ءوز زامانىنان وزا تۋعان اباي قازاققا «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەپ وسيەت قالدىردى. ال مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ عۇلاما تۋرالى «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا: «عىلىمداعى جاڭالىقتار ادامدى العا جەتەلەيدى. اقىل-ويمەن عانا وزاتىن كەزەڭ كەلدى», دەگەن ەدى.
ءيا, عىلىم – قۋاتتى كۇش. وسىنى تەرەڭنەن تۇسىنگەن ەلدەر ءاردايىم عىلىمعا كوڭىل ءبولىپ وتىرادى, سالاعا كولەمدى ينۆەستيتسيالار سالىپ, تۇراقتى دامۋىن ءاردايىم نازاردا ۇستايدى. بۇل تۇرعىدا قازاقستاننىڭ دا وتاندىق عىلىمعا دەگەن قولداۋى مەن سالانى ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان شارالارى ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. كوبىمىز باعامداي بەرمەيتىن تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعى ءبىر تابىسى – توقىراۋ جىلدارىنداعى جانە ودان كەيىنگى قيىن-قىستاۋ كەزەڭگە قاراماستان وتاندىق عىلىمدى ساقتاپ قالۋىمىز. بۇگىندە قازاقستاندىق عالىمدار الەمدەگى ءىرى مەملەكەتتەردىڭ ماماندارىمەن يىق تىرەسە الاتىن الەۋەتكە يە.
باس باسىلىم تۇراقتى تۇردە شىعارىلىپ وتىراتىن «عىلىم» بەتى ارقىلى وتاندىق عىلىمنىڭ ءاربىر وڭ قادامىن قالت جىبەرمەي, قازاقستاندىق عالىمداردىڭ جەتىستىكتەرىن ۇدايى ناسيحاتتاپ كەلەدى. وسى جولى دا «Egemen Qazaqstan» گازەتىن ءساۋىر ايىندا وتاندىق عىلىمنىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا اشقان جاڭالىقتارىمەن, عىلىمداعى جاڭا ەسىمدەرمەن تانىستىرماق.
عىلىمنىڭ كۇشى – عالامات. توسەككە تاڭىلعان ناۋقاستى اياققا تۇرعىزاتىنداي قاۋقارى بار. اۋرۋدى ەمدەيتىن دارىگەر ەكەنىن ايتىپ, بۇل سوزىمىزگە ءۋاج تابارسىز. كەزەكتى كەيىپكەرىمىزدىڭ عىلىمي جۇمىسىمەن تانىسپاي تۇرعاندا ءبىز دە سولاي ويلاعانبىز. سويتسەك, عىلىم ءبىز ويلاعاننان الدەقايدا قۋاتتى ەكەن.
جاس عالىم بەيبىت ابدىكەنوۆ جاقىندا عىلىمي ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسىندە جاساعان ەكزوسكەلەتپەن فوتوعا ءتۇسىپ, جاريالادى. سوندا ينسۋلتتەن قۇلاپ, قايتا اياققا تۇرا الماي, اقىرى اناۋ دۇنيەگە اتتانعان اپامىز ويىمىزعا ورالدى. ىشتەي «اتتەگەن-اي, وسى ەكزوسكەلەتتىڭ سەپتىگى تيەر مە ەدى؟ ءبىز عىلىمعا كوبىرەك كوڭىل بولسەك, عالىمدارىمىز تالايدىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالار دۇنيەلەر ويلاپ تابادى ەكەن-اۋ...» دەدىك.
ءيا, ينسۋلتتەن بولسىن, جوق تۋا ءبىتتى بولا ما, مۇمكىن كۇيزەلىستەن كەيىن, بالكىم اپاتتان سوڭ قول-اياعى جانسىزدانعان جاقىنىمىز ياكي تانىسىمىز قاي-قايسىمىزدا دا بار. ءبارىمىز دە سولاردىڭ ءوز اياعىنا تۇرىپ كەتكەنىن قالايمىز. بىراق سول ءۇشىن بىردەڭە ىستەي الدىق پا؟ بۇل سۇراققا ءبىرازىمىز توسىلىپ قالار ەدىك. ال باكالاۆرياتتى ءىت سالاسى بويىنشا «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن مالايزياداعى Multimedia University-دە, ماگيستراتۋرانى «اقپاراتتىق جۇيەلەر» ماماندىعىمەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بىتىرگەن بەيبىت بارىمىزدەن بولەكتەۋ تاباندىلىق تانىتتى.
