جاستار تەاترىنىڭ جاڭا بەلەسى

– اباي وبرازى ارقىلى بۇكىل ەل­دىڭ بولمىسى مەن مىنەزىن تانىتۋعا ۇمتىلدىق. قازاقتىڭ ىزگى قاسيەتى­مەن قاتار ەتەكباستى ەسكى مىنەزىن دە كورسەتكىمىز كەلدى. سول زاماننان بەرى وزگەرمەگەن وسى بولمىستى بويا­ماسىز بايان ەتۋگە تىرىسقان تالپى­نىسىمىزعا قازىلار وڭ باعا بەردى, – دەيدى رەجيسسەر.

جالپى, جاستار تەاترى تەك مەگا­پو­ليستەردە عانا بولادى دەگەن تۇسى­نىك بار بىزدە. تالاپتى تولقىننىڭ باسىن قوسقان سىرداعى ونەر ۇجىمى وسى ويدىڭ كوبەسىن سوگىپ, ورتالىقتان شەتكەرى جاتقان ايماقتاردا دا كەيىنگى تولقىننىڭ شىعارماشىلىعىن شىڭ­داۋعا بولاتىنىن كورسەتتى.

شىعارماشىلىق ۇجىم وسىدان 5 جىل بۇرىن ۇيىرمە نەگىزىندە قۇ­رىلعان. ساحنا شىمىلدىعىن دراماتۋرگ قايرات ءجۇنىسوۆتىڭ «العاشقى ماحاببات» پەساسىمەن تۇرگەن كەزدە جاستار, ءتىپتى ايلىقسىز جۇمىس ىستەگەن ەكەن. جوعارعى وقۋ ورنىن, م.مامەتوۆا اتىنداعى قىزىلوردا پەداگوگيكالىق جوعارعى كوللەدجىنىڭ اكتەرلىك ءبولىمىن بىتىرگەن تالانتتى جاستار توبىنىڭ تالابىن بايقاپ, جاڭا تەاتر جۇمىسىنىڭ جولعا ءتۇسىپ, ونەر كوشىنە قوسىلۋىنا قالا اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ كوپ قولداۋ تانىتىپتى. ون ءۇش شتاتتىق بىرلىك تاۋىپ بەرىپ, ا.توقماعامبەتوۆ اتىنداعى قالالىق مادەنيەت ۇيىندە ترۋپپانىڭ شىعارماشىلىقپەن الاڭسىز اينا­لىسۋىنا جاعداي جاساپ بەردى.

بەس جىلدىڭ بەدەرىندە ونەر ۇجى­­مى كورەرمەن نازارىنا ايجان اتىم­­تاەۆانىڭ «قىز-قاسقىر», ءباي­دىل­دا ايداربەكوۆتىڭ «نەگە؟» جانە ءسۇل­تانالى بالعاباەۆتىڭ «قىزىل­ور­دا­نىڭ قىزدارى» پەسالارىن ۇسى­نىپ­تى. قازىر وسى تەاتردان تاجىري­بە جي­ناعان جاستاردىڭ بىرقاتارى ن.بەكە­جانوۆ اتىنداعى وبلىستىق درا­ما تەاترىنا قابىلداندى. كينوعا ءتۇسىپ, ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىنداعى كو­رەر­مەنگە تانىلىپ جاتقاندارى دا بار.

تەاتر جەتەكشىسى, رەجيسسەر وڭ­تا­لاپ نۇرماحانوۆ ىرىكتەلگەن شىعار­­ما­لاردى قويىلىمعا لايىقتاپ, اۆ­­­تور­­­لارىنا شاما-شارقىن­شا قا­لام­­­اقى دا تولەنىپ وتىر. ال تۋ­­عان وڭى­­رىندەگى جاقسى ىسكە ۇنەمى قۇ­لا­عى تۇ­رىك جۇرەتىن قالامگەر ءسۇلتان­الى بال­عاباەۆ جاستار تەات­رىنا «قى­زىل­وردانىڭ قىزدارى» پەساسىن سىيعا تارتىپتى.

