مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيى ۇيىمداستىرعان «ياساۋي ىزىمەن» عىلىمي-تانىمدىق ەكسپەديتسيالىق جوباسى اياسىندا قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ ناعاشىسى تاعايىن اتا قولدانعان اساتاياق پەن قولجازبا تابىلدى. بۇل مۇرالاردى تاعايىن اتا كەسەنەسىندە اتا-بابالارىنان بەرى شىراقشى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن اۋلەت ساقتاپ كەلگەن.
جۋىردا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نامانگان قالاسىنداعى ياساۋي بابامىزدىڭ ۇرپاعىنىڭ قولىنان ناسابناما قولجازباسىنىڭ ءبىر ۇلگىسى مەن ءمورى تابىلعان بولاتىن. ەندى ناعاشى جۇرتىنان قالعان اساتاياق تابىلىپ وتىر. «قاسيەتتى دە كيەلى اۋليە تاعايىن اتامىزدىڭ قابىرىن كۇتىپ, ساقتاپ, باسىنا قۇران وقىپ كەلۋشىلەرگە قىزمەت ەتۋ باقىتى ونىڭ جان جولداسى بولعان بابامىزعا بۇيىرعان ەكەن. ياعني ەڭ ءبىرىنشى شىراقشى بولعان – بوعي شايىق بابامىز. بۇل قىزمەت اتادان بالاعا جالعاسىپ كەلەدى. ءدىن جولىندا تازالىق پەن ادالدىقتى بەرىك ۇستاعان بابالارىمىز ۇزاق ءومىر سۇرگەن. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ شەشەسى قاراشاش انامىزدىڭ شىققان تەگى ءدىني ءىلىمدى, باتىر, قاسيەتتى جاندار بولعان. قاراشاش انامىزدىڭ باۋىرى تاعايىن اتا وسى اساتاياقتى قولىنان تاستاماعان. قاسيەتتى جاننىڭ قولدانعان زاتىن شىراقشى بابالارىمىز دا كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا اماناتتاپ كەلە جاتىر. اساتاياق 800 جىل وتسە دە ءالى كۇنگە دەيىن ءشىرىپ, بۇزىلماي بەرىك قاسيەتىن ساقتاپ تۇر. ال مىنا قولجازبادا نە جايلى جازىلعانى بەيمالىم. كونە جازۋ جانە شەڭبەر, ءۇشبۇرىش, ءتورتبۇرىش ەتىپ سالىنعان بەلگىلەر ىشىندە تۇسىنىكسىز جازۋلار. بۇل كىتاپتىڭ قۇپياسىن مەنەن بۇرىنعى اتالارىم دا شەشە المادى», دەيدى بيىل 82-گە كەلگەن شاريپۋللا حايدار ۇلى جادىگەردىڭ تاريحى تۋرالى.
تاريحي دەرەكتەردە تاعايىن اتانىڭ شىن ەسىمى – نۋريددين ەكەنى ايتىلادى. ونىڭ باتىرلىعى مەن بىلىمدارلىعى, ەرەكشە قاسيەتىنە باس يگەن حالىق قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ شەشەسى قاراشاش انانىڭ قۇرمەتىنە وراي «تاعايىن اتا» دەپ اتاعان. تاعايشا ءبيبى – قاراشاش انانىڭ شىن ەسىمى. بۇل پىكىردى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت, ياساۋيتانۋشى زىكىريا جانداربەك تە قولدايدى. «احمەت ءياساۋيدىڭ اناسى تاعايشا ءبيبىنىڭ لاقاپ اتى – قاراشاش انا. كەيبىر كىسىلەر قاراشاش انانىڭ ەسىمى ايشا بولعان دەپ تە جاڭىلىسىپ جاتادى. ايشا مۇساقوجاقىزى – ءياساۋيدىڭ ايەلى. مۇساقوجا – يبراحيم شايىقتىڭ شاكىرتى جانە تۇركىستانعا جىبەرگەن وكىلى. قوجا احمەت ياساۋي سول كىسىنىڭ قاراماعىنا قىزمەتكە كەلىپ, قىزى ايشاعا ۇيلەنەدى. بۇل دەرەكتەر ناسابناما قولجازبالارىنان الىنعان. ناسابناما قولجازبالارى – ياساۋي جولىنىڭ تاريحى», دەيدى تاريحشى زىكىريا جانداربەك. شىعىستانۋشى ن.ي.ۆەسەلوۆسكيدىڭ جازباسىنان قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ اكەسىن يبراحيم شايىق, اناسىن توگايبيچا دەپ كورسەتكەنىن كەزدەستىرۋگە بولادى. بۇل تۋرالى مالىمەتتەر عالىم م.ميرحالداروۆتىڭ «سايرام تاريحى» تۋرالى كىتابىندا دا بار. سونداي-اق بەلگىلى عالىم مۇحتار قوجا مەن يۋ.ا.ەلگيننىڭ ەڭبەكتەرىندە دە تاعايشا ءبيبى جايلى دەرەكتەر كورسەتىلگەن. تاعايىن اتا (نۋريددين شايىق) مەن تاعايشا ءبيبىنىڭ تۋىستىق بايلانىسى تۋرالى كوپتەگەن اڭىز-اڭگىمە بار. ءبىر دەرەكتەردە نۋريددين شايىق ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن بەيبىت ءومىرىن ساقتاعان باتىر, مەيىرىمدى ءارى قاسيەتتى جان بولعاندىعى ايتىلادى. سوندىقتان دا قازىرگى كۇنگە دەيىن ونىڭ مازارىنا تۇنەپ, قۇران باعىشتاپ, اللادان بالا تىلەگەن ەرلى-زايىپتىلار كوپ كەلەدى ەكەن.
اساتاياق پەن قالىڭ قولجازباداعى جازۋلاردىڭ ءمان-ماعىناسىن «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ ماماندارى الداعى ۋاقىتتا انىقتايتىن بولادى.
تۇركىستان وبلىسى