كەيىپكەرىمىز كوپ ادام ويعا الىپ قانا قوياتىن ادامزاتقا پايدالى دۇنيە جاساۋ يدەياسىن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ «جاساندى ينتەللەكت جانە دەرەكتەر تۋرالى عىلىم» باعىتى بويىنشا دوكتورانتۋرادا وقىپ جۇرگەندە ىسكە اسىرۋعا بەل بۋدى. ول اتالعان وقۋ ورنىنداعى ءوزىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى, پروفەسسور پراشانت دجامۆالمەن اقىلداسا كەلىپ ReLive جوباسىنىڭ نەگىزىن قالادى. بۇگىندە بەيبىت – نەۆروپاتولوگ, فيزيولوگ, ماشينانى وقىتۋ, روبوتتەحنيكا, ەلەكترونيكا مامانى, مەحانيك, جاساندى ينتەللەكت جاساۋشىلار, باعدارلاماشىلاردان قۇرالعان ReLive» («ReLive Research» جشس, «ReLive Intelligence» جشس) بىرلەسكەن كومپانيالار توبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى جانە ديرەكتورى. قازىر كومپانيادا 20-عا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ ىشىندە كوپ جىلدان بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان تاجىريبەلى, الەمنىڭ وزىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىعان جانە بۇرىن ءىرى حالىقارالىق كومپانيالاردا جۇمىس ىستەگەن زەرتتەۋشىلەر دە, وقۋىن جاڭا تامامداعان جاس ماماندار دا بار.
كومپانيا قۇرىلعان جىلى جاس عالىم ب.ابدىكەنوۆ باستاعان توپ Astana Digital Health حالىقارالىق كورمەسىندە ReLive جوباسىن تانىستىردى. سول كورمە كەزىندە جوباسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىندىرگەن كەيىپكەرىمىز:
«ReLive جوباسىنىڭ اياسىندا جاسالعان ەكزوسكەلەت – ينسۋلت العان ناۋقاستاردى وڭالتۋعا ارنالعان يننوۆاتسيالىق شەشىم. ياعني ينسۋلتتەن كەيىن ساۋىقتىرۋعا جاردەمدەسەدى. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازاقستاندا جىل سايىن 50 مىڭعا جۋىق ادام جۇرەك تالماسىنا ۇشىرايدى. ونىڭ 20 پايىزى قايعىلى جاعدايمەن اياقتالادى. امان قالعان كۇننىڭ وزىندە ينسۋلتتەن كەيىن ادامدار كوبىنە مۇگەدەك بولىپ قالادى. مىنە, ءبىز وسى ماسەلەنىڭ شەشىمىن ۇسىنىپ وتىرمىز», دەدى.
شىنى كەرەك, الەمدە مۇنداي ەكزوسكەلەتتەردىڭ بىرنەشە ۇلگىسى جاسالعان. بىراق بۇل نۇسقا – مەديتسينالىق ماقساتتا قولدانىلاتىن الەمدەگى بىرەگەي جوبا. يدەيا اۆتورىنىڭ ايتۋىنشا, وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ دارىگەرى وسى ەكزوسكەلەتتى قولدانىپ ءار ەمدەلۋشىگە جەكە ساۋىقتىرۋ باعدارلاماسىن جاساي الادى. «قازىرگى ۋاقىتتا ينسۋلت العاننان كەيىن ناۋقاستاردى نەيرووڭالتۋدى نەگىزىنەن فيزيوتەراپەۆتەر جۇرگىزەدى جانە فيزيوتەراپيامەن اينالىساتىن ورتالىقتار نۇر-سۇلتان, الماتى, اقتوبە جانە شىمكەنت سياقتى ۇلكەن