جەتىسۋ جۇرتىنىڭ تاۋەلسىزدىككە تارتۋى

ونىڭ ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن جەڭىل جانە تاماق ونەركاسىبىندەگى جالپى ءونىم ۇلەسى رەسپۋبليكا بويىنشا كوش باسىنا شىقتى. ماڭداي تەردىڭ وتەۋىنە ىرىس پەن باق ۇيالاپ, تابىس ەسە­لەن­دى. ديقاننىڭ ورعان ەگىنىنىڭ كولەمى ارتىپ, جايلاۋ توسىندەگى ءتورت ت ۇلىك سانى كو­بەيدى. دەرەك بويىنشا, قازىر وبلىستا ءىرى قارا مال باسى 1,3 ملن-نان, ال قوي مەن ەشكى 4,2 ملن باستان اسقان. ناتيجەسىندە ءسۇت ءوندىرىسى بويىنشا 26 مىڭ باستان استام ساۋىن سيىر تۇياق تىرەگەن 82 تاۋار­لى-ءسۇت فەرماسى جۇمىس ىستەپ تۇر. ەت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ جۇكتەمەسى 4%-عا ءوسىپ, 66 %-عا جەتتى جالپى, الماتى وبلى­سىنداعى اتقارىلعان ءىستىڭ نەگىزگى بولىگى «تاۋەلسىزدىككە تارتۋ» اكتسيا­سى­نىڭ اياسىندا جالعاسپاق. وسى ءبىر ايدا وڭىر­دە بارلىعى 30 ماڭىزدى نىسان ىسكە قو­سى­لىپ, ارنايى ءىس-شارالار جۇزەگە اسادى.

– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپ­سىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا تاۋەل­سىزدىك جىلدارى ۇلكەن جۇمىس اتقا­رىل­دى. تۇڭعىش پرەزيدەنت بەيبىتشىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىم قامتاماسىز ەتىل­گەن, ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان زاماناۋي مەملەكەت قۇرۋعا ۇلكەن ءمان بەردى. ال قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ اقىل, عىلىم, ءبىلىم مەن ەڭبەكتىڭ ۋاقىتى كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. كەلەسى جىلى ەل تاۋەلسىزدىگىنە 30 جىل تولادى. بۇل بىزگە شەكسىز قۇرمەتپەن قاتار اسقان جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن مەرەيلى مەزەت. وسى ماقساتتا بيىل وبلىستا ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالار, تسيفرلاندىرۋ, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ءبىلىم بە­رۋ­دى دامىتۋ, سونداي-اق قورشاعان ورتانى قورعاۋعا نەگىزدەلگەن شارالارعا با­سىم­دىق بەرىلىپ وتىر, – دەيدى الماتى وبلى­سى اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۋستام ءالي.

ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن ناقتى تابىسقا نەگىزدەلگەن جۇمىس ناتيجەلى بولاتىنى انىق. مۇنىڭ ءبىر كورىنىسىن ايماقتاعى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قارقىنىنان باعامداۋعا بولادى. بيىلعى 9 ايدا 712,4 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, ناتيجەلى كورسەتكىش 7,6 %-عا وسكەن. ال جىلدىق جوسپار بويىنشا 938,8 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قولدانىسقا بەرىلەدى. ونىڭ ىشىندە «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە تۇرعىن ۇيلەر مەن ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمداردىڭ قۇرىلىسىنا 38,3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. جالپى, وبلىستا بارلىعى 2843 پاتەرلىك 566 تۇرعىن ءۇي سالىنۋدا, ونىڭ 1020 پاتەرى كوپبالالى وتباسىلارعا بەرىلەدى. 1533 وتباسى «7-20-25», «باقىتتى وتباسى» جانە «شاڭىراق 5-10-20» جەڭىل­دە­تىل­گەن باعدارلامالارى بويىنشا پاتەر الادى. ءبىر عانا تالدىقورعان قالا­سىندا 670 ۇيدەن تۇراتىن كوتتەدج قالا­شى­عى­نىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. بيىل 345 ءۇي قولدانىسقا بەرىلمەك.

