بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتتەريش مەملەكەتتەرگە توتەنشە جاعداي جاريالاۋدى ۇسىنىپ وتىر. ساياساتكەردىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلدەردە كليماتقا قاتىستى توتەنشە جاعداي جاريالاۋ ارقىلى جاھاندىق جىلىنۋدان قۇتقارۋعا بولادى.
باس حاتشى بۇل مالىمدەمەسىن وتكەن سەنبىدە كليمات سامميتىندە باياندادى. 2015 جىلى قول قويىلعان پاريج كەلىسىمىنىڭ بەسجىلدىعىنا ارنالعان جيىندا پلانەتامىزدىڭ بۇگىنگى كۇيى, جاھاندىق جىلىنۋ مەن ونىڭ الدىن الۋ شارالارى تالقىلاندى. ءبىر كۇندىك سامميتكە 70 ەلدىڭ كوشباسشىلارى قاتىسىپ, پىكىر ايتىپ, كليماتتى جاقسارتۋعا قاتىستى ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى.
وسىدان بەس جىل بۇرىن پاريجدەگى سامميتتە جاھاندىق تەمپەراتۋرا 1,5 گرادۋس تسەلسيگە جوعارىلاعانى ءمالىم بولعان-دى. باس حاتشىنىڭ ايتۋىنشا, سول جيىننان كەيىن بۇل جاعدايعا نازار اۋدارىلماي, كوشباسشىلار تاراپىنان سالعىرتتىق تانىتىلعان. سونىمەن بىرگە كوپشىلىك بۇعان ءجىتى نازار اۋدارمايىنشا, جاھاندىق اپاتتىڭ جاقىنداي بەرەتىنى انىق. ويتكەنى عالىمدار جوعارىدا ايتىلعان كورسەتكىشتىڭ 3 گرادۋس تسەلسيگە دە جەتەتىنىن بولجاپ وتىر.
«ادامداردىڭ ءالى دە پلانەتامىزعا تونگەن قاۋىپتى جوققا شىعاراتىنى تاڭ قالدىرادى. ءدال قازىر اپاتتىق جاعدايدامىز. سوندىقتان دا بۇگىن مەملەكەت باسشىلارىنان توتەنشە جاعداي جاريالاپ, كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋدارۋدى سۇراپ وتىرمىن», دەدى ءوز بايانداماسىندا ا.گۋتتەريش.
ونىڭ جوسپارى بويىنشا, توتەنشە جاعداي اۋاداعى كاربون دەڭگەيىن ءتۇسىرۋى كەرەك. ياعني زياندى گازداردىڭ ءبولىنۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋ ارقىلى كاربون كورسەتكىشىن ازايتامىز دەگەن سەنىم بار. بۇعان اسىرەسە G20 قاتارىنداعى ەلدەردى جاۋاپتى دەپ سانايتىنىن دا جاسىرمادى. ويتكەنى بۇل ەلدەردە كاربوننىڭ اۋاعا ءبولىنۋ ۇلەسى تىم جوعارى.
ء«بىز بۇل جاعدايدى شەشۋگە ۇمتىلۋىمىز كەرەك. كەلەر ۇرپاققا پلانەتامىزدى وسىنداي حالدە تابىستاي المايمىز. بۇل ساياسي تۇرعىدان دا قاتە», دەدى انتونيۋ گۋتەرريش كاربون دەڭگەيىن ءتۇسىرۋدى ۇلت جوسپارىنا اۋەلدەن قوسىپ قويعان مەملەكەت باسشىلارىنا.
وسى ورايدا بۇۇ باس حاتشىسى بارلىق ەلدىڭ 2050 جىلعا دەيىن ۋلى گازداردىڭ ءبولىنۋىن ازايتۋعا قاتىستى جوسپاردى ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىن ەسكەرتتى. «بارلىق ەل, قالا, ۇيىم, بىرلەستىك پەن كومپانيالار پلانەتامىزعا كەسىرىن كەلتىرەتىن ەشقانداي ارەكەتكە بارماۋى كەرەك. بارلىعى الدىمەن وسىنى ەسكەرەتىن قىسقا مەرزىمدى جوسپار ۇسىنسىن», دەدى ول.