قالالاردا ورنالاسقان. باسقا وڭىرلەردەگى ادامدارعا ەمدەلۋ ءۇشىن وسى قالالارعا بارۋ كەرەك. بىراق ينسۋلتتەن كەيىن ادامنىڭ كوبىنە قولدارى نەمەسە اياقتارى سال بولىپ قالادى جانە ولاردى قالپىنا كەلتىرۋ پروتسەسى 3 ايدان 2 جىلعا دەيىن سوزىلاتىنىن ەسكەرۋ قاجەت. سوندىقتان اتالعان ورتالىقتارعا قاتىناۋدىڭ, تەحنولوگيالار مەن راسىمدەردىڭ قىمباتشىلىعى ادامداردىڭ كوپشىلىگىنە وڭاي تيمەيدى. قازىر قازاقستان بويىنشا نۇر-سۇلتان قالاسىندا روبوتتىق وڭالتۋ ورتالىعى بار, بىراق وندا ءبىر سەانس ءۇشىن 5-تەن 10 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تۇراتىن باتىس كومپانيالارىنىڭ قۇرالدارى قولدانىلادى. ءبىز ازىرلەگەن قۇرال وسى باعانى ەكى ەسە تومەندەتەدى», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
ال اتالعان ءونىمنىڭ ازىرلەنۋ تەحنولوگياسىنا كەلسەك, سال بولىپ قالعان كەزدە ادامنىڭ بايلانىس نەيروندارى ۇزىلەدى, ناتيجەسىندە ول اياق-قولىن قيمىلداتا المايدى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە, بۇلشىقەت قىزمەتىنە قاراعاندا, جۇيكە جۇيەسىنىڭ جۇمىسىمەن بايلانىستى. سونىڭ سالدارىنان ادامنىڭ اياق-قولدارى ۇزاق ۋاقىت قيمىلسىز قالادى. بەيبىت باستاعان توپ وسى جاعدايدىڭ شەشىمى رەتىندە ادامعا جاتتىعۋلار جاساۋعا كومەكتەسەتىن ەكزوسكەلەتتى جاساپ شىعاردى (ازىرشە تەك اياق-قولعا عانا).
«مۇنىڭ نەگىزگى ەكى بولىگى بار – ءموبيلدى ەنتسەفولوگرامما اپپاراتتارىن پايدالانا وتىرىپ, مي سيگنالدارىن وقيمىز, وسى سيگنالداردى تانىپ, ەكزوسكەلەتتى باسقاراتىن باقىلاۋشىعا جىبەرەمىز. پاتسيەنت ءوزىنىڭ اقىل-ويىمەن ەكزوسكەلەتتى ءوزى باسقاراتىن بولادى. مۇنداعى ەنگىزگەن جاڭالىعىمىز – ءبىز مي سيگنالدارىن تانۋداعى ءوز الگوريتمىمىزدى قۇردىق جانە بۇعان قوسا مەحانيكا بولىگىندە اقىلدى باقىلاۋشىنى جاسادىق. ەكزوسكەلەت ادام بۇلشىق ەتىنىڭ كۇشىن تانيدى, سونىڭ ەسەبىنەن ادامعا شىنىمەن قاجەت بولعاندا عانا كومەكتەسەدى. اۋرۋدىڭ تاريحى جانە پاتسيەنتتى نەيرووڭالتۋ ۇدەرىسى جونىندەگى بارلىق اقپارات پلاتفورمادا جازىلادى جانە ساقتالادى. بۇل دارىگەر-رەابيليتولوگ, اسسيستەنت جانە پاتسيەنتتىڭ ءوز جەكە ەلەكتروندى كابينەتىن, سونداي-اق جاتتىعۋلاردىڭ بەينەجازباسىن, سونىڭ ىشىندە ويىن تۇرىندەگى جاتتىعۋلاردى قامتيدى», دەپ ءتۇسىندىردى جوبا جەتەكشىسى.
قوسا كەتەيىك, ReLive جوباسى 2019 جىلى دۇنيەجۇزىلىك بانكتەن گرانت جەڭىپ الدى. قازىرگى ۋاقىتتا كەيىپكەرىمىز ءوزىنىڭ ارىپتەستەرىمەن جانە يدەيالاس سەرىكتەستەرىمەن بىرگە جوبانىڭ 80%-ىن اياقتاپ, بيىل ەكزوسكەلەتتى تەستىلەۋ ءۇشىن بىرنەشە پروتوتيپ ۇسىنۋدى جوسپارلاپ وتىر.