ىندەت قۇرساۋى قىسقاننان بەرى دارىگەرلەردىڭ ءومىرى بەينە ءبىر مايداننىڭ العى شەبىنە ۇقساپ كەتكەندەي. ءاۋ باستا ت.رىسقۇلوۆ كوشەسىندەگى عيمارات بالالاردىڭ ينفەكتسيالىق اۋرۋحاناسى بولۋعا ارنالىپ سالىنعان-دى. ال پاندەميا باستالعالى مۇندا تەك سovid-19 ينفەكتسياسىن جۇقتىرعاندار ەمدەلىپ جاتىر.
اۋرۋحانا قىزمەتكەرلەرىندە ەش تىنىم جوق. كۇندەلىكتى دارىگەرلەردىڭ تەكسەرۋى, كەزەكشى دارىگەردىڭ قاداعالاۋى, پروتسەدۋرالاردىڭ ۇزبەي جۇرگىزىلۋى, ساتۋراتسيا مەن قان قىسىمى, دەنە قىزۋىن ولشەۋ, كۇنىنە نەشە مەزگىل تازالىق جۇمىستارىنىڭ اتقارىلۋى, تولىپ جاتقان تالدامالار الۋ, وزگە دە اپپاراتتىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ – نە كەرەك, پاتسيەنتتەرمەن اراداعى بايلانىستا ەش كىدىرىس بولمايدى. ونىڭ ۇستىنە جاعدايىنا قاراي بىردە انا ناۋقاس, بىردە مىنا ناۋقاسقا كومەك قاجەت. سونىڭ بىرىنە دە قاباق شىتپاستان, ۇستىندەگى قورعانىش كيىمدەرىنىڭ ىڭعايسىزدىق تۋعىزاتىنىنا قاراماستان, زىر جۇگىرگەن ۇلكەندى-كىشىلى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەرلىككە پاراپار ىسىنە ريزا بولاسىڭ.
وسى اۋرۋحانانىڭ «ب» بلوگىنىڭ دا كۇندەلىكتى تىنىمسىز ءومىرىنىڭ بارلىق بولىمدەردەن ايىرماسى بولماعانىمەن, مۇنداعى دارىگەرلەر – ءبىر شاماداعى جاپ-جاس قازاقتىڭ جىگىتتەرى. ولاردىڭ كوپ ۋاقىتى «قىزىل ايماقتا» وتەتىن بولعاندىقتان, اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اۋرۋلار تاريحىن تولتىرىپ, ەمدەلىپ شىققانداردىڭ قۇجاتتارىن دايارلايتىن «تازا ايماقتاعى» دارىگەرلەردىڭ ورديناتورلىق بولمەسىنە ءوتۋىن توسۋعا تۋرا كەلدى.
– جالپى جۇرتشىلىق اڭعارماعانىمەن, كۇندەلىكتى بۇل اۋرۋدىڭ قاي كەزدە ءورشىپ, قاي كەزدە باسەڭدەيتىنىن وسىنداعى قىزمەتكەرلەر جاقسى بىلەدى. ماسەلەن, قالادا شەكتەۋ مەرزىمى باسەڭدەگەندە, ءيا اياقتالعاندا نەمەسە حالىق كوپ جينالاتىن مەرەكە, اۋىزاشار, ايت بولعان سوڭ 14 كۇننەن كەيىن اۋرۋلار كوپتەپ تۇسە باستايدى. ءبىز ءار مەرەكە وتكەن سايىن كۇندەردى ساناپ دايىن وتىرامىز. بۇل – حالىقتىڭ ءالى دە ساقتانبايتىنىن, اۋادا تارايتىن ۆيرۋس بار ەكەنىن بىلە تۇرا ماسكا تاقپايتىنىن, قاشىقتىقتى ەسەپتەمەي, ارالاس-قۇرالاستىقتى ۇزبەيتىنىن كورسەتەدى. بىلايشا ايتقاندا, ماڭايىن دا, ءوزىن دە اۋرۋدان ساقتايىن دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كەمشىندىگىنىڭ كورىنىسى. نەگىزى سovid-19 بۇرىننان سوزىلمالى, اسىرەسە قانتتى ديابەت-سۋسامىر, قان اينالىم جۇيەسىندە اۋرۋلارى بار ادامداردا اۋىرىراق, ءتۇرلى اسقىنۋلارمەن وتەدى. ال سوزىلمالى دەرتتى جانداردىڭ كوبى ۇلكەن ادامدار ەكەنى ايان. سوندىقتان كىمنىڭ بويىندا سوزىلمالى اۋرۋى بولسا سول جاندار كۇندەلىكتى تاعايىندالاتىن پرەپاراتتارىن ءىشىپ, توباناياقتانىپ قالماي بەلسەندى تۇردە ءجۇرىپ-تۇرۋى, ديەتانى قاداعالاپ, دەنساۋلىقتارىن باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرعانى ءجون. ايتپەگەندە, اعزاعا تۇسكەن ۆيرۋس سول اۋرۋ بار جەردى ودان سايىن قوزعاپ, ەمدى قيىنداتاتىندار وتە كوپ. بىزگە سونداي ءار جاننىڭ ەمدەلىپ شىققانى كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي سىيلايدى. سول كۇنى جۇمىسىڭا قاناتتاناسىڭ, ال پاتسيەنتتەن ايىرىلىپ قالۋ ەڭسەڭدى تۇسىرەدى, ساعان عانا ەمەس, بۇكىل ارىپتەستەرىڭە اسەر ەتەدى, – دەيدى دارىگەر ەرلىك سەركەش.
