عالىمدار ەندى ديسسەرتاتسيالىق جۇمىس جازباي-اق عىلىمي اتاقتى قورعاي الادى. عىلىمي اتاقتان ءۇمىتتى ادام مۇنداي مۇمكىندىككە يە بولۋ ءۇشىن ءبىر تالاپتى ورىنداۋعا مىندەتتى.
بۇل شەشىم عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر, سونداي-اق ساراپشىلاردىڭ كوتەرگەن ماسەلەلەرىنەن كەيىن ءبىر جىل بويى تالقىلانىپ بارىپ قابىلداندى. سوڭعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك جەلىلەردە وسىعان قاتىستى «ديسسەرتاتسيا جازباسا دا عالىم بولا الا ما؟ بۇل عىلىمعا قيانات قوي», دەگەن مازمۇنداعى پىكىرلەر ايتىلدى. بۇعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ءوزىنىڭ facebook-تەگى پاراقشاسىندا: «بيىلدان باستاپ, كەيبىر دوكتورانتتار ديسسەرتاتسيالىق جۇمىستى جازباي-اق عىلىمي اتاقتى قورعاي الاتىن بولادى. بۇل ءۇشىن دوكتورانت بەدەلى مىقتى باسىلىمدا ءبىر اۋقىمدى شولۋ جانە Q1-Q2 WوS تىزىلىمىندەگى جۋرنالداردا كەم دەگەندە ەكى عىلىمي ماقالاسىن اۆتور رەتىندە جانە كوررەسپوندەنتسيا اۆتورى رەتىندە جارىققا شىعارۋى كەرەك. بۇل عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى مەن ساپاسىنا قانداي دا ءبىر نۇقسان كەلتىرمەي-اق زەرتتەۋ جۇرگىزۋ مۇمكىندىكتەرىن ەداۋىر كەڭەيتەدى. مۇنداي تاجىريبە كوپتەگەن شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا بۇرىننان قولدانىلىپ كەلەدى. دەگەنمەن بۇل بالاما ءادىس رەتىندە پايدالانىلادى. دوكتورانت بۇرىنعىداي ءوز قالاۋى بويىنشا ءداستۇرلى تۇردە ديسسەرتاتسيا جازىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن قورعاي الادى», دەپ ءتۇسىندىردى.
عالىمدار اراسىندا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستەر مەن رەسمي رەتسەنزەنتتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە قاتىستى ماسەلەلەر دە ءجيى قوزعالاتىن. ويتكەنى بۇرىن ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس ءۇش جىلعا ءارى تۇراقتى مۇشەلەردەن بەكىتىلەتىن. كەڭەس مۇشەلەرى قاتارىندا عىلىمي جۇمىستىڭ تاقىرىبى مەن مازمۇنىن جان-جاقتى مەڭگەرگەن مامان بولماسا دا, جازىلعان ديسسەرتاتسياعا قاتىستى شەشىم شىعارىلاتىن. وسىعان قاراماستان عىلىمي جۇمىستار قورعالىپ جاتتى. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستەر 2019 جانە 2020 جىلدارى 266 جۇمىستى قاراستىرىپ, ونىڭ تەك ەكەۋىن وتكىزبەگەن. ال ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ كوميتەتى سوڭعى ون جىل ىشىندە 142 دوكتورانتقا عىلىمي دارەجە بەرۋدەن باس تارتقان, ياعني ولاردىڭ ديسسەرتاتسيالىق جۇمىسى جوو قابىرعاسىندا قورعالسا دا, كوڭىل كونشىتپەگەن. شەتەلدە ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس ءار عىلىمي جۇمىس بويىنشا قۇرىلادى جانە نەگىزگى تالقىلاۋلاردى سول كەڭەس جۇرگىزەدى.
مىنە, ءدال وسى تۇيتكىلدىڭ دە ءتۇيىنى تارقاتىلعانداي. ويتكەنى بۇدان بىلاي ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستەردىڭ قۇرامى حالىقارالىق تاجىريبەگە ساي جاساقتالادى. بۇل تۋرالى مينيستر ا.ايماعامبەتوۆ: «دوكتورانتتىڭ زەرتتەۋ تاقىرىپتارى ءار الۋان بولعاندىقتان, ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ جارتىسى ۋاقىتشا تاعايىندالادى. ەندى كەڭەس مۇشەلەرى, قورعاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس PhD دارەجەسىن بەرۋ (1), PhD دارەجەسىن بەرمەۋ (2), ديسسەرتاتسيانى قايتا قورعاۋعا جىبەرۋ (3) نەمەسە دوكتورانت جۇمىسىن پىسىقتاۋعا جىبەرۋ (4) سىندى شەشىم قابىلداي الادى. بۇعان دەيىن كەڭەس مۇشەلەرى تەك ەكى شەشىمنىڭ بىرەۋىن قابىلدايتىن ەدى. بۇعان قوسا, ەندى داۋىس بەرۋگە رەسمي رەتسەنزەنتتەر دە قاتىسادى», دەدى.
سونىمەن قاتار كەز كەلگەن قازاقستان ازاماتى قانداي ديسسەرتاتسيالاردىڭ جانە ولاردى كىمدەردىڭ قورعاپ جاتقانىن بىلە الادى. بۇل – اشىقتىققا دەگەن بەتبۇرىس. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, عىلىمي جۇمىستى قورعاۋ پروتسەدۋراسى ينتەرنەت جەلىسى ارقىلى تىكەلەي ەفيردە جۇرگىزىلەدى. ياعني ديسسەرتاتسيانى قورعاۋ ءراسىمى تولىعىمەن اشىق فورماتتا وتەدى. سوندىقتان قىزىعۋشىلىق تانىتقان ءاربىر ادام عىلىمي-زەرتتەۋلەرمەن تانىسىپ, دوكتورانتتاردىڭ جۇمىسىنا اشىق پىكىر قالدىرا الادى. سونداي-اق عىلىمي اتاقتان ءۇمىتتى ازاماتتار دا ديسسەرتاتسياسىن ونلاين فورماتتا قورعاۋعا قۇقىلى. مۇنى ەندى كارانتينىڭ اسەرىنەن ەنگىزىلگەن وزگەرىس دەۋگە بولار. سەبەبى پاندەميا كەزىندە كاليفورنياداعى بەركلي ۋنيۆەرسيتەتى, وكسفورد, كەمبريدج, گارۆارد, سينگاپۋر ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە باسقا دا وقۋ ورىندارى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ديسسەرتاتسيا قورعاۋدى ونلاين فورماتتا وتكىزگەن ەدى. دەمەك, بۇل دا الەم بويىنشا كەڭىنەن پايدالانىلىپ جاتقان تاجىريبە.