– بىلتىر «قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مادەنيەت, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويىلدى عوي. مۇنى ەڭ الدىمەن شىنايى ونەردى قول­داۋ دەپ تۇسىنگەنىمىز ءجون, – دەيدى قا­لا­لىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبو­لىمىنىڭ باسشىسى, بەلگىلى ايتىس­­كەر اقىن مۇحتار نيازوۆ.– باي­قا­سا­ڭىز, وسى كۇنى تەاترعا باراتىن­داردان, كينو­نى ۇيدەن ەمەس, زالدان بارىپ كورگىسى كەلەتىندەر كوپ. مىسالى, وسى ۇجىم العاشقى قويىلىم­نان-اق كورەرمەنىن تاپقان تەاتر قا­تا­­رىندا. بيىل بۇل ۇجىم ءبىزدىڭ بو­لىمگە قاراستى مەكەمە رەتىندە ءوز الدىنا ءبولىنىپ شىعادى. ء«بىر قا­لاعا ەكى تەاتر كوپتىك ەتپەي مە؟» دەي­تىندەر دە تابىلار. بۇل جەردە كورەرمەن تاڭداۋىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. ونەردى باسەكە وسىرەتىنىن دە ەستەن شىعارمايىق. قازىر قوس تەاتر ءبىر-ءبىرىن قامشىلاپ, قاتار شاۋىپ كەلە جاتىر. جۋىردا وبلىسقا كەلگەن ساپارىندا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا جاس ۇجىمنىڭ تابىسىن جوعارى باعالاپ, ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

قىزىلوردا – تالاي ونەر ۇجىم­دا­رىنىڭ تاريحى باستاۋ العان ءوڭىر. قازىرگى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەات­رىنىڭ نەگىزى وسىندا قالانىپ, العاشقى قويىلىمى 1926 جىلى 13 قاڭتاردا بولدى. كوپكە دەيىن سىرداعى تۇڭعىش ­تەاتر ­ترۋپپاسىنىڭ اۋەلگى ساحنالاعان سپەك­تاكلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەڭ­لىك-كەبەك» پەساسى سانالىپ كەلگەن. كەيىننەن ونەر ۇجىمىنىڭ تاريحىن زەرتتەگەن عالىم­دار ءبىرىنشى قويىلىمنىڭ قوشكە كەمەڭگەروۆ­تىڭ «التىن ساقاسى» ەكەن­دىگىن تايعا تاڭ­با باسقانداي دا­لەلدەپ, وسى تۇ­جى­رىمعا قازىق باي­لاتتى. قا­زىرگى كورەي مۋزىكالىق دراما تەاترى ار­تيستەرى دە 1937 جى­لى وسى قى­زىل­وردادا العاش رەت كورەر­مەن­دەر الدىنا شىقتى. ۇزاق جىل وسى وڭىر­دە تۇراقتاعان ونەر ۇجىمى كەيىن الما­تىعا قونىس اۋدارعان.

قىزىلوردا وبلىستىق دراما ­تەاترى ۇجىمى دا جەتىسۋدان كوشىپ كەلگەن 1960 جىلى ءدال وسى مادەنيەت ۇيىندە ونەر كورسەتىپتى. كەيىننەن نارتاي بەكەجانوۆ ەسىمىن يەلەنىپ, قازىرگى عيماراتىنا قونىس اۋداردى.

تالاي تارلانداردىڭ ءىزى قالعان وسى ساحنادا ەندى جاستار تەاترى قادام باسىپ جاتىر. بۇل جاس ۇجىم­نىڭ ونەردەگى كوشى ۇزاق بولارىن بىل­دىرگەن جاقسى ىرىم ىسپەتتەس. لايىم, سولاي بولعاي!

قىزىلوردا