احۋالىڭ قالاي, اۋىل كىتاپحاناسى؟

جەرگىلىكتى اكىمشىلىك ءجوندى كوڭىل بولمەيدى

دانا اباي: «ارتىق عىلىم كىتاپ­تا, ەرىنبەي وقىپ كورۋگە»,  دەپ ءبىلىمسىز ادامنىڭ كۇنى قاراڭ, جولى تۇيىق ەكەنىن ايتىپ كەتتى. الايدا رۋحاني قاتالاپ, بىلىمگە شولىركەپ تۇرعان قوعامدا وقىلىپ جاتقان كىتاپ, قولدان-قولعا ءوتىپ توزعان جۋرنال بىرەن-ساران. بابا جولىنان ۇلگى الىپ, رۋحاني ۋىزعا جارىماققا نيەتتى جان دا ازىن-اۋلاق. ونى ايتاسىز, سول دانا­لىقتىڭ سارايى سانالعان كىتاپ­حانالار­دىڭ كۇيى كوڭىل قىنجىل­تادى. وقىرمان تارتۋ پروتسەسى قولعا الىنباسا, شىبىنداي قۇجىنا­عان شاعىن اقپاراتتار ادامنىڭ ساناسىن ۋلاپ بىتىرەرى حاق. ارينە, ءبىز كوپكە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز. قولداعى دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, سولاي ويلاۋ­عا ءماجبۇرمىز.

ماسەلەن, بۇگىندە ەلىمىزدە ءار سالا­عا ارنال­عان 11 130 كىتاپ­حانا بار. مادەنيەت جانە سپورت مي­نيستر­­لىگىنە قاراستى 3 940 كوپ­شى­­لىك كى­تاپحانا بولسا, سونىڭ 3 137-ءسى اۋىل­­­دا ورنالاسقان. اۋىل­داعى كىتاپ­حا­نا­­لاردىڭ 581-ءى عانا – جەتىل­دىرىل­گەن «مو­دەل­­دى كىتاپ­حانا­لار» قاتا­رىندا. ياكي از بولسا دا زامانىنا ساي بوركىن كيگەن مادە­­ني مەكەمەلەر دەپ تۇستەپ كورسەتسەك بولا­­دى. ال قالعانى باياعى جارتاس­تىڭ ۇستىن­­دە وتىر.

وسىدان-اق جاع­دايدى بولجاپ, بىلۋگە بولاتىن­داي. ەسەپ بويىنشا كوپ­­شى­لىك كىتاپ­حا­نالاردىڭ 4 682 561 تۇ­راق­­تى وقىر­مانى بار دەسەك, سو­نىڭ جار­تى­سى­­نان كوبى – اۋىلداعى اعايىن. دەمەك قال­اعا قاراعاندا, اۋىل تۇرعىن­دارى­­نىڭ كىتاپ وقۋعا قۇمار كەلەتىنىن اڭعارۋعا بولادى.

جالپى, قالا مەن اۋىلدى قوسا ەسەپتەگەندە قازاقستاندا 90 كىتاپحانا جابى­لىپ, 18 جاڭا كىتاپحانا اشىلعان. بۇل – بىل­تىردىڭ وزىندە 72 كىتاپ­حانانىڭ ەسىگىنە ق ۇلىپ سالىن­دى دەگەن ءسوز. جوعا­رىدا ايتقا­نى­مىزداي, ونىڭ 80 پايى­زىن اۋىل كىتاپحانالارى قۇرايدى. ەندى قىزىقتى قاراڭىز, بيۋدجەتتىك سالادا ءىرى كىتاپحانالار مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە قاراسا, اۋىل كىتاپ­حا­نا­لارىنىڭ تاعدىرى جەرگىلىكتى اكىم­دىككە بايلاۋلى. و, باستا مەملەكەت تاراپىنان سولاي بەكىتىلگەن. ءوزى جارى­ماي وتىرعان جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ور­گاندار وڭايلىقپەن كىتاپ­حاناعا كو­مەك بەرە قويسىن با؟ وعان قارجى بو­لۋگە ق ۇلىقسىز, بولگەن كۇننىڭ وزىندە دە كە­رەگىنە جەتپەيدى. اكىمشىلىك ءوز كەزەگىندە مەر­زىمدى باسىلىمدار جانە جۋرنالدار­مەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرۋى قاجەت. ونىڭ ۇستىنە, قو­عامعا قاجەت ءارتۇرلى كىتاپ­تاردى جەتكىزىپ بەرۋى شارت. ونىڭ ءبارى اقشاعا كەلىپ تىرەلەدى. سوندىقتان جوعارى جاقتان جۇمىستان قىس­قارتۋ تۋرالى مىندەتتەمە كەلسە, الدى­مەن كىتاپ­حانا­شىلارعا شۇي­لى­گەتىنى سول. مۇنى ءبىر دەپ ءتۇرتىپ قويىڭىز.