– بيىل ەلدەگى جاعداي پاندەمياعا باي­لانىستى كۇردەلەنە ءتۇستى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەت حالىقتى قورعاۋ جانە بيزنەستى قولداۋ بويىنشا ۋاقتىلى شارالار قابىلدادى. ناتيجەلى جۇمىستىڭ ارقا­سىندا الماتى وبلىسىنداعى الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي جاعداي تۇراقتى بولدى جانە ءوڭىر بار­لىق نەگىزگى باعىتتار بويىنشا ءوسىمدى جوعال­تپادى. بۇل ءىس جالعاسا بەرەدى. وسى ورايدا ءبىز جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ اتىنان 16 قاراشا مەن 16 جەلتوقسان ارالىعىنداعى كەزەڭدە 30 الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىسان مەن ءىس-شارالاردى قامتي وتىرىپ, «تاۋەلسىزدىككە تارتۋ» اكتسياسىن ىسكە قوسىپ وتىرمىز. ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدى نىساندار ەلباسىنىڭ 5 الەۋمەتتىك باستاماسى جانە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اشىلادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ عانا ەمەس, كاسىپكەرلىكتىڭ دە كوكجيەگى كەڭەيدى. جاڭا وندىرىستىك جوبالار وبلىستىڭ جە­تەك­شى اۋداندارىندا ىسكە قوسىلادى. وسى ساناتتا كەربۇلاق اۋدانىنداعى قۋاتى جىلىنا 1,2 ملن توننا ءونىم شىعا­رۋ­عا جەتەتىن «الاتسەم تسەمەنت زاۋىتى, ىلە, ۇيعىر اۋدانىنىڭ جاڭارتىلعان قۇس فاب­ريكالارى, قۋاتى 50 مۆت بولاتىن قاسكەلەڭ كۇن ەلەكتر ستانساسى جانە 1200 باس ساۋىن سيىر ۇستاۋعا لايىقتالعان, جوبالىق قۇنى 2,5 ملرد تەڭگە بولاتىن ءسۇت فەرماسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى الداعى تاۋەلسىزدىك كۇنىنە تارتۋ بولماق, – دەدى اكىم­نىڭ ورىنباسارى ءوز سوزىندە.

سونداي-اق ايماقتاعى اۋىلدارعا قا­جەت­تى جاعداي جاساۋ ءۇشىن باستالعان جوبالار جالعاسىن تابادى. ماسەلەن, وسىدان 2 جىل بۇرىن ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جار­لىعىمەن قالپىنا كەلتىرىلگەن را­­­يىمبەك اۋدانىن ودان ءارى دامىتۋ باستى نازاردا. بۇگىندە اۋدانداعى تۇرعىن حالىق سانى 40 مىڭعا جۋىقتاعان. اسىرەسە ايماقتىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا نيەتتى جىگەرلى جاستار تۋعان ولكەلەرىنە قايتا ورالۋدا. نارىنقولعا كەلىپ, ىرگە بە­كىتكەن جاستار ەكى مىڭنان اسادى. ءدال وسى اۋداندا تاۋەلسىزدىك كۇنى قار­سا­ڭىن­دا 82 تۇرعىن ءۇي, اكىمشىلىك عي­ما­رات­تارى جانە باسقا دا الەۋمەتتىك نىساندار پاي­دا­­لانۋعا بەرىلەدى.

جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا جايلى ءومىر جاساۋ ماسەلەسى وبلىس باسشىسى اماندىق باتالوۆ ۇستانعان ساياساتتىڭ با­سىم باعىتى بولىپ وتىر. اسىرەسە ايماقتاعى ساياجاي الاپتارىنىڭ دامۋى ءجىتى باقىلاۋدا. مىسالى, بىرەر كۇندە «تاۋەل­سىزدىككە تارتۋ» اكتسياسى اياسىندا تال­دىقورعان قالاسى ماڭىنداعى «شايقورعان» جانە «قىزىل تاس» ساياجاي سەك­تورلارى تۇرعىندارىنىڭ جول قاتى­ناسى ماسەلەسى شەشىمىن تاۋىپ, جالپى قۇنى 595 ملن تەڭگە بولاتىن ەكى كوپىر پايدالانۋعا بەرىلەدى.

