سىبايلاس جەمقورلىق بويىنشا تامىر-تانىستىق, اراعا «دەلدال», ياعني تانىس پەن «كومەكشى» سالۋشىلاردىڭ ءالى دە كوپتىگى بەلگىلى. مۇنداي ارەكەتتى زاڭگەرلەر «بەيرەسمي جول» دەپ اتايدى. وعان ەم الۋ نەمەسە ەمدەلۋگە جولداما الۋ, جۇمىسقا ورنالاسۋ, بالانى بالاباقشاعا ورنالاستىرۋ, جەر ماسەلەسىن شەشۋ, حقكو-دان انىقتاما الۋ, سەسسيانى «جابۋ», سالىق ەسەبىن تاپسىرۋ كەزدەرىندە كوپ جول بەرىلەدى ەكەن. كوپ جاعدايدا ماسەلەنى «بەيرەسمي شەشۋدىڭ» باستاماشىلارى – مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ قىزمەتشىلەرى, ال ءاربىر ءتورتىنشى جاعدايدا – دەلدالدار ەكەنى دە ايتىلىپ ءجۇر.
ال تۇركىستان وبلىسىندا «دەلدال» رەتىندە كوبىنەسە تانىستار (42,0%) جانە «كومەكشىلەر» (21,5%) كەلەدى ەكەن. Transparency Kazakhstan قوعامدىق قورى جۇرگىزگەن ساۋالدامانىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, ەلىمىزدە مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇگىنگەن ازاماتتاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا تاپ بولعاندارىنىڭ ۇلەسى 11,3%-دى قۇراعان. بۇل كورسەتكىش بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 2,1%-عا تومەندەگەن. ماسەلەنى «بەيرەسمي جولمەن» شەشۋدە قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەندەر – 43,9%, دەلدالدارعا جۇگىنۋ – 24,4%-دى قۇراعان. زەرتتەۋ جۇمىسى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قولداۋىمەن جۇرگىزىلگەن. بۇل دەرەكتەر تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى كوميسسيا وتىرىسىندا كەلتىرىلدى. جيىنعا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارلارى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن وبلىستىق باسقارمالاردىڭ باسشىلارى جانە بەينەكونفەرەنتسيا ارقىلى وڭىرگە قاراستى قالا, اۋدانداردىڭ اكىمدەرى قاتىستى.
كوميسسيا وتىرىسىندا Transparency Kazakhstan قوعامدىق قورى جۇرگىزگەن الەۋمەتتىك زەرتتەۋدىڭ ناتيجەلەرى جاريالانىپ, «اشىق ديالوگ» پورتالىنا كەلىپ تۇسكەن شاعىمدار بويىنشا جۇرگىزىلگەن ساۋالداما قورىتىندىسى بويىنشا ۇسىنىمدار ورتاعا سالىندى.
القالى جيىندا ومىرزاق شوكەەۆ مەملەكەت باسشىسى قول قويعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردىڭ ماڭىزدىلىعىن العا تارتىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ۇسىناتىن مەكەمەلەرگە بارىنشا حالىققا قولايلى ءارى ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە باسىمدىق بەرۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى. «جوبالىق كەڭسە جۇمىس ىستەۋدە, «اشىق اكىمدىك» بار, مۇنىڭ ءبارى – الدىن الۋ جاعىنان وتە دۇرىس باستامالار. سوندىقتان بارلىق اۋداندا «اشىق اكىمدىك» اشۋىمىز كەرەك. ارادا جۇرگەن دەلدالدار بار, وسى سەكىلدى جولدان تايدىراتىن «كومەكشىلەرمەن» كۇرەسۋ قاجەت. جەمقورلىقپەن كۇرەستە وسى «بەيرەسمي جولدى» جويۋ كەرەك», دەدى وبلىس اكىمى.
نەگىزىنەن, «بەيرەسمي جول» پروتسەستى جەدەلدەتۋ, ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە مۇقتاج ادامنىڭ مۇددەسى ءۇشىن جانە قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن رەسمي, ياعني زاڭدى جولمەن ۇسىنىلماعان قىزمەتتى الۋ قاجەت بولعان جاعدايدا تاڭدالادى.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى تۇركىستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ميراس قارعاباي بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قولداۋىمەن ىسكە اسىرىلعان زەرتتەۋ قورىتىندىلارىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە ءبىر جىل ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتا دەلدالداردىڭ ۇلەسى 6%-عا وسكەنىن جانە بۇل كارانتين ۋاقىتىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ اقساعانىمەن بايلانىستى ەكەندىگىن, جەرگىلىكتى تۇرعىندارى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەسكە جاردەمدەسۋگە دايىن ەمەس وڭىرلەردىڭ بارىن اتاپ ءوتتى.
تۇركىستان وبلىسى