ەكىنشىدەن, تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىز­گەلى ۋربانيزاتسيا مىق­تاپ ەتەك جايا باس­تادى. قازىر قازاق­ستان حالقىنىڭ جار­تى­سىنان كوبى قالادا تۇرادى. بيىل قالا حال­قىنىڭ سانى 1,8 پايىزعا, ال اۋىل­دىكى نەبارى 0,5 پايىزعا وسكەن. شى­رايلى شاھارلاردان قىزمەت ىزدەپ, شاڭ-توزاڭى كوپ اۋىلدان اۋا كوشكەن حالىق­تىڭ قاراسى كوپ. مۇنى نەگە ايتىپ وتىر دەيسىز عوي؟ زاڭ بويىنشا تۇر­عىن سانى مىڭعا جەتپەسە, اۋىلدىق كىتاپ­حانا جابىلۋى ءتيىس. جىل سايىن ءىرى ەلدى مەكەندەردىڭ ىر­گەسىن كەڭىتىپ, تۋعان جەرىنەن تەرىس اينالعان جۇرتتىڭ مول­شەرى ارتىپ كەلەدى. بۇل دەگەن – اۋىل­دىڭ رۋحاني ءومىرىنىڭ دە استان-كەستەڭى شىققانىن اڭعار­تاتىنداي. وكىنىشتىڭ ەڭ ۇلكەنى وسى بولىپ وتىر.

ءبىز وسى ورايدا ۇلتتىق اكادە­ميالىق كىتاپحانا عىلىم, مەنەدجمەنت جانە ماركەتينگ قىزمە­تىنىڭ جەتەكشىسى وڭاي مىرزا­عاليەۆامەن حابارلاسىپ, اۋىلدىق كىتاپحانالاردىڭ حال-احۋالىن سۇراعان بولاتىنبىز.

«14 وڭىردە 16 كىتاپحانا بار. سەمەيدەگى جانە ارقالىقتاعى كىتاپحانالار – وبلىس دەڭگەيىندەگى مەكەمەلەر. يەرارحيالىق جۇيە بويىنشا اۋدان وبلىسقا, وبلىس بىزگە ساراپتامالارىن جىبەرىپ وتى­رادى. ءبىز سوعان سايكەس اناليز جاساپ, ولاردىڭ بولاشاعىن بولجايمىز. بۇرىن­عىعا قاراعاندا, قازىرگى اۋىل كىتاپ­حا­نالارىنىڭ جاعدايى جامان ەمەس. ين­تەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان, زاماناۋي تەحنيكالارمەن جاب­دىقتالعان. جىل سايىن «ادەبيەتتىڭ الەۋ­مەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن باسىپ شىعارۋ» رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىك باع­دارلاما جەلىسىندە جارىق كورگەن كىتاپ­تارمەن قور­لارىن تولىقتىرادى. ءداس­تۇرلى تۇردە وبلىس كولەمىندەگى بىلىكتى ماماندار اۋىلدىق كىتاپحا­نا­­شىلارعا كاسىبي بىلىكتىلىگىن شىڭ­­داۋعا كومەك كورسەتەدى», دەدى و.مىر­زاعاليەۆا.

