قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سەنىم ارتقان ساردارلار از ەمەس. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ورنى بولەك. دەسە دە, ومىرلىك تاجىريبەسى مول, ەلباسىنىڭ سەنىمىن اقتاعاندار قاتارىندا بۇرىنعى ىشكى اسكەرلەر قولباسشىسى, گەنەرال-لەيتەنانت بولات باقىتجان ۇلى جاناساەۆتى ەرەكشە اتاپ وتكەنىمىز ءجون. سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىنان اسكەر مەن ەل باسشىلىعىنا ەتەنە ارالاسقان سارداردىڭ گازەت وقىرماندارى ءۇشىن دە ايتارى بارشىلىق.
بۇگىندە بولات باقىتجان ۇلى قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىندا. دەگەنمەن, اسكەر ومىرىنەن قول ۇزگەن ەمەس. ۇنەمى ۇلتتىق ۇلاننىڭ ۇلكەندى-كىشىلى جيىندارىنا كەلىپ, جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە اتسالىسىپ تۇرادى. وسى جولى دا 1 جەلتوقسان – قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى مەرەكەسى قارساڭىندا ەلباسى ن.نازارباەۆپەن بولعان كەزدەسۋلەردى ايتىپ بەرۋدى وتىنگەنىمىزدە, ەرەكشە ىقىلىسپەن كەلىسىمىن بەردى. سەبەبى بولات باقىتجان ۇلى ەلباسىنىڭ ۇلتتىق اسكەردى قۇرۋداعى ورنىن ءبىر ادامداي بىلەدى دەسەك قاتەلەسپەگەنىمىز.
– 1990 جىلى قاراكەمەر كەنتىندەگى كسرو ءىىم ورتالىق ازيا جانە قازاقستان بويىنشا ىشكى اسكەرلەر باسقارماسى وقۋ پولكىنىڭ كومانديرى بولىپ تاعايىندالدىم. سول جىلدارى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا, وقۋ بازاسىن جەتىلدىرۋگە اتسالىستىم. ماعان جوعارى باسشىلىق سەنىم ارتىپ, الماتى وبلىسى ەڭبەكشىقازاق اۋدانى بويىنشا جوعارعى كەڭەسكە دەپۋتاتتىققا ۇمىتكەر بولۋدى ۇسىندى. مەن اۋدان تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزدىم. حالىق قولداپ, دەپۋتات اتاندىم. ەلباسىن العاش رەت دەپۋتات اتانعان كەزدە كوردىم. مەن مىنبەرگە كوتەرىلىپ, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جاعدايى تۋرالى بايانداما جاسادىم. مەنىڭ باياندامام دۇرىس بولۋى كەرەك, ەلباسىنىڭ ءوزى "مىنە, كوردىندەر مە, دەپۋتات مىرزالار؟! اسكەريلەردىڭ جاعدايىن دۇرىس كوتەرىپ جاتىر, نازار اۋدارۋ قاجەت" دەپ ءسوزىمدى قوستادى. سونداي-اق 1991 جىلى 1 جەلتوقساندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى حالىقتىڭ تولىقتاي قولداۋىمەن ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. ءبىز ءبىر توپ دەپۋتاتتار جانە شەكارا اسكەرلەرىنىڭ بۇرىنعى قولباسشىسى گەنەرال-لەيتەنانت بولات سەيتقازى ۇلى زاكيەۆ ەكەۋمىز تۇڭعىش پرەزيدەنتتى قۇرمەتتەۋ سالتاناتىنا قاتىستىق. تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى تۇڭعىش سايلاۋىندا جەڭىسكە جەتكەن ءبىرتۋار پەرزەنتىمىزدىڭ حالىقتىق جەڭىسىنە وسىلاي كاۋ بولدىق. كەيىن ەلىمىزدىڭ پارلامەنتىندە العاشقى رەت حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قۇرىلدى. سول كەزدە بارلىق كۇش-قۇرىلىمدارعا قاتىستى العاشقى زاڭدار قابىلداندى. ءبىز حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى, قۇقىقتىق اسكەرى, قاۋىپسىزدىك پەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ العاشقى زاڭدارىن قابىلدادىق. ءبىر بايقاعانىمىز, ەلباسى ەلىمىزدىڭ اسكەرىنە ۇلكەن نازار اۋدارىپ, قامقورلىعىن تانىتتى. سول تاريحي 1992 جىلى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تاريحىندا العاش قۇرىلعان قر ۇقك, قك, ءىىم القالى كەڭەستەرىنە ءوزى قاتىستى جانە بارلىق ماسەلەنى ءوزىنىڭ قامقورلىعىنا الاتىنىن ايتتى. ەلباسىمىز ءار كەزدە سوزىنە بەرىك, ءبىر ايتقانىن ۇمىتپايتىن تۇلعا جانە ءوزى سەنىم ارتقان ادامداردان دا جوعارى جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى.