قازاقستاننىڭ مەملەكەت رەتىندە ىر­گەسى بەكى­گەن جىلداردان بەرى جەتىسۋدىڭ كەل­­­بەتى اجارلانىپ, تۇرعىنداردىڭ ال­ەۋ­­­­مەت­­تىك جاعدايى دا جىل سايىن جاق­سا­رىپ وتىرعانىن كوزىقاراقتى ادام انىق بايقار ەدى. مىسالى, تالدىقورعان قالا­سىنا تابيعي گاز جەلىسى تارتىلۋىن عاسىر وقيعاسىنا بالاۋعا بولادى. جالپى, بۇگىنگە دەيىن وبلىستاعى 144 ەلدى مەكەن گازداندىرىلعان. ياعني تابيعي گازعا 1,1 ملن ادام نەمەسە حالىقتىڭ 56 %-ى قول جەتكىزگەنى جايىندا ناقتى دەرەك بار. ەندى ايماقتاعى 5 اۋداننىڭ تۇر­عىندارى ءۇشىن كوگىلدىر وتىن جەلىسىن تارتۋ مىندەتى تۇر. مالىمەت بويىنشا, قازىر ۇزىندىعى 224 شاقىرىمدىق «تالدىقورعان – ءۇشارال» جانە ۇزىن­دى­عى 118 شاقىرىمدىق «شەلەك – كەگەن» ما­گيسترالدى گاز قۇبىرىن سالۋدىڭ العىشارتى جاسالعان. بۇل ماقساتقا وبلىس­تىق بيۋدجەتتەن 149,1 ملن تەڭگە بولىن­گەن. جوبا الداعى جىلدارى ىسكە اسسا, بۇعان دەيىن گاز قۇبىرى جەتپەگەن 5 اۋداننىڭ 91 اۋىلى تابيعي وتىنمەن قامتىلادى.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇقارالىق سپورت­تى دامىتۋ جانە حالىقتىڭ دەنساۋ­لى­­عىن جاقسارتۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس الماتى وبلىسىندا 100 سپورت نى­سا­نىنىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جۇر­گى­زىلۋدە. مىسالى, وبلىستا قازىردىڭ وزىن­دە 8 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى بار, جىل سوڭىنا دەيىن 7 جاڭا سپورت­تىق-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى مەن سپورت الاڭدارى پايدالانۋعا بەرىلمەك جانە وڭىردە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا 17 نىسان سالىنىپ جاتىر. جىل سوڭىنا قاراي اۋدانداردا 13 دارىگەرلىك امبۋ­لاتوريا ەل يگىلىگىنە بەرىلەدى. ايت­پاق­شى, وبلىس ورتالىعىندا الەمدىك ستاندارتقا ساي كەلەتىن, وليمپيادالىق باسسەيننىڭ اشىلۋى دا جەتىسۋلىقتار ءۇشىن ماڭىزدى تارتۋ بولماق. قازىردىڭ وزىندە كوزدىڭ جاۋىن الاتىن, ساۋلەتتىك كەلبەتىمەن جانە قايتالانباس ستيلىمەن ەلدىڭ تاڭدايىن قاقتىرىپ وتىرعان بىرە­گەي سپورت نىسانى سۋ سپورتىنىڭ دا­مۋى­­نا جول اشادى دەپ سەنەمىز, – دەيدى «تاۋەلسىزدىككە تارتۋ» اكتسياسى اياسىندا قول­دانىسقا بەرىلەتىن نىساندارعا توق­تالعان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۋستام ءالي.

ايتپاقشى, تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە ايماق­تا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىمەن قاتار مەكتەپ سالۋ ءىسى دە قارقىن العانىن ايتپاي كەتۋ ادىلەتسىزدىك بولار ەدى. سونىڭ ناتي­جەسىندە الماتى وبلىسى اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەر مەن ءۇش اۋىسىمدا وقىتاتىن ءبىلىم وشاقتارىنىڭ سانىن ازايتۋعا قول جەتكىزدى. بيىلدىڭ وزىندە 32 ءبىلىم بەرۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالماق. بۇل ساناتتا 23 ورتا مەكتەپ, 3 بالاباقشا, 1 ونەر مەكتەبى, 1 سپورت زال جانە 4 ارناۋلى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورنىنىڭ جاتاقحاناسى بار. ال الدا­عى جىلى 15 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى اياق­تال­ماق. نەگىزىنەن, بيىل وڭىردەگى 55 مەكتەپكە 23,9 ملرد تەڭگەگە كۇردەلى جوندەۋ جاسالعان.