ونىڭ اڭگىمەسىن ءىلىپ اكەتكەن ارىپتەسى سەرىك كوپتىباي مىنا ءبىر جايتقا نازار اۋدارعان.
– ۆيرۋس جۇقتىرىپ العاندار ادەتتە ۇيلەرىندە ءوز بەتىنشە ەمدەۋدى باستايدى. حالىقتىڭ اراسىندا اۋرۋدى جەڭۋ ءۇشىن تامىردان تامشىلاتىپ سۇيىقتىق بەرۋ وتە ءتيىمدى دەگەن تۇسىنىك بار. سونى ەسەپكە الىپ, باس سالىپ ەرىتىندىلەر قۇيدىرا باستايدى. ال ونىڭ زيان, قاۋىپتى جاعى بار. ويتكەنى ۆيرۋس وكپەنى جايلاعاندا ول ءىسىنىپ كەتەدى, وكپەگە سۇيىقتىق جينالىپ, وزدىگىنەن دەم الا الماي, اقىرىندا وكپەنى جاساندى دەمالدىرۋ قۇرىلعىسىنا قوسۋعا تۋرا كەلەدى. سوندىقتان وقىرماندار ەگەر كت كورسەتپەسە, دەنە قىزۋى كوتەرىلىپ, تالدامالار كورسەتپەسە, سۇيىقتىق قۇيدىرۋعا مۇلدەم بولمايتىنىن ەسكەرسە ەكەن. سوسىن تاعى ءبىر قاۋىپتى نارسە – اۋرۋ بەلگىسى بىلىنىسىمەن انتيبيوتيكتەر قابىلداۋدى باستاپ جىبەرۋ اعزانىڭ يممۋندىق قابىلەتىن تومەندەتىپ, اۋرۋعا قارسى كۇرەسۋىن تەجەيدى. ۆيرۋستىق اۋرۋعا مۇنداي ەم كومەكتەسپەيدى, ال انتيبيوتيكتەردى ۆيرۋستىق اۋرۋعا باكتەريالىق فلورا قوسىمشالىق جاساعاندا, ءتۇرلى زەرتتەۋلەرگە, كلينيكاسىنا قاراپ, دوزاسىن ەسەپتەپ بارىپ قولدانامىز. ۇيدە ەمدەلگەندە نەعۇرلىم قىمبات, قۋاتتى ءدارىنى الساق, سونشالىقتى ءتيىمدى دەگەن قاتە تۇسىنىكتەن ارىلۋ قاجەت. كىم وزىنە زيان كەلتىرسىن, وسىنىڭ بارلىعى بىلمەستىكتەن بولىپ جاتىر. ماسەلەن, ۆيرۋستى پنەۆمونيادا تىنىس الۋ جاتتىعۋلارى كومەكتەسەدى دەپ اۋرۋ وتە بەلسەندى دەمىگىپ, ونىڭ ۇستىنە قىزۋى كوتەرىلىپ, كلينيكالىق بەلگىلەر وتە ايقىن كەزىندە جاساعان جاتتىعۋدىڭ پايداسىنان زيانى كوپ. سوندىقتان ۇيدە ەمدەلىپ جاتقاندار وسىنى جادىندا ۇستاۋى كەرەك, – دەيدى ول.
ماماندارمەن اڭگىمەدەن ءبىراز جايتقا قانىقتىق. ماسەلەن, اۋىرىپ, ەمدەلگەن جاننىڭ بويىندا 14 كۇن مەن 6 ايدىڭ ىشىندە انتيدەنە ءتۇزىلۋى جۇرەدى ەكەن. سوندىقتان دارىگەرلەر جازىلىپ شىققان سوڭ دا 14 كۇن مەن 20 تاۋلىك ىشىندە ۇيدە وقشاۋلانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ايتپەگەندە اۋرۋدان السىرەپ, يممۋنيتەتى تومەندەگەن ادامنىڭ ۆيرۋستى قايتا جۇقتىرۋى نەمەسە وزگە شتامىن ىلىكتىرىپ الۋ قاۋپى وتە جوعارى كورىنەدى. 14-20 كۇن وتكەن سوڭ انتيدەنەلەر ءتۇزىلۋ ءجۇرىپ جاتقاندا سىرتقا شىعۋ – ءار پاتسيەنت ءۇشىن ماڭىزدى. عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنە قاراعاندا, سovid-19-بەن اۋىرىپ شىققانداردىڭ 70 پايىزىندا 20-كۇننەن باستاپ انتيدەنە ءتۇزىلۋى قارقىن الادى.