وسى ورايدا ەشقانداي قۇرىلىمعا تۇسىنىستىك تانىتىلمايتىنىن ەسكەرتتى. وسىلايشا, اۆياتسيا, تەڭىز قاتىناسى سياقتى ۋلى گاز ءبولىنۋ بويىنشا كوشباسشى سالالار دا جاڭا جوسپار مەن بۇل تاپسىرمانى قاراستىرعان جاڭا كارتا ۇسىنۋعا مىندەتتەلدى. «بۇل جوسپار جاڭا كاسىپ, مىقتى دەنساۋلىق, سالاماتتى ينفراقۇرىلىمعا نەگىز بولماق», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن بۇۇ باس حاتشىسى.
اتالعان ءسامميتتى بۇۇ, بريتانيا, فرانتسيا, چيلي مەن يتاليا بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى. قىتاي باسشىسى سي تسزينپين دا شاقىرتىلعان قوناقتار قاتارىنان تابىلدى. «قازىرگى ۋنيلاتەراليزم ورتاق تاعدىر تۇرعاندا جاقسىلىققا الىپ كەلمەيدى. مۋلتيلاتەراليزمگە باستاۋ, سەرىكتەستىككە باسىمدىق بەرۋ مەن بىرلىك قانا ادامزاتتى قۇتقارىپ, پلانەتامىزدى ساقتاۋعا كومەكتەسەدى», دەپ قىسقا قايىردى سي تسزينپين.
ونىڭ ايتۋىنشا, قىتاي كاربون ديوكسيدىنىڭ ءبولىنۋىن 2030 جىلعا قاراي 65 پايىزعا دەيىن ازايتپاق. الايدا بۇل جيىندا بۇعان دەيىنگىلەرگە قاراعاندا ەشقانداي ورتاق شەشىم مەن جوسپار كەلىسىلمەدى. مەملەكەت باسشىلارى وسىعان قاتىستى ويىمەن ءبولىستى. جيىننان كەيىن بريتانيا بۇدان بىلاي ۋلى گاز ءبولىنۋى ىقتيمال جوبالاردى قولدامايتىنىن مالىمدەدى. ۇكىمەت ەندىگى كەزەكتە جوبانىڭ پايداسىمەن قوسا كليماتقا زيان بولماۋى دا ەسكەرىلەتىنىن حابارلادى.
سونىمەن بىرگە بريتانيا عالىمدارى كاربون ءبولىنۋىن ازايتۋدىڭ 2050 جىلعا ارنالعان جوسپارىن تانىستىردى. جوسپار تەك بولجامدار ەمەس, اناليتيكا مەن ناقتى عىلىمي پايىممەن دايىندالعان. وعان قوسا ولار ۇسىنىپ وتىرعان جوسپار قارجىلىق جاعىنان دا ءتيىمدى. «بۇل جوسپار الەمدى تازا ساقتاپ قالۋ ارزان ەكەنىن كورسەتەدى», دەيدى ولار. عالىمدار بۇل ارقىلى جاسىل ەكونوميكاعا ءوتۋ ءبارى ويلاعانداي قىمبات ەمەسىن كورسەتپەك بولعان. جاڭا جوسپاردا پاندەميا سالدارى دا ەسكەرىلگەن.
وسى ورايدا ايتىپ وتەتىن جايت, كۇنى كەشە وتكەن رەفورمالار كەڭەسى وتىرىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ەكونوميكالىق رەفورمالار ەڭ الدىمەن ادامنىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرىپ, ەكولوگياعا قاۋىپسىز بولۋى كەرەگىن باسا ايتتى.