كىتاپحاناشىلاردىڭ جاعدايى جامان ەمەس دەگەننەن شىعادى, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءتورتىنشى وتى­رىسىندا: «بالانىڭ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى, قورشاعان ورتانى كىتاپ ارقىلى تانۋى مەكتەپ قابىرعاسىندا قالىپتاسۋ كەرەك. ال كىتاپحانا وقۋشىنىڭ سول ىنتاسىن وياتىپ, ونى قىزىقتى كىتاپ الەمىنە جەتەلەۋى قاجەت», دەگەن بولاتىن. مۇنى ەستىگەندە كىتاپحانا ولمەيدى ەكەن دەپ رازى بولعانبىز. ودان كەيىن جول­داۋىندا مادەنيەت سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتارعا جەتكىلىكتى تۇردە كوڭىل بولمەي وتىرعانىمىزدى تىلگە تيەك ەتكەن ەدى. «بۇل – ەڭ الدىمەن, كىتاپحانا, مۋزەي, تەاتر قىزمەتكەرلەرىنە قاتىس­تى ماسەلە. ولاردىڭ ەڭبەك­اقىسى سوڭعى جىلدارى مۇلدە كوبەيگەن جوق. سونىڭ سالدارىنان مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى, اسىرەسە جاس ماماندار جەڭىلدىگى بار تۇر­عىن ءۇي باعدارلامالارىنا قاتىسا المايدى. مۇنداي احۋا­ل وسى كاسىپتىڭ بەدەلىن ءتۇسىرىپ, لا­يىقتى كادرلاردىڭ تاپ­شىلىعى ايقىن سەزىلۋدە. كەلەسى جىلدان باستاپ ۇكىمەت مادەنيەت قىزمەت­كەرلەرىنىڭ ەڭبەك­اقىسىن كوبەيتۋى ءتيىس», دەدى پرەزيدەنت. وسى رەتتە قالا­لىق جەردەگى مادەنيەت سالا­سىنىڭ قىزمەت­كەرلەرىنىڭ جالا­قىسىن 50 پايىزعا, ال اۋىل­داعى مامانداردىكىن 30 پايىزعا كو­بەيتتى. بىراق بۇل بۇرىنعىمەن سا­لىس­تىر­­عاندا كوپ كورىنگەنىمەن, بۇگىنگى زامان شەڭبەرىندە باسقا سالالارعا قارا­عاندا ەداۋىر تومەن.

كىتاپحانا قورلارى مورالدىق تۇرعىدا ەسكىرگەن

بۇرىندارى شوپاننىڭ قونى­شىندا ءجۇرىپ توزعان رۋحاني قا­زىنا بۇگىندە ەكران بەتىندە سوي­لەيدى. سمارتفونعا تەلمىرتكەن ونلاين وقۋلىقتار سۇرانىسقا يە. ايتسە دە وعان ءبارىنىڭ قولى جەتە بەرمەيدى. اسىرەسە اۋىلداعى اعايىننىڭ كىتاپحانانىڭ ماڭىن ماڭايلاپ, جاڭالىق ىزدەيتىن ادە­تى. وسىدان كەيىن, كىتاپ جايلى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى شابىمىزعا شوق باسقانمەن بىردەي. كەزىندە مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن باس­پا بەتىنەن 100 مىڭ دانا بولىپ تارالاتىن كىتاپتار بۇگىن­دە ەكى مىڭ دانادان ارى اسپايدى. قالام­گەرلەردىڭ زار قاقسايتىنى دا سول. ەندى ويلاپ قاراڭىزشى, ەلىمىزدەگى 3 940 كىتاپ­حاناعا 2 مىڭ دانامەن شىققان كىتاپتىڭ جەتپەيتىنى انىق. بۇل ەسەپكە شور­قاقتىق پا, الدە «زامانىنا قاراي ادامى» دەمەكشى, وقىرمانىنا قاراي وقۋلىقتار دا ازايا باستاعانى ما؟ نەگى­زىنەن حالىقارالىق فورمات بويىنشا 1000 ادامعا 250 جاڭا باسىلىم تيەسىلى. بيىل مىنا اۋىل­دى جارىل­قايىق, كە­لەسى جىلى ارعى اۋىلعا بەرەمىز دەي­تىندەي ەمەس. اۋىل جۇرتىنىڭ بۇگىنگى اقىن-جازۋ­­شىلاردى تانىمايتىنى دا سول. باياعىداي اۋىلى­نا قوناق بولىپ بارا قالسا, الىپ ۇشپايدى. بۇل دا ءوز الدىنا بوگەنايى بولەك اڭگىمە.

ءبارى جاقسى دەگەنىمىزبەن, ءالى دە شەشىمىن تابا الماي كەلە جات­قان ءتۇيىن­دى ماسەلەلەر جەتەر­لىك. ءبىز ءوڭىر-وڭىر­دەگى كىتاپحا­ناشىلاردان جاعداي سۇراپ حا­بار­لاسقانىمىزدا, كوپتەگەن پروب­لەماعا قانىقتىق. كەيبىرى اقيقاتىن ايتۋعا قورقىپ, باسىن الىپ قاشسا, كەيبىرى رۋحانياتتىڭ كىسەندەۋلى ەكەنىنە كىجىندى.

