اۆيايندۋستريانىڭ شىعىنى شاش ەتەكتەن

وتاندىق كومپانيالاردىڭ ءحالى قالاي؟

جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا كومپانيا تابىس تابۋدىڭ ورنىنا, ونداعان ميلليارد تەڭگە شىعىن شەكتى. ونىڭ سەبەبى تۇسىنىكتى, 22 ناۋرىزدان باستاپ مامىر ايىنا دەيىن ەل اۋماعىنداعى جانە حا­لىقارالىق اۋە رەيستەرىنىڭ بار­لى­عى ­توقتاتىلعان بولاتىن. ەكى ايعا جۋىق ۋا­قىت بويى كومپانيا شەتەلدەگى ازاماتتارى­مىزدى اكەلۋ, جۇك تاسىمالى سىندى از-كەم جۇمىستى مىسە تۇتۋعا ءماج­بۇر بولدى.

مامىر ايى تۋعاننان كەيىن دە اۋە رەيستەرى تۇگەل قالپىنا كەلە قويعان جوق. الدىمەن ەل اۋماعىنداعى ءىرى قالالاردىڭ اراسىنداعى باعىتتار عانا بىرتىندەپ اشىلا باستادى. حالىقارالىق باعىتتاردىڭ كەيبىرەۋى جاز مەزگىلىندە عانا ءىشىنارا اشىلدى. ادەتتە جاز ايلارى جولاۋشىلار تاسى­مالى قىزاتىن ماۋسىم ەكەنى ءمالىم. Forbes.kz حابارلاعانداي, Air Astana بۇر­ن­اع­ى جىلدارى دا العاشقى توقساندا شىعىن كورگەنىمەن, جاز ايلارىنان قارا كۇزگە دەيىن جولاۋشىلار اعىنى كۇشەيىپ, ناتيجەسىندە, جىل قورىتىندىسى بويىنشا ۇنەمى پايداعا شىعاتىن. الايدا بيىل ءبارى باسقاشا بولدى. 9 ايدا كومپانيانىڭ تازا شىعىنى 35,96 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتار بولساق, بىلتىر 9 ايدا كومپانيا 9,09 ملرد تەڭگە تابىس تاپقان بولاتىن.

ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن جاعداي وڭالادى دەۋگە نەگىز جوق. بىرىنشىدەن, كۇن سالقىنداعان كەزدە ەل حالقى از ۇشاتىنى بۇعان دەيىنگى تا­جىريبەلەردەن بەلگىلى. ەكىنشىدەن, كو­رو­نا­ۆيرۋستىڭ ەكىنشى تولقىنى كۇشەي­گە­نىنە بايلانىستى اۋە كومپانيالارى حالىقارالىق رەيستەردى قىسقارتۋعا ءماج­بۇر بولىپ جاتىر. ەل اۋماعىنداعى اۋە رەيس­تەرىنە شەكتەۋ قويىلماعانىمەن, جولاۋ­شىلار كوۆيد تەستىنەن وتكەنى تۋرالى انىقتاما الۋعا مىندەتتەلۋدە. بۇل دا ءوز كەزەگىندە جولاۋشىلاردىڭ ۇشاقپەن قاتى­ناۋعا دەگەن ىنتاسىنىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتەدى.

ەلىمىزدەگى وزگە دە اۋە كومپا­نيا­لا­رى­نىڭ قارجىلاي جاعدايى ءماز ەمەس. ايتا­لىق, تاسىمال كولەمى بويىنشا ەلى­مىز­دە ەكىنشى ورىن الاتىن SCAT-تىڭ كوكتەمدەگى ء«ولى كەزەڭدەگى» شىعىنى 5,6 ملرد تەڭگەدەن اسىپ ءتۇستى.

«سامۇرىق-قازىنا» ءال-اۋقات قورىنىڭ اكتيۆتەردى باسقارۋ جونىندەگى ديرەكتورى الماسادام ساتقاليەۆتىڭ حابارلاۋىنشا, قورعا قاراستى Qazaq Air-ءدىڭ بيىلعى التى ايداعى شىعىنى 10 ملرد تەڭگەدەن اسىپ تۇسكەن.

يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, بيىل ناۋرىز-ماۋسىم ايلارى ارالىعىندا حالىقارالىق رەيستەردىڭ 99 پايىزى ورىندالعان جوق. وتاندىق اۋە كومپانيالارىنىڭ جولاۋشىلار تاسىمالداۋ قارقىنى ەكى ەسەدەن ارتىق تومەندەدى. بۇل جاعداي جاز ماۋسىمىندا بولعانى اۋە تاسىمالداۋشىلارى ءۇشىن ەكى ەسە سوققى بولعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. نا­تيجەسىندە, قازاقستاندىق كومپانيا­لار بارلىعى 300 ملرد تەڭگەگە جۋىق قار­جى­لاي شىعىنعا ۇشىرادى.

جاعدايدىڭ كۇردەلەنۋىنە بايلانىستى ۇكىمەت ولاردى قولداۋ شارالارىن قول­عا الۋعا ءماجبۇر بولدى. ءسويتىپ, قازاق­ستان­دىق اۆياكومپانيالار قوسىمشا قۇن سالى­عى­نان بوساتىلدى.

