەرىسىنشە ارتتىراتىن پروتسەسس. ەندى مىنانى قاراڭىز, كەيبىر جوسىقسىز وندىرۋشىلەر ءسۇت مايىن وسىمدىك مايلارىنا الماستىرىپ جاتادى جانە مۇنداي وقيعا از ەمەس. ءوندىرۋ تەحنولوگياسىنا بايلانىستى وسىمدىك مايلارىنىڭ وزىندە زياندى كومپونەنتتەر بولماۋى مۇمكىن. بىراق ءسۇتتىڭ «سۇيىلتىلعانى» جونىندە تۇتىنۋشى حابارسىز بولسا, بۇل ساتىپ الۋشىنى الداۋمەن تەڭ. ال ءدىن قاعيداسىنا سۇيەنسەك, مۇنىڭ ءوزى حالال تالاپتارىنا قايشى ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ابزال», دەدى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتىنىڭ ماماندارى.
قۇرامىنداعى قوسپالاردى بىلگەن دۇرىس
اتالعان ۆەدومستۆونىڭ قوعاممەن بايلانىس باسقارماسى بەرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, وندىرۋشىلەر ءسۇتتىڭ «پايدالى كومپونەنتتەرمەن» (كوپ جاعدايدا مۇنداي قوسىندىلار جاساندى بولۋى مۇمكىن), سونداي-اق كۇماندى نەمەسە حالال ستاندارتىنا ساي كەلمەيتىن تاعامدىق قوسپالار جانە ينگرەديەنتتەرمەن قۇنارلىلىعىن ارتتىرا باستاعان. ماسەلەن, ومەگا-3 ماي قىشقىلىنا توقتالساق, ونى بالىق نەمەسە وسىمدىك مايلارىنان ءوندىرۋ حالال سانالسا, كريلدى تەڭىز ونىمدەرىنە (ۇساق تەڭىز پلانكتوندى شايان ءتارىزدى جاندىكتەردىڭ جالپى اتاۋى) بايلانىستى ءدال بۇلاي ايتۋعا كەلمەيدى.
«ناقتى ايتقاندا, ءسۇتتىڭ پاكەتىندە «بۇل ءونىمنىڭ قۇرامىندا ومەگا-3 دارۋمەنى بار» دەپ كورسەتىلۋى مۇمكىن. دەسە دە ونىڭ قايدان جانە قانداي جولمەن الىنعانى تۋرالى مالىمەتتى وندىرۋشىلەر جازباي كەتۋى نەمەسە جاسىرۋىنا تاڭعالۋعا بولمايدى. بۇل ءسۇتتى كوكتەيلدەردى دايىنداۋ بارىسىندا پايدالانىلاتىن بوياعىشتار, دامدەۋىشتەر مەن ءتۇرلى ءدامدى قوسپالارعا بايلانىستى دا ايتىلعان. نەگە دەسەڭىز, وسى قوسپالاردىڭ تەڭ جارتىسى حالال ەمەس تاعام بولۋى مۇمكىن. ايتالىق, كوشەنيلدەن (جارتىلاي قاناتتى جاندىكتەردىڭ بىرنەشە ءتۇرىنىڭ جالپى اتاۋى, ول كارمين قىزىل بوياعىشىن الۋ ءۇشىن قولدانىلادى) دايىندالاتىن قوسپا.
قاپتاۋ ءىسى مۇقياتتىلىقتى قاجەت ەتەدى
تورتىنشىدەن, ءونىمدى قاپتاۋ مەن ونىڭ ساۋدا نۇكتەلەرىندەگى ورنالاستىرىلۋى دا – ماڭىزدى ماسەلە. حالال ءسۇتتىڭ قاپتاماسىنا «كەدەن وداعىنىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتى 005/2011» نورمالارىندا سيپاتتالعان تۇتاستاي تاماق ونىمدەرىنىڭ قاپتاماسىنا قويىلاتىن جالپىعا ورتاق تالاپتار قولدانىلادى. تەك ونىڭ ءبىر ايىرماشىلىعى, حالال ونىمدەرىن تازالاۋ نەمەسە تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە ءسۇت قۇياتىن قوندىرعى قۇرامىندا زياندى (ارام قوسپالار) مايلى ماتەريالدارى بار, سونداي-اق جۋعا ارنالعان قۇرالدارمەن جاناسپاۋى ءتيىس. دۇكەن سورەلەرىندە حالال ونىمدەرى باسقا ساۋدا ونىمدەرىنەن بولەك تۇرۋى قاجەت», دەدى ن.شارشاماسوۆ.
ەلىمىزدە حالال ءسۇت نارىعى ەندى عانا دامىپ كەلە جاتىر. دەسەك تە ونىڭ وندىرىسىنەن تۇسەتىن تابىس كۇندەلىكتى ساتىپ الاتىن سۇتتەن دە تومەن ەكەنىن ۇمىتۋعا بولمايدى. تۇتىنۋشىلار ونىمدەردىڭ ءوندىرىسىن اجىراتا بىلمەۋى, ءدىننىڭ تالاپتارىنا سۇيەنبەۋى, سونداي-اق وسى نارىقتاعى باسەكەلەستىك حالال ءونىم تۇرلەرىنىڭ باعاسىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرمەي وتىر.
ەگەر دە قاراپايىم تۇتىنۋشى ونىمدەردىڭ ايىرماشىلىعىن سەزبەسە, وندا «حالال» بەلگىسىن ەنگىزۋدىڭ نە قاجەتى بار دەگەن ساۋال تۋىندايدى؟ ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە سايكەس ماركەتينگتىك ستراتەگيانى الىپ تاستاساق, وندا ءسۇت ونىمدەرىن ىشكى نارىقتا «حالال» بەلگىسىمەن سەرتيفيكاتتاۋدى كومپانيالاردىڭ ازاماتتىق ۇستانىمى رەتىندە باعالاۋعا بولادى. ءسۇت وندىرۋشىلەر مۇنداي قوسىمشا شىعىنعا تۇتىنۋشىلارعا ادال ءارى جوعارى ساپالى ءونىم تۇرلەرىن ۇسىنىپ, كليەنتتىك اۋديتوريانى كەڭەيتۋ ءۇشىن بارادى», دەدى ماماندار. «حالال» ۇعىمى بۇرىنعىداي تەك قانا ءدىني اعىمداعى تۇسىنىك بولۋدان قالعان. قازىر بۇل «دۇرىس تاماقتانۋدىڭ» ءسينونيمى رەتىندە قاراستىرىلادى جانە وسى ءونىم مەن قىزمەت تۇرلەرىنە جۇگىنەتىن وزگە ءدىن وكىلدەرىنىڭ قاتارى دا جىل ساناپ كوبەيىپ كەلەدى.