اۋىل كىتاپحانالارىنىڭ قازىرگى احۋا­لىنا ناقتى توقتا­لا كەتسەك. ماسەلەن, قىزمەتكەرلەر­دىڭ جالاقىسى از بولۋى سەبەپتى, شتات­قا جوعارى بىلىكتى تەح­ني­­كالىق كادر­لاردى (پروگرامميس­تەر, جۇيە اكىمشىسى, ۆەب-ديزاي­نەرلەر, ت.ب.), سونداي-اق شەت ءتىلى ما­ماندارىن الۋ مۇم­كىندىگى جوق. اۋداندىق كىتاپ­حانالاردا مەرزىمدى باسى­لىمداردى جازدىرىپ الۋعا قار­جىلاندىرۋ جەت­­كىلىكسىز. اعىل­شىن ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنۋگە كو­مەكشى باسىلىم­دار نەكەن-ساياق. سونىڭ ىشىندە جاس شاماسى ءارتۇرلى بالالار مەن جاستارعا ارنالعان سوزدىك­تەر, ەنتسيكلوپەديالار, بەيىندى كوركەم ادەبيەتتەر تىم از. وقىر­­­مان بالالارعا ارنال­عان كىتاپ نارىعىنا زەرتتەۋ جۇر­گىزەتىن رەسپۋب­ليكالىق تالداۋ ادىستەمەلىك ورتا­لى­عى جوق. قىز­مەتكەرلەردىڭ ءبىلى­مىن كو­تەرۋگە قارجى بولىن­بەيدى. كىتاپ­حانا قورلارى مو­رالدىق تۇرعىدا ەسكىرگەن. كىتاپ­حانا وقىرماندارى مەن پايدالانۋشىلارعا كومپيۋتەرلەر جەتىسپەيدى, كوبى تالاپقا ساي ەمەس. مۇنىڭ ءبارىن جەكە-جەكە تا­قى­رىپقا ءبولىپ, جىكتەپ جازۋىمىزعا بولاتىن دۇنيەلەر. رۋحانيات بوساعادان قاشانعى تەلمىرەدى, تورگە شىعار ۋاقىتى جەتتى ەمەس پە؟

– شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 304 كىتاپحانا جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەردەگى كىتاپحانالار – 259 نەمەسە جالپى كىتاپحانالار جۇيە­سىنىڭ 85,2%-ىن قۇرايدى. وڭتاي­لاندىرۋ جۇمىسى­نىڭ بارىسىندا 6 كىتاپحانا قىسقار­تىلدى: 2 قالالىق جانە 4 اۋىلدىق كىتاپ­­حانا. ينتەرنەتكە قوسىلعان وبلىس كىتاپ­­حانالارىنىڭ سانى 170 (56%), ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەردە – 127 (49%) كى­تاپ­حانا. وبلىس كىتاپحانالارى نە­گىزىن­دە زاماناۋي ءبىلىم ورتالىقتارى – 30 كو­ۆوركينگ-ورتالىقتارى, ونىڭ 18-ءى اۋىل­دىق جەردە جۇمىس ىستەيدى. جالپى, وبلىس كىتاپحانالارى جىلدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن ورىندايدى جانە ءوز قىزمەتىن اتقارۋعا شىعارماشىلىقپەن قارايدى. دەگەنمەن حالىقتىڭ ءتۇرلى سانا­تىنىڭ اقپاراتتىق, ءبىلىم الۋ جانە دەمالۋ مۇددەلەرىن بارىنشا جوعا­رى دەڭگەيدە قا­ناعاتتاندىرۋ ءۇشىن كىتاپ­حانا قىزمەتىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەر­مەيتىن ماسەلەلەر بارشىلىق. كىتاپ­حانا قورلارىن تولىقتىرۋ جانە وقىرمان سانىنا قاراي كومپيۋتەرمەن جابدىقتاۋ بويىنشا نورماتيۆتەر جوق, ال ول قازىر «رۋحاني جاڭعىرۋ» مەم­لەكەتتىك باعدار­لاماسىن ىسكە اسىرۋ كە­زە­­ڭىندە وتە ماڭىزدى. وعان قوسا جاڭا تيپتىك بىلىك­تىلىك سيپات­تامالارى زامان تالابىنا ساي ەمەس جانە جوعارى بىلىكتى ماماندار تارتۋعا مۇمكىندىك بەر­مەيدى. مىسالى, وبلىستىق كىتاپ­­حانالاردا شەت تىلىندەگى ادە­بيەتتەر ءبولىمى قاراستى­رىل­­ماعان, حالىققا ارنالعان ونلاين قىزمەت تۇرلەرىن ەنگىزۋ جانە جاس ۇرپاق تالاپ ەتكەن باعدارلامالاۋ ۇيىرمەلەرىن ۇيىم­داستىرۋ ءۇشىن قاجەت تەحنيكالىق ماماندار كىر­مەگەن. بۇل داعدىلار – بو­لا­شاق مامان­دىق تاڭداۋدا تالاپ ەتىلەتىن وزەك­تى دۇنيە, – دەيدى ا.س.پۋشكين اتىن­داعى شىعىس قازاقستان وبلىستىق كىتاپ­­حاناسى­ دي­رەكتورىنىڭ ورىنباسارى مەرۋەرت ەمەلباەۆا.