– 1994 جىلى پارلامەنت وتىرىسىنا ەلباسى كەلدى. ءالى ەسىمدە. مەنى ءوزىنىڭ قاسىنا شاقىرىپ الىپ, قول بەرىپ امانداستى. مەنى تەرەزەگە جاققا جەكە اپاردى دا, ءوزىنىڭ سەنىم ارتاتىنىن ايتا كەلە, "سەن ىشكى اسكەردە جاۋىنگەرلىك دايارلىقتىڭ جوعارى بولۋىن, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋدى قامتاماسىز ەت. مەن ساعان ىشكى اسكەردىڭ قولباسشىسى بولۋدى ۇسىنامىن. كەلىسەسىڭ بە؟" دەپ كوزىمە تۋرا قاراپ, سۇراق قويدى. مەن قويىلعان تاپسىرمالاردى ورىنداي الاتىنىما سەنىمدى بولعاندىقتان "ارينە, ءيا!" دەپ نىق جاۋاپ بەردىم. سودان كەيىن "قايدا بولاسىڭ؟" دەپ سۇرادى. مەن ء"وز كابينەتىمدە بولامىن" دەپ جاۋاپ بەردىم. ەلباسى ماعان ۇكىمەتتىك بايلانىس ارقىلى وسى سۇراق بويىنشا تەلەفون سوقتى. كەلەسى كۇنى مەنى تاعايىنداۋ تۋرالى جارلىققا قول قويىلعانى بەلگىلى بولدى, – دەپ ءوز ويىمەن ءبولىستى بولات باقىتجان ۇلى.
سونىمەن قاتار گەنەرال ەلباسى جۇكتەگەن تاپسىرمالاردى بار ىنتامەن اقتاۋعا تىرىساتىندىقتارىن تىلگە تيەك ەتتى.
– مەن ءبىرتالاي اسكەري باسشىلىق قىزمەتتە بولدىم. ەلباسى ءار كەزدە اسكەردىڭ جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن نازاردا ۇستاپ وتىراتىن. ماعان ۇكىمەتتىك بايلانىسپەن شىعىپ, قيىن نەمەسە جاڭادان قۇرىلعان قىزمەتتەرگە جىبەرەتىن. ءبىر ايتارىم, ەلباسى بىلدىرگەن سەنىمىنەن اسقان جاۋاپكەرشىلىك جوق. ءبىز بار ىنتامىزبەن ونىڭ سەنىمىن اقتاۋعا تىرىساتىنبىز. جانە مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىقتىم دەپ ويلايمىن. ءتىپتى ەڭبەك دەمالىسىنا جاسىم جەتىپ, زەينەتكەرلىككە شىعۋ بويىنشا بايانات جازعان كەزىمدە ەلباسى ءوز العىسىن ءبىلدىرىپ, قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىققان كەزدە دە ماعان جاۋاپكەرشىلىگى مول ازاماتتىق قىزمەتكە ورنالىستىرۋعا بۇيىردى. بۇگىنگى تاڭدا دا ەلباسىنىڭ سوناۋ توقسانىنشى جىلدارى العاشقى ارتقان سەنىمىن ارقالاپ كەلەمىن. شىنىندا دا, ەلباسى – عالامدىق تۇلعا. مەن ءوزىم اسكەري ازامات رەتىندە وزىمە قاتىستى قىرلارىن عانا كوردىم, ءبىلدىم. ءار كەزدەسۋىمىز بەن تىلدەسۋىمىز ومىرىمدە وڭ وزگەرىستەر الىپ كەلدى. ەل ءۇشىن جاساعان ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. جوعارىدا ايتقانداي, سوناۋ 1991 جىلى 1-جەلتوقساندا قول جەتكىزگەن حالىقتىق جەڭىس بۇگىن ءبۇتىن ەلدىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە اينالدى. وسىنداي ەلدىك مەرەكە قارساڭىندا ەلباسىمىزعا زور دەنساۋلىق, قاجىماس قايرات جانە ۇزاق عۇمىر تىلەيمىن. بارلىق اسكەري قىزمەتشىلەردى وسى مەرەكەمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! ەلباسىمىز ەل اراسىندا ءار كەزدە امان ءجۇرسىن! – دەپ ويىن قورىتىندىلادى.
ارينە, گەنەرال بولات جاناساەۆتىڭ ايتارىن ءبىر ماقالانىڭ كولەمىنە سىيدىرۋ, استە, مۇمكىن ەمەس. سۇحباتىمىزدىڭ كەي تۇستارىنا ءالى جەكە-جەكە توقتالامىز. الداعى ۋاقىتتا كولەمى ۇلكەن ءبىر سۇحبات جارىق كورسە, تاڭعالماڭىز, كوزى قاراقتى وقىرمان. مەرەيلى مەرەكە قۇتتى بولعاي!
دارىن سەيىتوۆ, مايور