ۇلكەن بەستىكتىڭ جاعدايى ناشارلادى

جالپى, بيىلعى جىل جاھاندىق اۆيا­ين­دۋستريا ءۇشىن ۇلكەن سوققى بول­عا­نى انىق. حالىق تاراپىنان ۇشاق­پەن قا­تى­ناۋعا دەگەن سۇرانىستىڭ تو­مەن­دە­ۋى­نەن شەككەن شىعىندارىن ايت­پا­عان­دا, پاندەمياعا بايلانىستى الەمدىك ەكونوميكاداعى ءوسىمنىڭ تومەندەگەنى ولاردىڭ اكتسيالارىنىڭ قۇلدىراۋىنا اكەلىپ سوقتىردى.

Airport Industry Review جۋرنالىنىڭ حابار­لاۋىنشا, بىلتىر كىرىس كولەمى بويىن­شا امەريكالىق Delta Airlines (47 ملرد دوللار), American Airlines (45,7 ملرد دوللار), United Airlines (43,2 ملرد دوللار), گەرمانيالىق Lufthansa (40,7 ملرد دوللار) جانە فرانتسيالىق Air France-KLM (30,45 ملرد دوللار) سىندى كومپانيالار ۇزدىك بەستىككە كىرگەن بولارىن. Delta Airlines-ءتىڭ اكتسيالارى NYSE-تە جىل باسىنان بەرى 45 پايىزعا ارزانداپتى. بۇل كوم­پانيانىڭ فلوتى مىڭنان استام ۇشاق­­تان جاساقتالعان, قازىر سونىڭ جارتىسى قاڭ­تا­رىلىپ تۇر.

American Airlines-ءتىڭ اكتسيالارى 58 پايىزعا ارزاندادى, جىل باسىنان بەرگى شى­عىنى 3 ملرد دوللاردان اسادى. United Airlines-ءتىڭ شىعىنى 1,8 ملرد دوللار. كومپانيا قازان ايىنان باستاپ, قىزمەت­كەر­لەرىن جۇمىستان بوساتا باستادى.

اۋە كولىكتەرى حالىقارالىق قاۋىم­داس­تىعىنىڭ IATA بولجامى بويىنشا, اۋە تاسىمالىنا دەگەن جالپى جاھاندىق سۇرا­نىس تەك 2024 جىلى عانا قالپىنا كەلەدى. كورو­ناۆيرۋستىڭ اقش-تا تەز تارالىپ جات­قانى, وعان قوسا دامۋشى ەلدەردەگى ەپي­دە­ميالىق احۋالدىڭ ءالى دە كۇردەلى كۇيىن­دە ساقتالۋى اۆيايندۋسترياعا اۋىر سوعىپ تۇر.

IATA باس ديرەكتورى الەكساندر دە جيۋنياك وسىعان بايلانىستى:

– ءبىز كۇردەلى جاعدايمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرمىز, جاعدايدىڭ قاشان وڭا­لا­تىنىنا ءدال بولجام جاساۋ قيىن. سول سەبەپ­تى ءار مەملەكەتتىڭ ۇكىمەتتەرىن وسى سالاعا جاسالعان قارجىلاي قولداۋ پاكەتتەرىن ساقتاۋعا, وزگە دە قارجى­لاي قولداۋ تەتىكتەرىن قاراستىرۋعا شاقى­رامىز. كۇردەلى جاعدايدان اۋە كومپا­نيا­لارىنىڭ جابىلىپ قالماي, امان شىع­ۋى ءۇشىن ۇكىمەتتەردىڭ قولداۋى وتە كەرەك, – دەدى.

ساراپشىلار بىلتىرعى كور­سەت­كىش­تە­ر­مەن سالىستىرعاندا, بيىلعى اۋە تاسى­مالىنىڭ اۋقىمى بەينەلى تۇردە ايت­قاندا ويىنشىق بولىپ قالدى دەپ ساناي­دى. جىل باسىنان بەرى دۇنيە ءجۇزى بويىنشا جولاۋشىلار اعىنى 95 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعانى وسىنى كورسەتەدى. ازاماتتىق اۆياتسيا سوڭعى ءجۇز جىلدا ءدال مۇنداي قۇلدىراۋدى باستان وتكەرىپ كورمەگەن.

كۇنى كەشە كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاك­تسي­­­نا­نىڭ تابىلعانى تۋرالى اق­پارات­تان كەيىن ەكونوميكانىڭ كوپتەگەن ما­ڭىزدى سەك­تورلارىنا بىردەن قان جۇ­گى­رىپ, ءىرى كوم­پانيالاردىڭ اكتسيالارى قارقىندى تۇردە قىمباتتاي باستاعانى ءمالىم. اۋە كوم­پانيالارىنىڭ جاعدايى باسقاشا. ساراپشىلار اۆيايندۋسترياعا تيگىزگەن پان­دەميانىڭ اسەرى ءالى ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن سوزىلاتىنىن, جولاۋشىلار اعىنى قالپىنا كەلگەننەن كەيىن دە بىرنەشە جىل بويى جالعاساتىنىن ايتىپ وتىر.