ءوز شاڭىراعى جوق

شىنى كەرەك, ەلىمىزدە جەكە عيما­راتى جوق كىتاپحانالار قانشاما. بار بولعاننىڭ وزىندە كوبىندە كوپشىلىك جانە توپتىق جۇمىستارعا ارنالعان بول­مەلەر جەتىسپەيدى. اكىمشىلىكتە نەمەسە ءارتۇرلى ءبىلىم شاڭىراعىنداعى شاعىن بولمەلەردە كۇنەلتىپ وتىر. كىتاپ­حانا­شىلاردىڭ دەنى وسى ما­سەلەگە كەلگەندە ءبىر بارما­عىن بۇگىپ قالدى.

ماسەلەن, الماتى وبلىسىندا 50 مىڭ كىتاپ قورىمەن قاراتال اۋداندىق كىتاپ­حاناسى ۇشتوبە قالاسىنىڭ ا.پۋش­كين اتىنداعى ورتا مەكتەبىنىڭ ءبىر بولمەسىن پانالاپ وتىر. مۇنى جىل باسىندا وڭىرلىك باسىلىمدار جازىپ, ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن ەدى.

مىڭداعان مۇراعاتپەن اياداي جەرگە سىيىسىپ, بارعا قاناعات ەتكەن كىتاپ­­حاناشىلاردىڭ ەر­لىگىنە قايران قالاسىز. ءبىر عيما­راتتىڭ زارى وتكەن قىز­مەتكەرلەر وزدەرىنە ەمەس, كىتاپقا الاڭ­داۋلى. تار جەردەگى كىتاپ ەرتەڭ قۇر­دىمعا كەتىپ, ءبىلىمنىڭ كوزىنە بالانعان بايلى­عىمىزدان ايىرىلىپ قالمايمىز با؟ رۋحاني كاۋسار بۇلاعىمىزدى باسىنان تۇنشىقتىرىپ جاتقاندايمىز. ەرتەڭ قانشاما قۇندىلىعىمىز جارامسىز بولىپ قالماسىنا كىم كەپىل. اياداي بولمەدە ەركىن ورنالاستىرىلماعان كىتاپتار ىلعال تارتىپ, ءبىر قالىپتى تەمپەراتۋرا ساقتال­ماعان سوڭ كوگەرىپ كەتۋى بەك مۇمكىن.

بۇگىندە 10 قىزمەتكەرى بار اتالعان كىتاپحانا 280 شارشى مەتردە وتىر. بۇل دەگەنىمىز نەبارى ءۇش بولمەنى قۇراي­دى. ونىڭ ءبىر بولمەسىن ەسەپ-قيساپ جۇرگى­زەتىن بۋحگالتەريا السا, قالعان ەكى بولمە كىتاپ­حاناشىلارعا تيەسىلى. ال وقىرمان زالى قايدا؟

 قازىر زامان تالابىنا ساي بارلىق كىتاپحانادا ينتەرنەت جەلىسى, ءوز-وزىنە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى نەمەسە ءتۇرلى مادەني شارانى وتكىزەتىن ارنايى زالدار بار. بۇل كىتاپحانادا ونداي جاڭا تەحنولوگيانى بىلاي قويعاندا, وقىرمانمەن جۇزدەسۋ, كىتاپتى ساقتايتىن ارنايى مۇ­راعات بولمەسىنىڭ ءوزى جوق. مۇنداي ماسە­لەلەر ەكى اۋىلدىڭ بىرىندە بار. بىراق بار ەكەن دەپ جەرگىلىكتى اكىم­شىلىكتەردىڭ قارەكەت ەتىپ جاتقان­دارى شامالى.