اڭگىمەگە دارىگەر مەرەي راحىمباەۆ قوسىلدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كۆي جۇقتىرىپ, ول پنەۆمونياعا ۇلاسقان ادامداردىڭ پرومپوزيتسيانى ۇستاۋى, ياعني ەتبەتىنەن جاتقانى ءجون. نەگىزى وكپەنىڭ ۇلكەن ۇلەسى ارقادا. اۋا جەڭىل بولعاندىقتان ەتبەتىنەن جاتقاندا وكپەدە اۋا الماسۋ ۇدەرىسى جاقسارادى, سول سەبەپتەن دە پاتسيەنتتەردىڭ ارقاسىنان اقىرىنداپ ساۋساقتىڭ ۇشىمەن سوعىپ قويامىز. ول وكپەدەگى اۋا الماسۋعا كومەكتەسەدى. سوندىقتان بۇلاي جاتۋدىڭ پايداسى زور, شالقادان جاتۋعا بولمايدى.
ماسەلەن, دەنەگە قانداي دا جاراقات تۇسسە, ورنىندا تىرتىق قالۋى مۇمكىن, سول ءتارىزدى وكپەدە دە فيبروزدار بولۋى عاجاپ ەمەس, ال وعان جىبەرمەۋ ءۇشىن كوپ قوزعالۋ, تاڭعى تازا اۋامەن دەمالۋ ماڭىزدى. قان اينالىمىندا كىنارات بولىپ, قويۋلانىپ, ترومبوز تۇزىلمەۋى ءۇشىن قان سۇيىلتاتىن پرەپاراتتاردى الۋدى قاپەردە ۇستاماسا, ۆيرۋس زاردابى اۋىرىراق ءتيۋى مۇمكىن. ەڭ باستىسى – ۆاكتسينا سالدىرۋ. ونىڭ قاجەتتىلىگى سوندا, تۇبىندە قوعامدىق يممۋنيتەتتى, اۋرۋعا قوعام بولىپ قارسى تۇرۋعا الىپ كەلەدى. سەبەبى ۆاكتسينا العان ادامعا ۆيرۋس سوقتىققاندا, ول ءارى قاراي دامىمايدى, ونىڭ قورعانىش قابىلەتى, انتيدەنەلەرى ونى ەلەڭ ەتپەيدى دە, ۆيرۋستىڭ تارالۋىنداعى تىزبەك ۇزىلەدى. ال قوعامدا سونداي تىزبەك ۇزۋشىلەردىڭ قاتارى كوبەيگەن سايىن, اۋرۋ جەڭىلەدى, ويتكەنى تاراتۋشىلار ازايادى.
– ءبىزدىڭ ءبارىمىز ۆاكتسينا الدىق, ەندى ەل تۇرعىندارى ۆاكتسينالاۋدان ءوتىپ, قالىپتى تىرشىلىككە كوشسەك دەيمىز. ءبىزدىڭ «قىزىل ايماققا» كۇندەلىكتى كىرۋىمىزدىڭ ءوزى ۋاقىت الادى, قورعانىش كيىمدەردى ءبىر-بىرىمىزگە كومەكتەسىپ كيىنەمىز, شىققان سوڭ جۋىنامىز, ال قانشا ۇيرەندىك دەسەك تە, پاندەميامەن كۇرەستەن شارشاپ كەتتىك. قانشاما ادام كوز جۇمدى. ءاربىر جوعالتۋدان جۇرەگىمىزگە قانشا سالماق ءتۇستى؟ ونى تەك باستان كەشكەندەر عانا تۇسىنەدى. ال پاتسيەنت «مەن مىنا جالعاننان كۇدەرىمدى ءۇزىپ, قوشتاسىپ قويعان ەدىم, سىزدەرگە راقمەت, اللاعا شۇكىر», دەپ كوزدەرىنە جاس العانىن كورگەندە جەپ-جەڭىل بولىپ ۇشىپ كەتەردەي كۇيگە تۇسەمىز. قۇدايعا ءتاۋبا, ونداي جاندار دا كوپ. بىراق اۋرۋ تىيىلسىنشى, «ۆاكتسينا سالدىرىڭىزدار» دەپ قويماي جازا بەرىڭىزدەرشى, – دەيدى العى شەپتە اۋرۋمەن ايقاسقان ابزال جاندار.