القيسسا, وتىرار كىتاپحاناسى ورتەنىپ كەتكەندە تاۋاندى تاريحىمىز كۇلگە اينالعانىنا كۇيىنگەنىمىز بار. الەمدىك كىتاپ­حانامەن تەڭە­سەتىن قۇندىلىق بار ەدى دەپ زار يلە­گەندە ەتەگىمىز جاسقا تولا­دى. ال ايدىڭ, كۇن­نىڭ امانىندا قول­­دا­عى بار باي­لىقتى ءوز قولىمىزبەن جويىپ جىبەرۋگە جاقىن تۇرعانىمىزدى اڭعارمايمىز. سوندىقتان دا ءار اۋدانعا ءبىر ءجونى ءتۇزۋ كىتاپحانا كەرەك ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى. ەلدىڭ ەسىگىن سىعالاعان اۋداندىق كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوز شا­ڭىراعىندا وتىرۋعا تولىق قۇقىعى بار ەمەس پە؟!

ول ول ما, بيىل سول اۋدانعا قاراستى كوپبىرلىك اۋىلدىق مادە­نيەت ءۇيى تولىق­تاي جانىپ كەتتى. سوناۋ كەڭەس زامانىنان بەرى اۋىل تۇرعىندارىنا قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان مادەنيەت وشاعى ءاپ-ساتتە كۇلگە اينالدى. ونىڭ ىشىندە التى مىڭ­نان اسا كىتاپ قورى بار كىتاپحانا دا وتقا وراندى. اۋىل تۇرعىندارى قانشا ارەكەت ەت­كەنىمەن, مادەنيەت ءۇيىن امان الىپ قالا ال­مادى. كىتاپتىڭ ازعانتاي بولىگىن الىپ شىق­­قانىمەن, قال­عانى وتقا ورانىپتى. بۇل دا كو­ڭىل­گە كىربىڭ تۇسىرەر جاعدايدىڭ ءبىرى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ەلىمىز­­دەگى ارناۋلى بالالار كىتاپ­حا­ناسىنىڭ از­دىعى. بيىلدىڭ وزىندە 7-ءى جابىلىپتى. ال ەلور­دامىزدىڭ سول جاعالاۋىندا بالالار كىتاپحاناسى اتىمەن جوق. بۇل دا ءوز الدىنا جەكە تاقىرىپ. الداعى ۋاقىتتا ونىڭ سەبەبىنە ءۇڭىلىپ, تولىقتىرىپ-تارازىلاپ جازارمىز.

ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا: «ۇلتتىق سالت-داستۇر­لەرىمىز, ءتىلى­مىز بەن مۋزى­كامىز, ادە­بيە­تى­مىز, جورال­عىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايت­قاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويى­مىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس. اباي­دىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلا­مالىعى, جامبىلدىڭ جىر­لارى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇي­لەرى, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ءۇنى – بۇلار ءبىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ ءبىر پاراسى» دەپ سانانىڭ اشىقتىعى اۋاداي قاجەت ەكەنىن مەڭزەپ, ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرار ءداۋىرى كەلە جاتقانىن ايتقان ەدى.

ءيا, ەكونوميكامىز ەڭسە كو­تەردى. الەم مويىنداعان ەلگە اينالدىق. ەندى رۋحا­نياتتىڭ ءتۇتى­نىن تۇتەتەر ءسات كەلگەندەي. ادامزات توم-توم كىتاپتى تاۋىس­پاسا دا, ءبىلىم اتتى بۇلاقتىڭ ءبىر تامشىسىن تاڭدايىنا تاتىرسا دا جانىنا دەمەۋ, ويىنا سۇيەك. رۋحانياتتىڭ دامۋى­نا جاس جالىن بىلەك سىبانا كىرىسسە, رۋحى مىقتى حالىق بولىپ, كەلەشەگىمىز ودان ءارى كەمەلدەنە تۇسەر ەدى. وسىندايدا جازۋشى ورالحان بوكەيدىڭ «اداسام دەگەن جان تال تۇستە قولىنا شىراق ۇستاپ ءجۇرىپ اداسادى», دەگەن ەستى ءسوزى ەسكە تۇسەدى. ال­دىمىزدا تالاي اسۋ بار, اداسىپ كەتپەيىك. قازىر ءاربىر بەلەستى بىلىممەن عانا باعىندىرار زاماندامىز. ەندەشە, جاس بولىپ, جاسامىس بولىپ شاڭ باسىپ جاتقان كىتاپتاردى اشىپ الىپ, پاراقتاپ وقىپ, رۋحاني بايلىعىمىزعا ءمان بەرسەك, ءبىز المايتىن قامال, اسپايتىن اسۋ جوعىنا كامىل سەنەمىز.